II SA/Łd 626/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant: St. sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2016 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej zasiłek stały 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat S. C. prowadzącej Kancelarię Adwokacką Ł. przy ul. [...] wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania P. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. zmienił własną decyzję z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w ten sposób, że postanowił ustalić czasookres zasiłku stałego do 31 października 2018 r., ustalił od 1 kwietnia 2016 r. wysokość zasiłku stałego w kwocie 438,17 zł miesięcznie, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W jej uzasadnieniu organ wskazał, iż strona mieszka z matką, z którą prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przyznanym na okres od 7 lipca 2015 r. do 30 lipca 2018 r. i z tego tytułu otrzymywała zasiłek stały w wysokości 588,97 zł miesięcznie, którego wysokość wynikała z dochodu w postaci ½ dodatku mieszkaniowego tj. kwoty 45,03 zł. Dalej organ I instancji wskazał, iż podczas wywiadu środowiskowego z dnia 5 kwietnia 2016 r. ustalono, że od miesiąca sierpnia 2015 r. zmianie uległa sytuacja zdrowotna i finansowa strony - od 13 sierpnia 2015 r. otrzymała ona bowiem znaczny stopień niepełnosprawności przyznany do 31 października 2018 r. i nabyła uprawnienia do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł. Przy czym pierwsza wypłata świadczenia nastąpiła 25 grudnia 2015 r. Organ I instancji zwrócił uwagę na to, że o fakcie tym strona nie poinformowała pracownika socjalnego. Z tego względu w miesiącu kwietniu 2016 r. wstrzymano wypłatę zasiłku stałego. Dalej organ wskazał na treść art. 109 ustawy o pomocy społecznej oraz zaznaczył, że od miesiąca stycznia 2016 r. na dochód strony składa się ½ dofinansowania do czynszu w wysokości 42,83 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł, a zatem łączny dochód strony wynosi 195,83 zł, a co za tym idzie zmianie musiała ulec też wysokość zasiłku stałego oraz czasookres jego przyznania. Wskazano też na sposób obliczenia wysokości zasiłku stałego, zaznaczając że zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej stanowi różnicę między kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej tj. 634,00 zł, a dochodem tej osoby. Zatem wysokość zasiłku stałego od miesiąca kwietnia 2016 r. wynosi 438,17 zł, a wypłatę zasiłku stałego przedłuża się do 31 października 2018 r. zgodnie z wydanym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 października 2015 r. Świadczenie w postaci zasiłku stałego za miesiące styczeń-marzec 2016 r. zostało wypłacone w kwocie po 588,97 zł miesięcznie, a powinno być wypłacone w wysokości 438,17 zł miesięcznie, dlatego też w sprawie nadpłaconej różnicy świadczeń na łączną kwotę 452,40 zł będzie prowadzone odrębne postępowanie, o czym strona zostanie poinformowana odrębną decyzją. Wskazano też, iż rygor natychmiastowej wykonalności decyzji nadano w oparciu o art. 108 K.p.a. za względu na wyjątkowo ważny interes strony. W odwołaniu od tej decyzji strona wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania bądź o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Wyraziła niezadowolenie ze zmniejszenia kwoty przyznanego zasiłku stałego. Odwołujący zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych i pominięcie, że w styczniu 2016 r. podczas wywiadu środowiskowego poinformował o fakcie otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153,00 zł; naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy; brak wskazania przez organ podstawy prawnej uzasadniającej zmniejszenie przysługującego zasiłku stałego. Żaden z przywołanych w decyzji przepisów nie stanowi o wliczeniu do dochodu kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, tym bardziej, że celem przyznanego zasiłku jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 1 i ust. 6, art. 106 ust. 3a i ust. 5 w związku z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.) – dalej w skrócie "u.p.s", utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło regulację art. 37 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.p.s. i wyjaśniło przesłanki materialnoprawne przyznania zasiłku stałego. Organ odwoławczy podniósł, że w tej sprawie Prezydent Miasta Ł. przyznał stronie zasiłek stały decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...]. Niemniej jednak zaskarżoną do Kolegium decyzją zmienił tę decyzję - w sprawie przyznania zasiłku stałego - w ten sposób, że zmienił: po pierwsze czasookres przyznanego zasiłku stałego, a po drugie, zmienił wysokość zasiłku stałego. