II SA/Łd 61/05

Dnia 4 maja 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. L. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 1 - 4 oraz art. 22 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił J. L. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ podał, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia się w trakcie deportacji rodziców do pracy przymusowej w III Rzeszy. Następnie przytaczając treść art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 w/w ustawy organ stwierdził, iż wnioskowany przez stronę tytuł uprawnień nie jest przewidziany jej przepisami. Nie zgadzając się z powyższą decyzją J. L. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, iż urodził się w dniu [...] we W. w obozie przesiedleńczym stanowiącym miejsce odosobnienia traktowane na równi z obozem koncentracyjnym, gdzie przebywał wraz z rodzicami przez kilka miesięcy i był represjonowany oraz skazany na zagładę. Decyzją z dnia [...] podjętą na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 - 4 wskazanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wykazała, aby zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego, organ uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem organu, podnoszona przez stronę okoliczność urodzenia się w czasie pobytu rodziców na deportacji do prac przymusowych (we W. w dniu [...]) nie jest represją w rozumieniu w/w ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i nie może zostać potraktowana jako działalność kombatancka ani równorzędna z działalnością kombatancką. Jednocześnie Kierownik Urzędu wskazał, iż strona mogłaby się ubiegać o przyznanie uprawnienia do pobierania stałego dodatku do renty lub emerytury z tytułu deportacji do pracy przymusowej, określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR ( Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), w związku z czym powinna złożyć stosowny wniosek. Na w/w decyzję J. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, ponownie powołując się na okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skierowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Nadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podniósł, iż obóz pracy, w którym przebywała strona nie został wymieniony w przepisach rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. Nr 106, poz. 1154 ). Obóz ten tym samym nie został zaliczony do hitlerowskich więzień, obozów koncentracyjnych i ośrodków zagłady lub innych miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa bądź innych miejsc odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a - c wskazanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Organ stwierdził również, że na podstawie źródeł historycznych ( Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 - 1945. Informator encyklopedyczny, Warszawa 1979 ) ustalono, że rodzina wnioskodawcy przebywała w którymś z wielu obozów pracy znajdujących się we W. Żaden z tych obozów nie był obozem karnym lub wychowawczym ( § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia ). Dane z akt nie wskazują również, aby rodzina wnioskodawcy przebywała w zlokalizowanym we W. podobozie obozu G. ( R. ), bowiem więźniowie z tego obozu pracowali w innych miejscach niż ojciec wnioskodawcy, który pracował w Stoczni Państwowej W - K. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ), zwanej dalej w skrócie p.s.a. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl wskazanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.s.a. skutkuje uchyleniem decyzji. Na wstępie należy podkreślić, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone przez organ administracji publicznej winno zapewnić przed wydaniem decyzji dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7 kpa. Przepis ten nakłada na organ administracji obowiązek zbadania sprawy zarówno pod względem okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i często uniemożliwia prawidłowe stosowanie prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzują unormowania zawarte w art. 75 § 1 i 77 § 1 kpa. Wynika z nich, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a ponadto, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ dopuścił się ponadto w niniejszej sprawie naruszenia zasad określonych w art. 8-10 kpa. Wynika z nich między innymi, że organy są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ponadto czuwają one nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Kodeks postępowania administracyjnego odrzucając zasadę "ignorantia iuris nocet" nakazuje pouczać stronę o przysługujących jej prawach, a zatem niedopełnienie przez organ obowiązku pouczenia strony należy traktować jako takie naruszenie prawa, które miało wpływ na wynik sprawy. Wywiązanie się z tego obowiązku ma tym większe znaczenie w sprawach, w których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 grudnia 1984r. sygn. III SA 729/84 - GAP 1987 nr 21, str. 42 i z dnia 27 marca 1985r. sygn. III SA 153/85 - GAP 1986 nr 4, str. 44 ). Organy administracji publicznej obowiązane są także zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Bez poczynienia przez organ odpowiednich ustaleń co do okoliczności podnoszonych w kwestionariuszu z dnia 10 kwietnia 2002r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, brak było - w ocenie Sądu - podstaw do podjęcia decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podstawy prawnej swego żądania upatrywał w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz.U. nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm. ). Zwracał przy tym uwagę na to, iż urodził się w obozie przesiedleńczym we Wrocławiu - miejscu odosobnienia, które traktowane było na równi z obozem koncentracyjnym. Z załączonego do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich dokumentu - tłumaczenia z języka niemieckiego tymczasowego dowodu osobistego jego ojca S. L. z dnia [...] wynika między innymi, że był on zatrudniony w Państwowej Stoczni we W. – K., a zakwaterowany w obozie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do powyższych twierdzeń i dowodu nie odniósł się w wydanych przez siebie decyzjach, czym dopuścił się dodatkowo naruszenia art. 107 § 3 kpa. Pewną próbę ustosunkowania się do zgłoszonych zarzutów organ podjął dopiero w odpowiedzi na skargę, która nie może jednak "uzupełniać" zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w niej rozważań i ocen, które winny być zawarte w decyzji ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 listopada 1997r. sygn. V SA 865/96, z dnia 26 marca 1997r. sygn. SA/Ka 3015/95 - nie publik. oraz z dnia 27 kwietnia 1992r. sygn. III SA 1838/91 - ONSA nr 2 z 1992r., poz. 45 ). Mając na uwadze powyższe uchybienia Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji ( odmowa przyznania uprawnień kombatanckich ) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.s.a. za bezprzedmiotowe. W zakresie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 200 p.s.a.