II SA/Łd 614/08

Dnia 13 listopada 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2008 roku sprawy ze skargi I. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. LS Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. działając na podstawie art. 104 i art. 163 k.p.a. oraz art. 6 pkt 16, art. 104 ust. 13, art. 106 ust. 5, art. 98, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] przyznającą I. N. zasiłek okresowy uznając, iż świadczenie wypłacone w miesiącu styczniu 2008 roku w kwocie 296,76 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu decyzji organ administracji publicznej wskazał, iż w miesiącu styczniu 2008 roku zmianie uległa sytuacja rodzinna strony, gdyż jej mąż nie stawił się w Powiatowym Urzędzie Pracy, co spowodowało utratę statusu osoby bezrobotnej. O okoliczności tej strona ani jej mąż nie poinformowali organów pomocy społecznej, naruszając tym samym obowiązek wynikający z art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Od powyższej decyzji I. N. wniosła odwołanie, w którym wnosząc o jego pozytywne rozpatrzenie podniosła, iż w miesiącu styczniu 2008 roku jej mąż utracił status osoby bezrobotnej, ponieważ odmówił podjęcia zatrudnienia z powodu, jak wskazała "poniżającej oferty, niskich zarobków i dalekiego dojazdu". Podniosła, iż jej mąż nie zarejestruje się powtórnie jako osoba bezrobotna, gdyż szuka pracy we własnym zakresie. Powiadomienie natomiast o wyrejestrowaniu męża jako osoby bezrobotnej otrzymała około 20 stycznia 2008 roku i niezwłocznie o fakcie tym powiadomiła swoją opiekunkę. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie odwołania wskazując, iż w chwili obecnej środki finansowe, którymi dysponuje nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z treścią art. 109 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego wskazała natomiast, że mąż strony był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 16 grudnia 2004 roku. Otrzymanie oferty pracy, z której w terminie do dnia 7 stycznia 2008 roku mąż skarżącej nie rozliczył się w Powiatowym Urzędzie Pacy skutkowało wydaniem w dniu 15 stycznia 2008 roku decyzji o utracie z dniem 7 stycznia 2008 roku statusu osoby bezrobotnej. O fakcie tym, jak wynika z akt sprawy organ pomocy społecznej nie został poinformowany, natomiast w dniu 23 kwietnia 2008 roku I. N. i jej mąż złożyli oświadczenia o utracie przez męża statusu osoby bezrobotnej. Odwołując się do treści art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło zatem, że świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Brak natomiast współdziałania, jak w przypadku skarżącej może stosownie do treści art. 11 ust. 2 ustawy, stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wniosła o jej pozytywne rozpatrzenie podnosząc, iż w chwili obecnej nie ma stałej pracy zarobkowej i nadal znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Wskazała, iż skromne środki finansowe, jakie uzyskuje mąż podejmując dorywcze zatrudnienie wystarczają na pokrycie stałych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i skromne wyżywienie. Wskazała, iż otrzymane z tytułu zasiłku w styczniu środki przeznaczyła w całości na pokrycie opłat związanych z utrzymaniem mieszkania i wyżywienie. Podniosła, iż w dniu 23 kwietnia 2008 roku nie składała żadnych oświadczeń, gdyż w tym czasie wykonywała prace społeczno – użyteczne zlecone przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozpoznając skargę, w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skutkowało uchyleniem decyzji organów obu instancji. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny więc zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie zaś art. 98 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania przez organy właściwe w sprawie, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Świadczeniem nienależnie pobranym jest natomiast świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 6 pkt 16 powołanej ustawy). Warunkiem jednak wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadzi bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostają dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. Zatem, dopóki decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie na podstawie decyzji przyznającej to świadczenie jest świadczeniem nienależnym. W sprawie natomiast wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz terminu zwrotu tej należności powinno być wszczęte odrębne postępowanie, o którym należy stronę zawiadomić, stosownie do treści art. 61 § 4 k.p.a., a następnie ustalić, czy pobrane świadczenie jest nienależnym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Wszczęcie takiego postępowania i powiadomienie o tym strony umożliwi zgłoszenie przez nią wniosków, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym także wniosku, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. O tym bowiem, że w sprawie należności podlegającej zwrotowi winno być wszczęte odrębne postępowanie, świadczy też treść art. 104 ust. 3 powołanej ustawy, zgodnie z którym wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie, organ pierwszej instancji zmieniając decyzję na niekorzyść strony poprzez uchylenie decyzji przyznającej zasiłek okresowy nie mógł równocześnie w tym postępowaniu, w tej decyzji orzec o uznaniu świadczenia pieniężnego wypłaconego w miesiącu styczniu 2008 roku za świadczenie nienależnie pobrane. Warunkiem bowiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia i nałożenie obowiązku jego zwrotu, jest uprzednie wzruszenie, czyli uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej to świadczenie. Taka sytuacja nie zaistniała jednak w rozpatrywanej sprawie. W świetle zatem powyższych okoliczności zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem powołanych powyżej przepisów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.