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. W ustalonym stanie faktycznym sprawy zmianie uległa sytuacja strony - zarówno zdrowotna jak i dochodowa. Odwołujący uzyskał bowiem znaczny stopień niepełnosprawności, o czym świadczy kopia orzeczenia o zaliczeniu strony do znacznego stopnia niepełnosprawności z dnia [...] października 2015 r. nr [...], od 13 sierpnia 2015 r. do dnia 31 października 2018 r. Zmienił się też dochód strony. W aktach sprawy znajduje się kopia decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], którą po rozpoznaniu wniosku z dnia 26 listopada 2015 r. przyznano odwołującemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 października 2018 r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie oraz kopia decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego na okres od 1 listopada 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. w kwocie 85,65 zł. Z akt sprawy wynika również, że strona jest objęta opieką MOPS, otrzymuje zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności oraz na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w ramach programu apteka komunalna. Wskazując następnie na regulację art. 106 ust. 3a u.p.s. Kolegium podniosło, że kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi obecnie 634,00 zł, a co za tym idzie 10% tego kryterium to kwota 63,40 zł. W przypadku zmiany dochodu strony, która stanowi podstawę do zmiany wysokości przyznanego jej zasiłku stałego musi przekraczać kwotę 63,40 zł. Równocześnie organ wskazał na brzmienie art. 8 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. i stwierdził, że dodatek mieszkaniowy jak i świadczenie pielęgnacyjne nie zostały wskazane przez ustawodawcę w katalogu wymienionym w art. 8 ust. 4 u.p.s. Wobec powyższego na dochód strony składa się obecnie ½ dodatku mieszkaniowego tj. kwota 42,825 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł, a co za tym idzie łączny dochód strony stanowi kwota 195,82 zł i jest wyższy niż 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zatem wysokość zasiłku stałego przysługującego stronie ustalona zgodnie z treścią art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. wynika z następującego obliczenia: 634,00 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej) - 195,82 zł (dochód strony) = 438,17 zł. Bezspornym jest wobec tego, że kwota zasiłku stałego ustalona przez organ I instancji jest zgodna z przepisami obowiązującego prawa. Powyższe uzasadniało utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P. S. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz zwolnienie z obowiązku poniesienia opłaty sądowej od skargi i przyznanie pełnomocnika z urzędu. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia: art. 7 i art. 77 K.p.a., art. 107 § 1 K.p.a., art. 8 ust. 4 u.p.s. Wskazał ponadto na błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez pominięcie, iż w styczniu 2016 r. podczas wywiadu środowiskowego skarżący poinformował o fakcie otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153,00 złotych. W motywach skargi powtórzył argumenty z odwołania od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zastępstwa prawnego poprzez ustanowienie adwokata. Na rozprawie w dniu 27 października 2016 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. o zmianie decyzji przyznającej zasiłek stały przeprowadzona w zakreślonych wyżej graniach nie wykazała istotnych naruszeń prawa materialnego i procesowego, które uzasadniałyby jej usunięcie z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 106 u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (ust. 3a). Decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody (ust. 5). W orzecznictwie sądów administracyjnych, wypracowanym na tle przywołanego art. 106 ust. 5 u.p.s., aprobowanym w pełni przez tutejszy sąd, podkreśla się, że artykuł 106 ust. 5 u.p.s. stanowi zatem lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w k.p.a., dopuszczając przełamanie zasady ochrony praw dobrze nabytych na zasadach innych niż ustanowione w przepisach postępowania administracyjnego. Ustawodawca w redakcji art. 106 ust. 5 u.p.s. konsekwentnie posługuje się pojęciami: "zmienia" i "uchyla" decyzję. Oznacza to, że konstytutywne jest prawo do zasiłku, czyli decyzja ustalająca to prawo, wysokość zaś tego zasiłku może ulec zmianie. W rozpoznawanej sprawie ustalony poprawnie przez organy obu instancji stan faktyczny sprawy bez wątpienia uzasadniał zmianę decyzji o przyznaniu P. S. zasiłku stałego w trybie art. 106 ust. 5 i ust. 3a u.p.s. Dla potrzeb sprawy niniejszej wyjaśnić w tym miejscu trzeba przesłanki materialnoprawne warunkujące prawo do wspomnianego świadczenia określone w art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.p.s. Według tego przepisu zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Ustala się go w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, wynoszącym zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 1058 – dalej w skrócie "rozporządzenie") - 634 zł a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 604 zł miesięcznie (zgodnie z § 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia) oraz niższa niż 30 zł. W przypadku skarżącego bezspornie zmianie uległa jego sytuacja osobista (zdrowotna) jako, że dotychczas legitymował się on orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przyznanym na okres od 7 lipca 2015 r. do 30 lipca 2018 r., natomiast mocą orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] października 2015 r. P. S. