II SA/Łd 627/19

Dnia 19 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza Mariola Kaźmierczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 roku sprawy ze sprzeciwu G. M. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala sprzeciw. M.K. G.M. 23.05.2019 r. zwrócił się do Wójta Gminy Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką M.M. ([...] r.). Wójt Gminy O. decyzją nr [...] z dnia [...], działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 3, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.) - odmówił G.M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 wnioskowanego na M.M., z powodu niespełnienia przesłanek ustawowych. Organ ustalił, że M.M. urodzona [...] roku legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe w dniu 26.01.2016 r. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 68 roku życia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 01.06.2011 r. G.M. znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo, sprawuje faktyczną opieką nad swoją matką, aktualnie pobiera zasiłek dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że wobec ustalenia, że stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki istnieje od 68 roku życia,do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymagane jest, aby w orzeczeniu był odpowiedni zapis w punkcie 7 i 8 wymagań. M.M. w pkt 8 ma wpisane nie dotyczy, wobec czego nie został spełniony art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Również po stronie osoby sprawującej opiekę występują okoliczności uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ wnioskodawca od 01.11.2015 r. ma przyznany na matkę zasiłek dla opiekuna. Odwołanie od powyższej decyzji złożył G.M. podnosząc, że sprawuje faktyczną opiekę nad matką i odmowa świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niepełnosprawności która powstała w wieku dorosłym jest krzywdząca. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nr [...] na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2018 r., poz. 2220 ze zm.) uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że wykładnia przepisów zastosowana przez organ I instancji jest nieprawidłowa. Wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji wymagane są przy orzeczeniach o niepełnosprawności, a nie orzeczeniach o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w zakresie regulacji dotyczącej kryterium wieku osoby wymagającej opieki określonej w art. 17 ust. Ib u.ś.r. wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził niezgodność art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstanie niepełnosprawności. Trybunał stwierdził, że grupę podmiotów podobnych, które powinny być traktowane równo wobec prawa, tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną. W tak określonej grupie podmiotów dopuszczalne jest jednak odmienne traktowanie osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Na skutek poddanej kontroli regulacji dochodzi jednak do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, co pozbawione jest konstytucyjnego uzasadnienia. Trybunał podkreślił, że pomijając tego rodzaju uzasadnienie w odniesieniu do szczególnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci, ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, którego wiek nie pozwala na zaliczenie go do danej kategorii podmiotów. Jak stanowi art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie zaś z art. 190 ust. 3 Konstytucji orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującego aktu normatywnego. Wyrok K 38/13 został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, a ponieważ Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych, zatem wszedł w życie z dniem ogłoszenia. Podkreślenia wymaga, że w początkowym okresie funkcjonowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przeważało stanowisko według którego skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Takie stanowisko wynikało głównie z uzasadnienia wyroku, w którym Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził przy tym jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć, gdyż ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Brak odpowiednich uregulowań ustawodawczych spowodował zmianę linii orzeczniczej sądów administracyjnych i choć wydane wyroki wiążą w konkretniej sprawie, to jednak jest to ugruntowane stanowisko, które należy zaakceptować. Obecnie dominuje stanowisko według którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (vide: wyrok NSA z 12 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16, publ. Lex nr 2190248). Podnosi się przy tym, że nie jest także prawnie istotne powoływanie się na przywołany wyżej fragment uzasadnienia wyroku Trybunału, dotyczący skutków wejścia w życie tego wyroku. Sądy wskazują, że stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (vide: wyrok NSA z 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1600/16 i wiele jeszcze innych, publ. www.orzeczenia.gov.pl).Kolegium podziela powyższe poglądy uznając tym samym, że stan faktyczny niniejszej sprawy związany z niepełnosprawnością Pani M.M. wyczerpuje dyspozycję art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Nadto organ II instancji wskazał, że organ I-szej instancji nie uwzględnił oświadczenia G.M. z dnia 22.05.2019 r., w treści którego wskazał, że z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z zasiłku dla opiekuna. Taka deklaracja zobowiązywała organ do zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. W orzecznictwa (wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 974/18, z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 723/17, zaakceptowany wyrokiem NSA z dnia 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18, publ. Lex nr 2409273 i nr 2531523) bezspornym jest, że G.M., ma możliwość dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego, także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Sprzeciw od powyższej decyzji złożył G.M. podnosząc, że nieprzyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego jest krzywdzące. W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego w dużym zakresie i umożliwienie wnioskodawcy wyboru świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontroli sądu poddane została decyzja kasatoryjna w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która opiekuje się niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy procedowały na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U.2018.2220 ze zm., dalej powoływanej jako u.ś.r.). Zaskarżona decyzja jest trafna, wyrażona przez organ odwoławczy ocena prawna sytuacji skarżącego zasługuje na aprobatę, została zresztą szeroko poparta poglądami orzecznictwa, które sąd rozpoznający sprzeciw w pełni akceptuje. W szczególności podzielić należy utrwalony w orzecznictwie pogląd, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależniał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty ustalenia stopnia niepełnosprawności utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Trafnie też organ odwoławczy uznał za niezasadne stanowisko organu I instancji, iż z orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności dla matki skarżącego należy wywieść brak przesłanek do świadczenia. W orzeczeniu wyraźnie wskazano, że chora wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Trafnie Kolegium wywiodło, że nie ma znaczenia powoływany przez organ I instancji punkt 8 wskazań zawartych w orzeczeniu, który stanowi o konieczności stałego współudziału na codzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wymóg ten odnosi się bowiem do zakresu pomocy choremu dziecku, w przypadku matki skarżącego nie ma on zastosowania. Wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności matki skarżącego, że wymóg ten jej nie dotyczy, pozostaje zatem obojętny dla oceny przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji trafnie organ odwoławczy przyjął, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W pełni należy też podzielić pogląd SKO, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez osobę korzystającą zasiłku dla opiekuna oznacza dokonanie tym wnioskiem wyboru świadczenia korzystniejszego. Zatem w taki sposób wniosek ten winien zostać oceniony już na etapie postępowania przed organem I instancji, czego jednak organ ten nie uczynił, a co skutkuje koniecznością uchylenia decyzji tegoż organu, jako wydanej z naruszeniem norm art. 7 i 80 k.p.a., jakjo że wniosek nie został należycie rozpoznany na etapie postępowania przed Wójtem Gminy O. Ponadto w tej sytuacji to do organu I instancji należeć będzie wybór sposobu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, którą przyznano skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna tak, aby uniknąć pozbawienia skarżącego jakichkolwiek świadczeń. Tego zaś organ II instancji nie jest władny uczynić we własnym zakresie. Z powyższych względów zasadnie organ odwoławczy przyjął, że nie jest władny rozstrzygnąć wniosku skarżącego merytorycznie. W tej sytuacji zaskarżona decyzja SKO, wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. odpowiada prawu, jest ponadto decyzją korzystną dla skarżącego. Z uwagi na powyższe sąd oddalił sprzeciw jako pozbawiony uzasadnionych podstaw na podstawie art. 151 w zw. z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2018.1302 ze zm.). D.P.