II SA/Łd 61/04

Dnia 17 grudnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2004 roku na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Rady Gminy i Miasta W., na podstawie art. 43 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 29.listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 64 z 1998r., poz. 414 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku Z.K. z dnia 21 października 2003r. odmówił wnioskodawczyni pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego specjalnego na opał. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę przekracza, w przypadku osób samotnie gospodarujących, kwotę 461,00,-zł. przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności, wymienionych w art. 3 pkt 2-11 ustawy tj. m.in. bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej choroby itp. Wnioskodawczyni spełnia więc jeden ze wskazanych warunków, ponieważ jest niepełnosprawna, natomiast nie spełnia warunku drugiego tj. kryterium dochodowego. Na dochód Z.K. składa się bowiem renta inwalidzka w kwocie 475,34,-zł. oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 141,70,-zł. Tym samym osiągane dochody nie uprawniają jej do pomocy w formie pieniężnej. Tym niemniej organ przeanalizował sytuację zainteresowanej pomocą również pod kątem ewentualnego przyznania świadczenia niezależnie od osiąganego dochodu tj. w formie specjalnego zasiłku okresowego lub celowego. W ocenie Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., nie zachodzą jednak szczególnie uzasadnione wypadki, o których mowa w art. 31 a ustawy o pomocy społecznej uprawniające do przyznania wspomnianych świadczeń. Brak jest też przesłanek do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 32 ust. 4a ustawy, stanowiącego iż może on zostać przyznany niezależnie od dochodu osobie i rodzinie , które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego albo w wyniku klęski żywiołowej lub ekonomicznej. Odwołanie od powyższego orzeczenia złożyła Z.K., podnosząc, iż niezasadnie pominięto, oceniając jej sytuację majątkową "rozchody pieniężne", przeznaczone na leki, spłatę długów. Wskazała, że zakupiła opał za kwotę 667,58,-zł., ponieważ jako osoba niepełnosprawna nie może mieszkać w nieogrzewanym mieszkaniu. Ponieważ zaś pierwotnie rachunek, opiewający na kwotę 433,02,-zł. był "dla opieki za mały", przeto dokonała zakupu za kwotę wyższą, licząc na jej refundację. Podniosła również, że nie może "iść do pracy i dopracować sobie jak to robią inni i korzystają z opieki", zatem i ta okoliczność winna być przez organy wzięta pod uwagę. Decyzją nr [...] z dnia [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 64 z 1998r., poz.414 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż na podstawie przeprowadzonego w dniu 28 października 2003r. przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego, ustalono, iż Z.K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, choruje przewlekle, jest osobą niepełnosprawną (porusza się przy pomocy kul ortopedycznych). Dochód odwołującej stanowi renta, która wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym wynosi 617,04,-zł. netto miesięcznie. Nie uzyskuje stałych świadczeń alimentacyjnych od dzieci. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, podstawę do udzielenia pomocy pieniężnej stanowi spełnienie kryterium dochodowego (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy) oraz wystąpienie jednej z przesłanek, wskazanych w art. 3 pkt 2-11 ustawy o pomocy społecznej. Bez znaczenie są natomiast rozchody pieniężne osoby ubiegającej się o tę formę pomocy społecznej. Wniosek Z.K. dotyczył przyznania zasiłku celowego specjalnego, czyli świadczenia pieniężnego. Wnioskodawczyni spełnia jedną z przesłanek, wymienionych w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, będąc osobą niepełnosprawną, przewlekle chorą. Natomiast nie spełnia określonego w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy, kryterium dochodowego. W myśl art. 31a pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowego może być przyznany m.in. bezzwrotny specjalny zasiłek celowy. Organ odwoławczy, nie podzielając stanowiska Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., uznał konieczność zakupu opału na okres jesienno-zimowy za szczególnie uzasadnioną potrzebę osoby niepełnosprawnej. Tym niemniej, podniósł, iż potrzeby takie ma wiele osób, zgłaszających się po zasiłki do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Wiele rodzin znajduje się natomiast w znacznie trudniejszej sytuacji życiowej niż wnioskodawczyni, która oprócz własnego źródła dochodów ma rodzinę, która nie powinna jej zostawić bez pomocy w szczególnie trudnym okresie zimowym. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika natomiast, że Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w W. boryka się trudnościami finansowymi. Przyznana w miesiącu listopadzie 2003r. kwota dotacji na zasiłki celowe jest niewystarczająca w stosunku do potrzeb. Negatywnie rozpatrzono wszystkie wnioski osób, u których wystąpiło przekroczenie kryterium dochodowego, nie udzielając nikomu pomocy w formie bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego. Brak możliwości finansowych Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. decyduje zatem, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła Z.K., podnosząc, iż jest ono dlań krzywdzące. Ponownie wskazała, iż dokonując zakupu opału za kwotę 676,58,-zł. kierowała się pierwotnym stanowiskiem organu, uznającego wydatek na kwotę 433,02,-zł. za zbyt niski dla refundacji. Podniosła, iż zasiłek pielęgnacyjny w całości przeznacza na leki, zaś dzieci pomagają jej okazjonalnie, jak mogą. W miesiącu grudniu 2003r. otrzymała od syna kwotę 300,00,-zł., ponieważ w przeciwnym razie "nie miałaby za co żyć". Dodała również, iż kłopoty z uzyskaniem zasiłków pojawiły się momencie, gdy interweniowała w Miejsko-Gminnym Ośrodku pomocy Społecznej w sprawie wysokości przyznawanych jej świadczeń. