II SA/Łd 635/09

Dnia 8 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009 roku sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi P. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w Ł. kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100 złotych) obejmującą podatek od towarów i usług według obowiązującej stawki przewidzianej dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącemu W. S. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. LS Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...], nr [...]wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 3, art. 98, art. 104 ust. 1, 3 ustawy z dnia 12.marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. nr 115 z 2008r., poz. 728 ze zm.) odmówił W. S. odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego w kwocie 6.688 złotych, wypłaconego od maja 2005r. do sierpnia 2006r., jednocześnie zobowiązując go do zwrotu tychże świadczeń w ratach po 344,40,-zł. każda, poczynając od maja 2009r. do grudnia 2010r. Wpłat strona powinna dokonywać w kasie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, Filii Ł[...], bądź na podany w decyzji rachunek bankowy, do końca każdego miesiąca. W uzasadnieniu wskazanej decyzji organ pierwszej instancji dokonał analizy sytuacji życiowej i finansowej W. S., a następnie powołując się na przepisy art. 8 ust. 3, art. 98 i art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie strona pobrała świadczenia na podstawie nieprawdziwych informacji. Ponadto, zdaniem organu, sytuacja strony nie uległa pogorszeniu, a wręcz przeciwnie, brak orzeczenia o stopniu o stopniu niepełnosprawności, emerytura w wysokości 1.216,06,-zł. miesięcznie świadczą o poprawie sytuacji życiowej W. S. Powyższe nie stanowi szczególnej okoliczności, która uzasadniałaby odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Nadto organ pierwszej instancji wskazał, że potrącenia egzekucyjne z tytułu zaległości w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych nie są uwzględnianie jako odliczenia przy udzielaniu pomocy społecznej. Z uwagi wszakże na fakt, że kwota świadczeń nienależnie pobranych przekracza kilkakrotnie dochód wnioskodawcy, ustalono obowiązek zwrotu w dwudziestu ratach w kwotach po 334,40,-zł. miesięcznie. W ocenie organu I instancji, tak ustalone raty nie stanowią nadmiernego obciążenia dla strony, uwzględniając jej dochody oraz wydatki związane zarówno z utrzymaniem mieszkania jak i leczeniem. Odwołanie od wyżej wymienionej decyzji złożył W. S., uznając ją za niezrozumiałą i niesprawiedliwą, wniósł o jej zmianę, a także o sprostowanie zawartych w niej informacji, dotyczących jego osoby, odnoszących się do posiadanego mieszkania własnościowego, czy źródeł utrzymania zanim w grudniu 2008 roku otrzymał wspomniana emeryturę. W obszernym uzasadnieniu przedstawił historię swojego sporu z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Ł. oraz wywodził, iż posiadane przezeń aktualnie środki finansowe nie pozwalają na spłatę nienależnie pobranych świadczeń. Decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm.) oraz art.7 pkt 2-15, art.8 ust.1 pkt 1 i ust.3, art.37 ust.1 pkt 1, art.98 i art. 104 ustawy z dnia 12.marca 2004r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy wskazaną na decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż W. S. jest osobą rozwiedzioną, prowadzącą samotnie gospodarstwo domowe we własnościowym lokalu spółdzielczym (3 pokoje i kuchnia) w bloku przy ul. A w Ł. Syn świadczeniobiorcy przebywa w Kanadzie, jego rodzice nie żyją. Notarialnym aktem darowizny z dnia [...] W. S. przekazał synowi mieszkanie własnościowe przy ul. B w Ł, które odziedziczył po swoim ojcu. Z uwagi na problemy zdrowotne (schorzenia układu krążenia, nadciśnienie tętnicze, schorzenia jelit) świadczeniobiorca pozostaje pod stałą opieką lekarską, nie posiadając ustalonego stopnia niepełnosprawności. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika również, iż W. S. jest dłużnikiem ZUS z powodu niepłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres prowadzenia działalności gospodarczej. Zadłużenie wynosi, według oświadczenia odwołującego, 48 tysięcy złotych. Dochód W. S. stanowi emerytura w kwocie 1.216,06,-zł. miesięcznie. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż decyzją z dnia [...] wnioskodawcy przyznano zasiłek stały w kwocie 418,-zł. miesięcznie na okres od maja 2005r. do grudnia 2006r. jako osobie niepełnosprawnej, całkowicie niezdolnej do pracy. Po ujawnieniu okoliczności związanych z posiadaniem przez odwołującego mieszkania spółdzielczego przy ul. B w Ł. organ wszczął postępowanie w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu zasiłku stałego. W jego rezultacie, decyzją z dnia [...], zmieniono decyzję z dnia [...] w ten sposób, że ograniczono okres na który przyznany został zasiłek stały, uznając świadczenie pobrane przez W. S. w okresie od maja 2005r. do sierpnia 2006r. w kwocie 6.688,-zł. za świadczenie nienależnie pobrane. