II SA/Łd 628/05

Dnia 8 maja 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi -Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant: asystent sędziego Marek Pilc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2006 roku przy udziale prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Ł. J. W. P. sprawy ze skargi L. D. – D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacenie ze Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat S. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 42 kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 154 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98z 2000r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku L. D.-D., odmówił zmiany decyzji z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania wnioskodawczyni uprawnienia do wspomnianego świadczenia pieniężnego. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, iż żądanie L. D. - D., przyznania jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego, zostało ostatecznie rozstrzygnięte decyzją z dnia [...] Stąd też ponowny wniosek strony w tym przedmiocie, z dnia 6.stycznia 2002r., potraktowany został jako wniosek o zmianę własnej decyzji ostatecznej, w trybie art. 154 k.p.a. Zgodnie natomiast z treścią cytowanego przepisu, decyzja ostateczna na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie organu, przesłanki powyższe nie zostały spełnione, zaś decyzja ostateczna z dnia [...] nie zawiera wad prawnych, pozostając w zgodzie z obowiązującym wówczas i aktualnie stanem prawnym. Z tych zatem powodów, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie znalazł podstaw do uchylenia swej wcześniejszej decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. D. – D. wskazała na powoływanie się przez organ "na te same artykuły", które pozwoliły Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. na zaliczenie do okresów jej zatrudnienia pracy w gospodarstwie rolnym E. Sz.. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z treścią art. 2 pkt 2 lit a cytowanej ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1.września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z przedłożonych przez wnioskodawczynię dowodów wynika natomiast, że pracowała ona przymusowo w miejscowości A., powiat P., a zatem na terenie II Rzeczypospolitej w jej granicach sprzed 1.września 1939r. Praca przymusowa, wykonywana na terenie państwa polskiego w jego granicach sprzed 1.września 1939r. nie jest represją w rozumieniu ustawy, zatem nie przysługuje również za jej wykonywanie świadczenie pieniężne, w tejże ustawie określone. Odrębne przepisy regulują natomiast kwestie emerytalne, rozstrzygane przez sądy pracy i ubezpieczeń społecznych oraz sprawy związane z przyznawaniem jednorazowych świadczeń ze środków Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła L. D. – D. wskazując na niewłaściwą interpretację art. 2 pkt 2 lit a wskazanej wyżej ustawy, dokonaną przez organ. Podniosła, iż przed wywiezieniem zamieszkiwała w O., zatem nie w miejscowości w której przymusowo wykonywała pracę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odwołując się do merytorycznej argumentacji, przedstawionej w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26.września 2005r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Prawomocnym postanowieniem z dnia 8.grudnia 2005r. natomiast, przywrócono skarżącej termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Na rozprawie w dniu 8.grudnia 2005r. swój udział w toczącym się postępowaniu zgłosił Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Ł., wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a. Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa materialnego lub też normy procedury administracyjnej, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Podnieść należy w szczególności, iż wniosek skarżącej z dnia 6.stycznia 2002r. (data wpływu pisma do organu) został prawidłowo zakwalifikowany jako żądanie zmiany decyzji ostatecznej w trybie art. 154 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.), w sytuacji, gdy w sprawie wydana już została decyzja ostateczna, zaś podnoszone w piśmie okoliczności nie wskazywały na możliwość uruchomienia innych trybów nadzwyczajnych (zmierzających w kierunku wznowienia postępowania lub też stwierdzenia nieważności decyzji). Prawidłowo też organ rozważył przesłanki zmiany decyzji, określone w art. 154 § 1 k.p.a. Chociaż bowiem zaskarżona decyzja nie zawiera w tym zakresie koniecznego uzasadnienia, motywy utrzymanego nią w mocy rozstrzygnięcia organu z dnia [...] szczegółowo wskazują na niespełnienie przesłanek warunkujących zmianę decyzji ostatecznej (interes społeczny i słuszny interes strony). Niezależnie od tego wskazać jednakże należy, iż niedostatek uzasadnienia zaskarżonej decyzji (niewątpliwe naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.), nie pozwala na konstatację, iż uchybienie to mogło mieć wpływ na teść rozstrzygnięcia. W sprawie jest bowiem niesporne, iż przedmiotem żądania skarżącej było ustalenie jej uprawnień do świadczenia pieniężnego tytułu deportacji do pracy przymusowej i ta okoliczność wymagała w pierwszym rzędzie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Dopiero zaś poczynienie koniecznych ustaleń mogło pozwolić na ich rozważenie w kontekście przesłanek, określonych w art. 154 § 1 k.p.a. W tym zakresie natomiast wskazać należy, iż L. D. – D. nie spełnia warunków, określonych w ustawie z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.), upoważniających do przyznania jej uprawnienia do przedmiotowego świadczenia. Faktem jest bowiem, że wykonywała pracę przymusową w gospodarstwie rolnym osadniczki niemieckiej E. Sz. w okresie od 31.maja 1942r. do 17.stycznia 1945r. Jednakże gospodarstwo to było położone w miejscowości A., w powiecie P., zatem na terenach znajdujących się w granicach II Rzeczypospolitej, według stanu na dzień 31.sierpnia 1939r. Przepis art. 2 ust. 1 lit a cytowanej ustawy wymaga natomiast, aby przymusowe wykonywanie pracy poprzedzone było deportacją (wywiezieniem) z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1.września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, iż brak jest podstaw do uznania, że praca przymusowa obywatela polskiego w gospodarstwie rolnym, które położone było na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1.września 1939 r., lecz będącego pod okupacją III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawnia do przewidzianego w cytowanej ustawie świadczenia pieniężnego. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8.listopada 2001r., sygn.akt V SA 804/01, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 84354, z dnia 14.listopada 2001r., sygn.akt V SA 564/01, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 84361, z dnia 9.grudnia 1999r., sygn.akt V SA 1086/99, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 49291, uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.października 1998r., sygn.akt OPS 5/98, ONSA 1999/1/1) Nie kwestionując zatem rozmiaru cierpień, które stały się udziałem skarżącej w okresie okupacji hitlerowskiej, brak jest obiektywnej możliwości przyznania jej świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, wobec niespełnienia jednej z ustawowych przesłanek, określonych w przepisie art. 2 ust. 2 lit a ustawy z dnia 31.maja 1996r. Wobec kategorycznego brzmienia cytowanego przepisu, nie można zatem mówić by względy społeczne czy też słuszny interes skarżącej mogły przemawiać za zmianą decyzji ostatecznej z dnia [...], tym samym zaś by spełnione zostały przesłanki z art. 154 § 1 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi, jako nieuzasadnionej. Po myśli art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c w zw. z § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163,p oz. 1348 ze zm.), rozstrzygnięto natomiast w przedmiocie wynagrodzenia, należnego ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu skarżącej, wobec złożonego przezeń oświadczenia, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały przez stronę pokryte choćby w części. Zasądzoną opłatę powiększono zaś o należny podatek od towarów i usług.