II SA/Łd 630/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2008 roku sprawy ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącego – E. O. kwotę 680,00 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 8 marca 2008 roku, sygn. akt II SA/Łd 765/08 oddalił skargę E.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa. W/w decyzją utrzymano w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], nr [...]. Decyzją tą stwierdzono nieważność decyzji Naczelnika Gminy Ł. z dnia [...], Nr [...] o przejęciu od E. O. na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...], położonego we wsi K., zapisanego w ewidencji gruntów wsi K. WSA uznał trafność ustaleń SKO co do faktu, iż należało orzec nieważność decyzji z 1976r. z uwagi na to, iż stanowiła ona już w 1976 roku własność Skarbu Państwa. E. O. właśnie tę przesłankę zakwestionował. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł E.O. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2008 roku, sygn. akt I OSK 927/07 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w/w wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż oddalając skargę E.O. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organ nadzorczy niewadliwie przyjął, iż przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 45, poz. 13). Sąd uznał, że do takiego ustalenia organ administracji był zobligowany na zasadzie związania, na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.), poglądem prawnym przyjętym w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2004 roku, który - jak stwierdził Sąd pierwszej Instancji - przesądził kwestię przejścia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa z mocy art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wynika to ze stwierdzenia w uzasadnieniu powołanego wyroku, że "w świetle dokumentów (m.in. postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Łodzi z dnia [...] o skreśleniu Młyna "A" z wykazu przedsiębiorstw podlegających przejęciu w tym trybie z uzasadnieniem, że młyn ten jako obiekt poniemiecki przeszedł na własność Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej), nie mogło budzić wątpliwości organu, czy omawiana nieruchomość przeszła czy nie przeszła na własność Państwa z mocy powyższego dekretu...". Powyższy pogląd Sądu pierwszej instancji, wyprowadzony z przytoczonego fragmentu uzasadnienia wyroku z dnia 24 czerwca 2004 roku, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest całkowicie błędny, albowiem przytoczony fragment odnosił się nie - jak to przyjął Sąd pierwszej instancji - do dekretu z 6 września 1944 roku, o przeprowadzeniu reformy rolnej, ale do dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich oraz ustawy z 3 stycznia 1946 roku o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, wykluczając te dwa akty jako prawne podstawy nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości. Wbrew przekonaniu Sądu pierwszej instancji – wskazał Naczelny Sąd Administracyjny - w omawianym wyroku kwestię, czy nieruchomość rolna K.O. przeszła na własność Państwa w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił otwartą. Nie można również uznać za trafną ocenę Sądu pierwszej instancji, że zebrane w toku postępowania nadzorczego, dokumenty potwierdzają fakt przejścia spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa przed dniem wydania badanej w trybie nadzoru decyzji administracyjnej. Wadliwa jest także – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - ocena dokumentów odnoszących się do obywatelstwa i narodowości K.O. i jego żony E.O. Następnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, w przedstawionej sytuacji stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, że zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do uznania, iż sporna nieruchomość w dacie wydania decyzji przez Naczelnika Gminy Ł. stanowiła własność Skarbu Państwa, było przedwczesne. Za trafny należało zatem uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wskutek przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że stan faktyczny sprawy został ustalony przez organ administracyjny z zachowaniem reguł procedury. Następstwem wadliwego wykonania przez Sąd pierwszej instancji kontroli legalności zaskarżonej decyzji jest naruszenie art. 151 p.p.s.a., co czyni słusznym i ten zarzut skargi kasacyjnej. Wykazane naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bez przeprowadzenia wnikliwej analizy i oceny materiału dowodowego przez organ administracji, oddalenie skargi E. O. było przedwczesne. W świetle powyższych ustaleń – wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, wobec naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, na skutek błędnie przyjętej tezy o związaniu organu nadzoru oceną prawną sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a także dowolnej, przekraczającej granice swobodnej oceny dowodów, ocenie zebranego materiału dowodowego, należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej za usprawiedliwione. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zaskarżony wyrok uchylić na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga wymaga uwzględnienia. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest na podstawie kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe regulacje przede wszystkim wskazać należy, że wyrokiem z dnia 13 czerwca 2008 roku Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej E. O. