II SA/Łd 606/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Asesor Arkadiusz Blewązka, Protokolant Referent stażysta Izabela Wędrak, po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. K. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], Nr [...] odmawiającą uchylenia własnej decyzji z dnia [...], Nr [...]. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] o pozbawieniu J. K. uprawnień kombatanckich. W dniu 4 grudnia 1985 r. Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w S. przyznał J. K. uprawnienia kombatanckie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 13 maja 1949 r. do 21 maja 1949 r., od 10 września 1949 r. do 17 września 1949 r. oraz od 26 czerwca 1951 r. do 16 sierpnia 1951 r. (łącznie 4 miesiące). W tym okresie, jak ustalono w toku postępowania, J. K. pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim w oddziałach KBW, biorąc czynny udział w walkach zbrojnych z oddziałami reakcyjnego podziemia na terenie województwa warszawskiego i łódzkiego. Od czerwca 1951r. na terenie województwa lubelskiego brał udział w zwalczaniu i likwidacji bandy pod pseudonimem "Żelazny". W tej sytuacji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów decyzją z dnia [...] pozbawił J. K. uprawnień kombatanckich. Utrzymując w mocy kwestionowane orzeczenie Kierownik Urzędu powołując się na treść art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) podniósł, iż przewidziane ustawą przywileje tracą osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. J. K. zaskarżył decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Po rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2003 r., sygn. akt: II SA/Łd 1115/00 Sąd oddalił skargę J. K. na podaną decyzję z dnia [...]. Po otrzymaniu odpisu powyższego wyroku z uzasadnieniem J. K. skierował do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismo datowane na dzień 25 lipca 2003 r., w treści którego wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż w wieku 15 lat został przymusowo skierowany do prac w okopach. W odpowiedzi na powyższe pismo, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...]. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż pismo z dnia 25 lipca 2003 r., zgodnie z intencją strony zostało potraktowane jako wniosek o zmianę decyzji w trybie art. 154 § 1 kpa. Po myśli unormowania tego przepisu decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zdaniem organu, wnioskodawca nie wskazał, aby za uchyleniem przemawiał interes społeczny lub jego słuszny interes. Podniesiony fakt pracy przymusowej nie podlega reglamentacji ustawy o kombatantach, ale jest regulowany przez przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). O świadczenie to należy wystąpić do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z odrębnym wnioskiem. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 27 maja 2004 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 29 września 2003 r. W motywach swojego stanowiska organ podał, iż strona nie wskazała, aby w sprawie zaistniały jakiekolwiek okoliczności faktyczne i prawne, które mogłyby uzasadniać uchylenie wcześniejszej decyzji. W dalszej części uzasadnienia organ opisał cały dotychczasowy przebieg postępowania weryfikacyjnego stwierdzając w konkluzji, iż jest związany oceną prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny. W skardze na powyższą decyzję J. K. wniósł o przywrócenie mu uprawnień kombatanckich, gdyż jako młodociany został zabrany do prac w okopach. Do pracy został skierowany przymusowo, przez co zasługuje na rekompensatę. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie wskazując, iż podniesiona w skardze okoliczność wykonywania prac przymusowych, a także ocena charakteru i przebiegu służby w KBW nie powinna mieć wpływu na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje, zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W tej sytuacji podkreślić należy, że Sąd nie ma uprawnień do przyznania uprawnień kombatanckich dla skarżącego. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadząc postępowanie weryfikacyjne związany jest regułami postępowania dowodowego w administracji. W szczególności, organ stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ ma obowiązek prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa). Organ obowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ czuwa nad tym, aby strony i inne osoby nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kpa). Organ związany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Pogląd taki znajduje uzasadnienie w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2002 r., I SA 2188/00, Lex Nr 81741; wyrok NSA z dnia 5 maja 1999 r., V SA 1568/98, nie publ.; wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 r., V SA 397/93, ONSA 1995/3/143). Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego to również ustalenie treści żądania strony. Jeżeli charakter pisma wniesionego przez stronę budzi wątpliwości, organ powinien wyjaśnić rzeczywistą wolę strony uwzględniając przy tym wiek, stan zdrowia i sytuację życiową strony (por. np. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 r., IV SA 1091/99, Lex Nr 78924; wyrok NSA z dnia 26 listopada 1999 r., I SA/Łd 1592/97, Lex Nr 40547; wyrok NSA z dnia 17 marca 1995 r., III SA 1054/94, Mon. Pod. 1995/9/278; wyrok NSA z dnia 18 lutego 1994 r., SA/Wr 1587/93, nie publ.; wyrok NSA z dnia 21 stycznia 1994 r., SA/Po 2889/93, nie publ.; wyrok z dnia 23 kwietnia 1993 r., SA/Kr 2342/92, nie publ.; wyrok NSA z dnia 2 grudnia 1992 r., SA/Gd 1806/92, nie publ.; wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 1986 r., SA/Ka 22/86, GAP 1988/11/45; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1984 r., III SA 729/84, ONSA 1984/2/117). Na podkreślenie zasługuje również obowiązywanie ogólnych reguł postępowania administracyjnego przy odniesieniu do spraw kombatantów. Wiadomym jest, że kombatanci to osoby starsze, często chore, co dalej znaczy, że nie zawsze potrafią w sposób jednoznaczny, wyraźny i zrozumiały formułować swoje wnioski i stanowiska w sprawie. Potwierdzenie tezy o konieczności szczególnego czuwania nad interesem strony będącej kombatantem, znajduje się m. in. w wyroku z dnia 4 lipca 2003 r. (III RN 173/02, nie publ.), w wyroku NSA z dnia 31 lipca 2001 r. (V SA 3431/00, ONSA 2002/3/131) i w wyroku NSA z dnia 30 stycznia 2001 r. (V SA 905/00, nie publ.). Przechodząc od ogólnych rozważań na grunt rozpatrywanej sprawy skład orzekający stwierdził, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył przepisy procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie wyjaśnił, zdaniem składu orzekającego, rzeczywistych intencji strony. J. K. w piśmie z dnia 25 lipca 2003 r. podał, iż "w związku z tym, iż utracił prawa kombatanckie (...) zwraca się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy". W dalszej części podał, iż w wieku 15 lat został przymusowo skierowany do prac w okopach. Zacytowane fragmenty pisma są ze sobą sprzeczne, a w ocenie Sądu, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien ustalić treść żądania pisma. Organ jednak zaniechał konkretyzacji pisma przyjmując, iż jest to wniosek złożony w trybie art. 154 § 1 kpa. Co więcej organ w uzasadnieniu decyzji z dnia 29 września 2003 r. podał, iż przyjęcie takiego charakteru pisma jest zgodne z intencją strony. Z materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych nic takiego nie wynika, w szczególności nie ma w nich pisma, w którym J. K. podawałby taką podstawę swojego żądania. Takiej konkretyzacji nie może stanowić pismo inicjujące całe postępowanie datowane na dzień 25 lipca 2003 r. Reasumując, Sąd spostrzegł, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekając w sprawie naruszył zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, 8, 9 i 77 § 1 kpa. Dlatego na mocy art. 132, 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów Sąd orzekł na mocy art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.