II SA/Łd 625/18

Dnia 31 lipca 2018 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II – Katarzyna Patynowska po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze sprzeciwu A. M. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy. kp A. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący napisał, iż jego rodzina składa się ponadto z żony i małoletniego syna. Majątek rodziny stanowi dom o powierzchni 104 m2 i wartości 450.000 zł oraz mieszkanie o powierzchni 39 m2 i wartości 160.000 zł, jak i samochód osobowy. Rodzina ma oszczędności w kwocie 851 zł. Zarówno skarżący, jak i jego żona pracują uzyskując łączny dochód w kwocie 4.840,94 zł miesięcznie. Z tej kwoty małżonkowie ponoszą opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, działki i kredytem hipotecznym. Z uwagi na to, iż oświadczenie wnioskodawcy zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, skarżący został mocą zarządzenia referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2018 roku zobowiązany – w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – do złożenia: - odpisów rocznych zeznań podatkowych skarżącego i jej żony (lub zeznań składanych wspólnie) za ostatnie 2 lata kalendarzowe (czyli za rok 2016 i 2017); - wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i lokat bankowych z okresu ostatnich 6 miesięcy; - informacji o zaciągniętych kredytach lub pożyczkach (na jaki cel, w jakiej instytucji, na jaką kwotę, na jaki okres, z podaniem harmonogramu spłaty). W wykonaniu zarządzenia skarżący w dniu 23 lipca 2018 roku złożył wymagane dokumenty. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302), dalej jako: "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Generalną zasadą postępowania sądowego jest wszakże ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania (por. postanowienia NSA: z dnia 29 lipca 2014 roku, sygn. II FZ 1130/14; z dnia 14 lipca 2014 roku, sygn. II FZ 687/14; z dnia 30 czerwca 2014 roku, sygn. II FZ 770/14; z dnia 17 października 2013 roku, sygn. II FZ 943/13 i inne; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także zaakcentować, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w sprawie jest fakt, że rodzina skarżącego posiada zasoby pieniężne w kwocie – jak oświadczył pierwotnie – ok. 851 zł, ale – jak wynika z później złożonych dokumentów – także w kwocie 2.800 zł (lokata bankowa). Również z analizy złożonych w wykonaniu zarządzenia dokumentów (wyciągi bankowe) wynika, że w posiadaniu skarżącego pozostają większe kwoty oszczędności niż zadeklarowane pierwotnie (przykładowo na koncie w Banku A. na dzień 22 lipca 2018 roku skarżący zgromadzoną miał kwotę 8.493,79 zł). Z analizy wyciągu z konta bankowego skarżącego (prowadzonego w Banku A.) wynika, że w dniu 22 lipca 2018 roku uzyskał on wpływ na konto w kwocie 2.009,24 zł z tytułu zamknięcia lokaty. Oceniając poziom oszczędności rodziny referendarz przedmiotem analizy nie czynił wysokości środków zgromadzonych na koncie oszczędnościowym w Banku A., na którym – jak zadeklarował skarżący – znajdują się środki z kredytu hipotecznego. Posiadanie środków majątkowych w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych (wpis od skargi w sprawie wynosi 100 zł, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – 100 zł) pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Fakt, że strona posiada wolne środki finansowe we wskazanej wysokości oraz stały dochód (ok. 4.840 zł), uzasadnia twierdzenie, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w sprawie nie będzie się dla wnioskodawcy wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Przeznaczenie części oszczędności lub dochodu (regularnie otrzymywanego) na pokrycie kosztów postępowania nie poskutkuje uszczerbkiem w zakresie utrzymania koniecznego dla siebie. Oceny w tym zakresie nie zmienia także deklarowane obciążenie koniecznością spłaty kredytu hipotecznego. Podejmując bowiem decyzję o zaciągnięciu kredytu, czy pożyczki strona musi też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 roku, sygn. I OZ 1/14). Aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. W sprawie nie można uznać, aby ubiegający się o przyznanie pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wierzytelności wobec banku. Wobec tego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. kp