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 marca 2007 roku i przekazał sprawę oceny legalności zaskarżonej decyzji do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. NSA wskazał, iż przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest zasadność tezy, iż decyzja Naczelnika Gminy Ł. z 1976r. jest dotknięta wadą nieważności z tej przyczyny, że z rażącym naruszeniem art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i regulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym orzekła o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, które w dniu jej wydania już stanowiło własność Państwa. Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 190 p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa został przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wychodząc z powyższych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, biorąc pod uwagę wytyczne zawarte w przywołanym wyżej uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów postępowania, które skutkuje jej uchyleniem. W szczególności organ administracji naruszył przepisy art. 7, 8 i 77 kpa, poprzez niedokładne zebranie materiału dowodowego oraz nienależyte ustalenie stanu faktycznego. Z przywołanych przepisów wynika, iż organ jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Nadto organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W pierwszej kolejności zauważyć wypada, iż żaden z dokumentów, na które powołało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. nie stanowi dowodu nabycia przez Skarb Państwa własności przedmiotowej nieruchomości. Dowodami takimi nie mogą być wielokrotnie wymieniane dokumenty dotyczące nacjonalizacji młyna stanowiącego własność K.O. oraz jego przekazywania pomiędzy państwowymi i spółdzielczymi jednostkami organizacyjnymi, ponieważ nie dotyczą one przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej, o jakiej mowa w decyzji Naczelnika Gminy Ł. z 21 maja 1976 roku. Ponadto powoływane dokumenty zawierają w swej treści sprzeczne stwierdzenia co do podstaw nacjonalizacji młyna, i tak np. w postanowieniu Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Łodzi z dnia 25 czerwca 1947 roku o skreśleniu z wykazu przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa Młyna "A" – K. gm. R. powołano się na oświadczenie przedstawiciela Powiatowej Rady Narodowej w P., że młyn stanowiący własność K.O. został przejęty na rzecz Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej. Natomiast w protokołach zdawczo-odbiorczych: z dnia 23 czerwca 1962 roku oraz z czerwca 1968 roku, a także z zestawienia danych dotyczących przekazywanego obiektu młynarskiego podano, że obiekt ten stanowi własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Przede wszystkim jednak dotyczą one młyna jako przedsiębiorstwa, o zwrot którego E.O. wystąpił odrębnym wnioskiem z dnia 8 października 1994 roku Przedmiotem natomiast objętej postępowaniem nadzorczym decyzji z dnia 21 maja 1976 r. jest gospodarstwo rolne, tj. grunty orne, łąki i pastwiska, co wyraźnie wynika z jej treści.. Zauważyć także należy, iż tezę o posiadaniu przez małżonków O. narodowości niemieckiej Samorządowe Kolegium Odwoławcze wywodzi z dokumentów Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Ł., czy protokołu przekazania młyna przez Gminną Spółdzielnię "A" w R Rejonowemu Zespołowi Młynów Gospodarczych przy P.Z.G.S. w R., a więc dokumentów w ogóle nie odnoszących się do obywatelstwa i narodowości K.O. i jego małżonki. Tym samym za dowolne należy uznać przyjęte w tej kwestii ustalenia SKO w P., zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Poza tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. nie wzięło pod uwagę, że nawet prawidłowo dokonane ustalenia dotyczące obywatelstwa i narodowości w/w, osób nie dają wprost odpowiedzi na pytanie, czy przedmiotowa nieruchomość rolna przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przejęcie nieruchomości ziemskich w trybie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej następowało z mocy prawa, ale wpis w księdze hipotecznej prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, stosownie do § 12 wykonawczego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku oraz art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 roku o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233 z późn. zm.), dokonywany był na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego, na podstawie zaświadczenia starosty stwierdzającego, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Do takich dokumentów w postępowaniu w niniejszej sprawie nie próbowano dotrzeć, mimo że w dwóch wyrokach wydanych w niniejszej sprawie (z dnia 20 czerwca 1996r. sygn. akt II SA 1596/95 i z dnia 25 stycznia 2001 r. sygn. akt IV SA 2674/98) Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał na konieczność wyczerpującego zebrania i rzetelnej oceny całego materiału dowodowego w sprawie. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku wszystkie podniesione przez Sąd kwestie będą wymagały rozważenia w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym. organ zobowiązany będzie do przeprowadzenia całościowego i dokładnego postępowania wyjaśniającego, a ponadto do rzetelnego ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Dopiero bowiem tak przeprowadzone postępowanie administracyjne da możliwość wydania właściwego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe wywody, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. Na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz E.O. zwrot kosztów postępowania. A.K.