II SA/Łd 616/08

Dnia 11 grudnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Nina Krzemieniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2008 roku przy udziale - sprawy ze skargi W. B. i B. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty równowartości wydobytego piasku kwarcowego z wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. LS Wojewoda [...] decyzją Nr [...], z dnia [...], na podstawie przepisu art. 138 par. l ust. l ustawy z dnia 14. czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania B. B. i W. B. od decyzji Starosty [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] znak: [...] orzekającej o odmowie ustalenia i wypłaty równowartości wydobytego piasku kwarcowego z wywłaszczonej nieruchomości położonej w miejscowości T. gmina Ł. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] znak: [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż w dniu 17. grudnia 2005 r. B. i W. B. wystąpili do Starostwa Powiatowego w Ł. z prośbą o wypłatę odszkodowania z tytułu wydobytego piasku kwarcowego z wywłaszczonej nieruchomości położonej w T. gmina Ł.. W piśmie tym B. i W. małżonkowie B. twierdzą, że "na skutek działań podjętych na wywłaszczonej nieruchomości, jej wartość uległa znacznemu zmniejszeniu, nie tylko na skutek zmiany ukształtowania terenu i zlikwidowania cennego drzewostanu, ale przede wszystkim w odniesieniu do wartości wydobytego piasku kwarcowego". Decyzją z dnia [...] znak: [...] Starosta [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wypłaty równowartości wydobytego piasku kwarcowego z wywłaszczonej nieruchomości położonej w miejscowości T. gminy Ł.. W uzasadnieniu tejże decyzji Starosta [...] wskazywał, że "mając na uwadze, że zagadnienie ustalenia należytego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość zostało ostatecznie załatwione orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] nr [...], a sprawa odszkodowania zwracanego Skarbowi Państwa przez W. B. za zwracaną nieruchomość została ostatecznie zakończona decyzją Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...], Starosta [...] nie może prowadzić postępowania w sprawie, która już została rozstrzygnięta decyzjami administracyjnymi". Od powyższej decyzji Starosty [...] odwołanie wnieśli B. i W. małżonkowie B. podnosząc, że "mimo, iż Wojewoda [...] ustalając wysokość odszkodowania nakazał uzupełnić rzeczoznawcy majątkowemu sporządzony operat o ustalenie stopnia zmniejszenia albo zwiększenia wartości nieruchomości po jej wywłaszczeniu, aneks ten nie zwierał wartości wydobytego piasku kwarcowego. Wartość wykupionej działki zmniejszyła się o sumę zł 500.000". Decyzją z dnia [...], Nr [...] Wojewoda [...] uchylił w całości powyższą decyzję Starosty [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej i przekazał przedmiotową sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Wojewoda [...] zarzucił organowi niższej instancji, że nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny i nie budzący zastrzeżeń co jest przedmiotem żądania strony. Ponadto organ pierwszej instancji uznał za stronę postępowania B. B. mimo, iż z akt sprawy wynika, że stroną prowadzonego postępowania był W. B.. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ pierwszej instancji Starosta [...] decyzją z dnia [...]., Nr [...] odmówił ustalenia i wypłaty równowartości wydobytego piasku kwarcowego z wywłaszczonej nieruchomości położonej w miejscowości T. gmina Ł.. W uzasadnieniu tejże decyzji organ stwierdził, iż zwrócono na wniosek małżonków B. wywłaszczone działki pozbawione wyeksploatowanego piasku, ale zrekultywowane poprzez zalesienie, z drzewostanem sosnowym i częściowo brzozowym w wieku 25 - 30 lat. Za zwracaną nieruchomość małżonkowie B. zapłacili Skarbowi Państwa odszkodowanie określone w decyzji Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...]. Ustalone odszkodowanie uwzględniało zmianę wartości nieruchomości, które nastąpiły po jej wywłaszczeniu. Organ wskazał nadto, iż powyższej decyzji dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zawierającej rozstrzygnięcie dotyczące wysokości odszkodowania, małżonkowie B. nie kwestionowali i nie kwestionują. Od powyższej decyzji Starosty [...] z dnia [...] odwołanie wniosła B. B., działająca także jako pełnomocnik W. B.. W odwołaniu wskazano, że nie dokonano obiektywnego wykonania szacunku nieruchomości z daty jej utraty i daty jej odzyskania. A ponadto nie zwrócono się do zakładów silikatowych "A" o nadesłanie informacji na temat tego w jakiej ilości został wydobyty przez te zakłady piasek kwarcowy, z podaniem jego przydatności produkcyjnej oraz poniesionych wydatków na rekultywację gruntu oraz w miarę możliwości podanie stanu (użytkowego) gruntu w dacie jego objęcia. Rozpatrując powyższe odwołanie organ odwoławczy podniósł, iż zgodnie z przepisem art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Zgodnie z ust. 3 tegoż art. 140 odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym, że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2 tejże ustawy, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu jej zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości. W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości w skutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określeniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości. Ponadto zgodnie z przepisem art. 139 tejże ustawy nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. Dalej organ wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. – Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] (znak: [...]) w celu eksploatacji piasku kwarcowego. W powyższym orzeczeniu ustalono wysokość odszkodowania na rzecz W. B., M. B. i A. B. w wysokości 18.520,35 zł, obejmujące wartość gruntu w kwocie 6.658,86 zł oraz wartość drzewostanu w kwocie 11.861,49 zł.. Organ zaznaczył, iż wyżej wymienione osoby nie kwestionowały wskazanego powyżej orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. i nie złożyli od niego odwołania. A nadto Zakłady Silikatowe po