II SA/Łd 616/08

Dnia 15 kwietnia 2009 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku W.B. i B.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W.B. i B.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty równowartości wydobytego piasku kwarcowego z wywłaszczonej nieruchomości postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. LF II SA/Łd 616/08 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę W.B. i B.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty równowartości wydobytego piasku kwarcowego z wywłaszczonej nieruchomości. Wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku skarżący zwrócili się do Sądu o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący są właścicielami domu o powierzchni 78 m² oraz 73-metrowego mieszkania. Posiadają ponadto 3 ha ziemi ornej oraz 2 ha lasu. W.B. otrzymuje emeryturę w wysokości 2100 zł netto. Z przedstawionych wyciągów bankowych wynika, że na koncie w banku A skarżący na dzień 1 kwietnia 2009 r. dysponował kwotą 3802,13 zł. Z kolei na rachunku bankowym w B w dniu 1 kwietnia 2009 r. skarżący zanotował debet w wysokości 1498,70 zł. B.B. otrzymuje emeryturę wysokości 1003 zł netto, uzyskuje ponadto 300 zł dodatkowego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej (5% udziału w spółce). Na rachunku spółki, w której skarżąca posiada udziały, w dniu 2 kwietnia 2009 r. figurowało saldo 84,59 zł. Z podatkowego zeznania rocznego za rok 2008 r. wynika, że skarżąca osiągnęła dochód w 14 420,17 zł (z emerytury i z działalności gospodarczej łącznie). Z zeznania wynika również, że skarżąca wykazała nadpłatę w podatku dochodowym za 2008 r. w wysokości 1003 zł. Skarżąca przedstawiła również trzy umowy pożyczek gotówkowych w C. Pierwsza, zwarta w dniu 30 września 2008 r., opiewała na kwotę 2063,10 zł i jest płatna w 10 ratach po 240 zł. Druga, zawarta w dniu 30 grudnia 2008 r. na 24 miesiące, wynosiła 10 039,43 zł, z miesięczną ratą w wysokości 550 zł. Trzecia umowa z dnia 18 marca 2009 r. opiewała na 4000 zł i zawarta została na 12 miesięcy, z ratą 402,23 zł. Skarżący oświadczyli również, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynili zadość tym wymaganiom. W.B. i B.B. zadeklarowali łącznie 3403 zł netto stałego dochodu. Na koncie bankowym W.B. nr [...] w dniu 1 kwietnia pozostawała do dyspozycji kwota 3802,13 zł, znacznie przewyższająca koszty niniejszego postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosił 200 zł, a skarżący go uiścili w dniu 10 września 2008 r.). Skarżący uiścili również opłatę kancelaryjną za uzasadnienie wyroku z dnia 11 grudnia 2008 r. Stwierdzić należy, że pozostałe koszty sądowe (jak np. wpis od skargi kasacyjnej – w niniejszej sprawie 100 zł) nie spowodują uszczerbku w utrzymaniu skarżących na tyle dotkliwego, by nie byli go w stanie ponieść. Również wynajęcie profesjonalnego doradcy w sytuacji finansowej stron nie będzie obciążeniem, którego nie byliby w stanie udźwignąć. Poza dość wysokim stałym dochodem skarżący posiadają ponadto majątek w postaci domu, mieszkania i nieruchomości rolnej oraz las. Nie można zatem w żaden sposób uznać ich za pozbawionych środków do życia i majątku, a tylko takie osoby spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy. Posiadanie środków majątkowych w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie pozwala sądzić, iż ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący mogą przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, jak i wynajęcie profesjonalnego doradcy. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa również fakt zaciągnięcia przez skarżącą pożyczek w łącznej wysokości 16102,53 zł. Zaciągnięcie zobowiązań w instytucjach finansowych nie może bowiem stanowić przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Pomijając już fakt, że instytucja taka, udzielając pożyczki, stwierdziła, że strona ma zdolność kredytową, to i sama skarżąca czuła się na siłach podołać obciążeniu finansowemu z tym związanym. Ponadto fakt zaciągania tych zobowiązań już po złożeniu skargi do sądu sugeruje, że skarżąca, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowiła priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. LF