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, przywołując argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.s.a. Po myśli art. 134 § 1 p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa materialnego bądź też normy procedury administracyjnej, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W pierwszym rzędzie rozważyć należało zasadność merytorycznego rozpoznawania niniejszej sprawy, w świetle regulacji prawnej zawartej w art. 149 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie bowiem z treścią ust. 1 tegoż przepisu, z dniem wejścia w życie ustawy (co do zasady z dniem 1 maja 2004r.) wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 64 z 1998r. ze zm.) za wyjątkiem decyzji, enumeratywnie wymienionych w ust.ust. 2 i 3 art. 149. Decyzje w przedmiocie zasiłków celowych nie należą do żadnej ze wspomnianych kategorii. Tym niemniej Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, reprezentuje pogląd, iż postępowanie sądowe, zmierzające do zbadania legalności aktów administracyjnych, wydanych pod rządami ustawy poprzednio obowiązującej, nie może zostać umorzone, nawet jeżeli decyzje wspomniane wygasły. Ocenie podlega bowiem zgodność z prawem, poddanej kontroli sądowej decyzji administracyjnej, ta zaś dokonywana jest w oparciu o stan prawny, obowiązujący w dacie jej wydania. Przechodząc zaś na grunt rozważań, dotyczących zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, podkreślić należy, iż w badanej sprawie organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie, poprzedzające jej rozstrzygniecie, prawidłowo też zastosowały przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 64 z 1998r., poz. 414 ze zm.). Zgodnie bowiem z treścią art. 31a cytowanej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie lub rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 ustawy, może być przyznany bezzwrotny specjalny zasiłek okresowy lub celowy. W badanej sprawie poza sporem pozostawało, iż skarżąca uzyskuje dochody, przekraczające kryterium dochodowe, wynoszące dlań 461,00,-zł. netto miesięcznie, uzyskując rentę inwalidzką, która wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym wynosi 617,04,-zł. netto miesięcznie. Oznacza to, iż nie mogła ubiegać się o świadczenia pieniężne z opieki społecznej inne niż bezzwrotny specjalny zasiłek celowy lub okresowy, o którym mowa w art. 31a ustawy. Z brzmienia tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana w tej kwestii przez organ administracji ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Nie znaczy to rzecz oczywista, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Rodzi to zatem konieczność załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala wiec organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 26 września 2000r., w sprawie o sygn.akt I SA945/00, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 79608 oraz z dnia 2 września 2001r., w sprawie o sygn.akt I SA 2116/00, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex 79609). W przedmiotowej sprawie organy pomocy społecznej wnikliwie rozważyły sytuację ekonomiczną i życiową skarżącej. W sposób prawidłowy ustaliły ostatecznie, iż zakup opału przez niepełnosprawną, samotnie zamieszkującą skarżącą, stanowi przypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w cytowanym przepisie. Tym niemniej zupełnie pominęły fakt, iż Z.K. wydatkowała już posiadane przezeń środki na ten cel. Okoliczność wspomniana przesądza zaś, w ocenie Sądu, o niezasadności żądania przyznania zasiłku celowego na zakup opału, w sytuacji, gdy opał ten faktycznie został już przez skarżącą zakupiony. Potrzeby wnioskodawczyni w tym zakresie zostały już bowiem zaspokojone. Ani we wniosku z dnia 21 października 2003r. ani w złożonym odwołaniu, skarżąca nie wskazywała innych, szczególnie uzasadnionych okoliczności, pozwalających na potraktowanie zgłoszonego przezeń żądania jako wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na inne potrzeby. Poza opisem trudnej sytuacja finansowej, w której się znalazła, składane przezeń pisma ( w tym również skarga) zawierają jedynie zastrzeżenia, dotyczące pracy organów pomocy społecznej, które pierwotnie odmówiły jej przyznania zasiłku z powodu "przedstawienia za małej kwoty". Do argumentacji wspomnianej trudno się odnieść, ponieważ brak jest w aktach sprawy informacji o wcześniej zakończonych postępowaniach administracyjnych, toczących się z wniosków Z.K. Tym niemniej podkreślić należy, iż nieprawidłowa jest zarówno praktyka udzielania stronom mylnych pouczeń (czy też informacji), jak i dostosowywania się do oczekiwań i "dokupywanie" opału, po to jedynie by otrzymać świadczenie. Poddaje to bowiem w wątpliwość zarówno określone potrzeby wnioskodawcy, jak i twierdzenia o braku funduszy na ich zaspokojenie. Niezależnie wszakże od częściowo błędnego uzasadnienia, zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, wobec czego, po myśli art. 151 p.s.a,. skargę jako bezzasadną, oddalono.