wyeksploatowaniu piasku, grunty zrekultywowały i zrzekły się ich użytkowania. Dalej organ ustalił, iż decyzją Naczelnika Miasta i Gminy Ł. z dnia [...], Nr [...] przedmiotowe grunty przekazano Nadleśnictwu K., które je zagospodarowało poprzez zalesienie. Organ podkreślił, iż przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa w celu wydobycia piasku kwarcowego. Zgodnie z przepisem art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 21. sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) celami publicznymi w rozumieniu ustawy jest między innymi poszukiwanie, rozpoznawanie, wydobywanie i składowanie kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa oraz węgla brunatnego wydobywanego metodą odkrywkową. Ponadto w czasie trwania postępowania odwoławczego ustalono, że decyzją z dnia [...], znak: [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w Ł. orzekł o zwrocie na rzecz W. B. nieruchomości Skarbu Państwa stanowiącej działkę nr 370/4 o pow. 1,7009 ha położoną we wsi T. gmina Ł. oraz o ustaleniu zwrotu odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa w kwocie 32.707.000,- zł. Od przedmiotowej decyzji w części dotyczącej zwrotu odszkodowania odwołanie wniósł W. B.. Następnie decyzją z dnia [...], znak: [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. z dnia [...] w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odszkodowaniu i orzekł o ustaleniu na rzecz Skarbu Państwa, z tytułu zwrotu działki nr 370/4 położonej we wsi T. gmina Ł., odszkodowanie w kwocie 7.850,- zł. Decyzja ta nie została zaskarżona przez strony postępowania. Organ podkreślił, iż w powyższej decyzji Wojewoda [...] wskazywał, że z operatu szacunkowego wynika, że aktualna wartość rynkowa zwróconej nieruchomości wynosi 12.200,- zł, natomiast wartość wywłaszczonej nieruchomości według stanu z 1961 r., a cen bieżących wynosi 8.700,- zł. Z operatu biegłego wynika, iż nastąpił wzrost wartości nieruchomości o 3.500,- zł, według stanu aktualnego nieruchomości w stosunku do stanu jej z daty wywłaszczenia. Z kolei kwota zwaloryzowanego na potrzeby niniejszej decyzji odszkodowania pobrana w 1961 r. przez rodzinę B. wynosi 7.670,- zł. Z uwagi na powyższe, w związku z faktem, że nieruchomość w przedmiotowej sprawie została zwrócona na rzecz W. B., a strona nie kwestionowała wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w momencie jej wywłaszczenia; nie kwestionowała również wysokości odszkodowania zwracanego Skarbowi Państwa w momencie zwrotu nieruchomości – zdaniem organu odwoławczego – brak jest podstaw do przyznania w chwili obecnej odszkodowania z tytułu wydobytego piasku kwarcowego z wywłaszczonej nieruchomości położonej w T. gmina Ł.. W dniu 23. lipca 2008 r. B. i W. małżonkowie B. wnieśli na powyższą decyzję Wojewody [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wskazując, iż w dokonanej wycenie nieruchomości uwzględniono jedynie wartość gruntu i drzewostanu, nie uwzględniono zaś wartości wydobytego piasku kwarcowego i stąd wartość zwróconej nieruchomości uległa pomniejszeniu. Zdaniem skarżących wydobyty z ich nieruchomości piasek nie stanowi własności Skarbu Państwa i dlatego skarżącym należy się wypłata jego równowartości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, iż jest ona nie uzasadniona i wniósł o jej oddalenie argumentując tak jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z treścią art. 3 par. 1 ustawy z dnia 30. sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (w skrócie: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25. lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd – nie przejmując sprawy do jej merytorycznego załatwienia – bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji opisanych powyżej uchybień, a tym samym wobec nieuwzględnienia skargi oddalił ją (art. 151 p.p.s.a.). Organy ferujące rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie prawidłowo skonstatowały, iż przepis art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) stanowi podstawę do oceny zasadności zgłoszonego przez skarżących żądania wypłaty odszkodowania za wydobyty z terenu ich nieruchomości piasek kwarcowy. Przepis ten określa, iż w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa (art. 140 ust. 1 i 2 omawianej ustawy). Najważniejszy z punktu widzenia istoty niniejszej sprawy jest przepis ust. 4 tegoż art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowiący, iż w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne są dwie konstatacje i obie są niewątpliwe. Po pierwsze wskazany powyżej przepis nakazuje organowi – w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – w sposób kompleksowy rozstrzygnąć kwestię odszkodowania, a więc uwzględnić także ewentualne zmniejszenia bądź zwiększenia wartości nieruchomości, o po wtóre w realiach niniejszej sprawy wydana została decyzja administracyjna w oparciu o powyższą normę prawną, mocą której ustalono owe odszkodowanie. Powyższe okoliczności nie budzą wątpliwości, a zatem nie pozostaje nic innego jak dojść do przekonania, iż to decyzją z dnia [...], znak: [...] Wojewoda [...] rozstrzygnął ostatecznie o kwestii należnego odszkodowania, również w zakresie ewentualnego zmniejszenia bądź zwiększenia wartości nieruchomości. W toku niniejszego postępowania sąd administracyjny nie jest władny oceniać, czy owa decyzja Wojewody [...] z dnia [...] wydana została w zgodzie z przepisami prawa. Skoro skarżący nie zaskarżyli owej decyzji do sądu, to sami pozbawili się możliwości jej oceny przez sąd administracyjny w normalnym toku instancji. Istotne jest jednak to stwierdzenie, iż tak długo jak owa decyzja będąc ostateczną pozostawać będzie w obrocie prawnym, tak długo w postępowaniu administracyjnym stanowić będzie przeszkodę do merytorycznego zbadania zasadności wniosku skarżących o wypłatę odszkodowania za wydobyty piasek kwarcowy Mając na uwadze wszystkie omówione okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienia jest zgodne z prawem i dlatego z mocy art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji wyroku a.tp.