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 13 sierpnia 2015 r. do 31 października 2018 r. Modyfikacji podlegała także sytuacja dochodowa strony, której dotychczasowy dochód stanowił wyłącznie dodatek mieszkaniowy w wysokości 45,03 zł. Mianowicie, decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Prezydent Miasta Ł. przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, na okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 października 2018 r., z tym że pierwsza wypłata świadczenia nastąpiła w dniu 25 grudnia 2015 r. Z poczynionych przez organ poprawnych ustaleń wynika również, że strona na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] korzysta z zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w ramach programu apteka komunalna. Korzysta także z dodatku mieszkaniowego przyznanego na okres od 1 listopada 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. w kwocie 85,65 zł. Wyjaśnić trzeba, że ustawodawca na gruncie ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 u.p.s.). Art. 8 ust. 4 u.p.s. stanowi natomiast zamknięty katalog świadczeń, których do dochodu się nie wlicza, a to oznacza, że wyłącznie wskazane w tym przepisie źródła przychodu nie są uwzględniane przy obliczaniu dochodu na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Dodatek mieszkaniowy podobnie jak i świadczenie pielęgnacyjne nie zostały zamieszczone w tym katalogu, co obligowało organ do uwzględnienia tychże świadczeń pieniężnych do obliczenia dochodu strony, na który składa się kwota 42,825 zł (1/2 dodatku mieszkaniowego) oraz kwota 153 zł (z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego), co w sumie stanowi dochód w wysokości 195,82 zł. Zatem zarzut skarżącego o braku podstaw do wliczenia do dochodu kwoty zasiłku pielęgnacyjnego nie zasługiwał na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie ustalił organ orzekający w oparciu o art. 106 ust. 3a u.p.s. kwota zmiany dochodu osoby samotnie gospodarującej przekroczyła 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (10 % x 634 zł), a więc kwotę 63,40 zł, co niewątpliwie miało wpływ na wysokość zasiłku stałego w okresie jego pobierania, przyznanego mocą decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] września 2015 r. na okres od 1 października 2015 r. w wysokości 588,97 zł miesięcznie i obligowało organ do zmiany decyzji w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. W rezultacie wysokość zasiłku stałego ustalono zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. na kwotę 438,17 zł, która stanowi różnicę pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (634 zł) a dochodem strony (195,82 zł). Z uwagi na to, że świadczenie pieniężne w pierwotnej wysokości 588,97 zł zostało już wypłacone skarżącemu za miesiące styczeń–marzec 2016 r., zaś w kwietniu 2016 r. wstrzymano wypłatę zasiłku, organ I instancji uwzględnił brzmienie art. 106 ust. 5 u.p.s. i decyzją z dnia [...] zmienił wysokość zasiłku stałego od dnia 1 kwietnia 2016 r. na kwotę 438,17 zł oraz wydłużył czasookres przyznanego świadczenia do dnia 31 października 2018 r. Reasumując, zaskarżona decyzja Kolegium nie narusza przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego, w stopniu rzutującym na wynik sprawy. Z całą zaś pewnością – wbrew zarzutom skargi - wydano ją w oparciu o poprawnie ustalony stan faktyczny sprawy (art. 7, art. 77, art. 107 § 1 K.p.a.) i w zgodzie z brzmieniem art. 8 ust. 4 u.p.s. Chybiony jest wreszcie zarzut, iż skarżący w styczniu 2016 r. podczas wywiadu środowiskowego informował pracowników organu o fakcie otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł, ponieważ w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego wywiad środowiskowy przeprowadzono ze skarżącym nie w styczniu 2016 r., a w dniu 5 kwietnia 2016 r. Z tych wszystkich względów sąd nie stwierdziwszy jakichkolwiek podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, zobligowany był ją oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzekł w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 1801). ds