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy, orzeczeniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], zaś skarga na wspomniane rozstrzygnięcie - oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6.czerwca 2008r, wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 310/08. W jego uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podkreślił, iż bezspornym w rozpoznawanej sprawie jest, że W. S., ubiegając się o przyznanie zasiłku stałego zataił przed pracownikiem MOPS istotne okoliczności, dotyczące jego sytuacji osobistej oraz majątkowej, w szczególności fakt odziedziczenia mieszkania po zmarłym w dniu 12.marca 2004r. ojcu, następnie zaś wynajęcia go, co w rezultacie skutkowało pobieraniem przezeń nienależnego świadczenia pomocowego. W ocenie Sądu, wobec faktu niepoinformowania przez świadczeniobiorcę o okolicznościach mających wpływ na ustalenie jego sytuacji osobistej i majątkowej a następnie ustalenia przez organ w trakcie postępowania wyjaśniającego, że istnieje rażąca dysproporcja pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a jego rzeczywistą sytuacją majątkową, prawidłowa jest konkluzja, iż W. S. jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową w oparciu o własne zasoby majątkowe. W dniu 20.stycznia 2009r. świadczeniobiorca zwrócił się do organu I instancji o zastosowanie doń art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, podnosząc, iż nie posiada żadnych środków finansowych na spłatę zaległości. W ocenie organu odwoławczego prawidłowe jest jednak stanowisko Prezydenta Miasta Ł., bowiem W. S. nie jest pozbawiony możliwości spłaty nienależnie pobranego zasiłku, gdyż posiada stały dochód w postaci emerytury a ponadto, nie można wykluczyć nadal istniejącej możliwości uzyskiwania przez wnioskodawcę korzyści finansowych z wynajmowania mieszkania. Ponadto podkreślenia wymaga, zdaniem Kolegium, iż nienależne pobranie przedmiotowego świadczenia nastąpiło w wyniku złożenia przez W. S. nieprawdziwego oświadczenia o wysokości jego dochodu, jak również niepoinformowania organu pomocowego o okolicznościach mających wpływ na ustalenie jego sytuacji osobistej i majątkowej, co wskazuje na świadome działanie wnioskodawcy w celu otrzymania nienależnego świadczenia pomocowego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł W. S., podtrzymując zarzuty zawarte w złożonym uprzednio odwołaniu. Podniósł, iż zaskarżoną decyzję uważa za krzywdzącą i niezgodną z prawem, zaś dywagacje na temat wyłudzenia zasiłku stałego za szkalujące. Powtórzył historię sporu z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej wskazując, iż już w miesiącu wrześniu 2005r. informował pracownicę socjalną, przeprowadzającą wywiad środowiskowy o posiadanym mieszkaniu własnościowym oraz przyznanym dodatku mieszkaniowym. Zasięgał równie informacji u radcy prawnego oraz rzecznika osób niepełnosprawnych, z których wynikało, iż nie ma obowiązku informowania organów pomocowych o odziedziczonym mieszkaniu. Podniósł, iż aktualny brak zaświadczenia o niepełnosprawności, nie ma wpływu na ustalenie jego sytuacji majątkowej w 2005 i 2006r. Oświadczył nadto, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organów, że nie może być w jego sprawie zastosowany przepis art.104 ust.4 ustawy o pomocy społecznej, bowiem w jego ocenie, sytuacja majątkowa, w której aktualnie się znalazł jest wyjątkowa i winna stanowić uzasadnienie dla odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego przezeń świadczenia. Nie stać go bowiem na wykup leków, żyje bardzo skromnie i znów zmuszony będzie "zadłużyć się czynszowo". Wskazał też, iż nie uzyskuje od pracowników pomocy społecznej wyjaśnień i odpowiedzi na podnoszone przez siebie wątpliwości. Od sądu administracyjnego oczekuje zaś oceny czy posiadane przezeń skierowanie na konsultacje prawne stanowi "dowód potwierdzający wiedzę o mieszkaniu własnościowym przez MOPS (...)" W odpowiedzi na skargę Samorządowe kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. nr 153, poz. 1279 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W pierwszym rzędzie wskazać bowiem należy, iż w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie ma fakt, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w prawomocnym wyroku z dnia 6.czerwca 2008r., wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 310/08 oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...], którą to decyzją uznano m.in. świadczenie pobrane przez skarżącego w okresie od maja 2005r. do grudnia 2006r. w kwocie 6.688,-zł. za pobrane nienależnie. W uzasadnieniu powyższego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż okoliczność pobrania przez skarżącego nienależnego świadczenia pomocowego jest niewątpliwa (str. 6 uzasadnienia). Oznacza to, iż zaprezentowana w skardze argumentacja, zmierzająca do podważenia tego ustalenia nie może być uznana za skuteczną. W rozpoznawanej sprawie, podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, upoważniający właściwy organ do odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia pomocowego w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy. Brzmienie cytowanego przepisu wskazuje zatem na działanie organu w ramach tzw. uznania administracyjnego (właściwy organ może), co nie oznacza wszakże dowolności. Zajęte przez organ stanowisko wymaga bowiem wyczerpującego uzasadnienia w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6.lutego 2009r., sygn.akt III SA/Gl 1421/08, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 484073 oraz w Warszawie z dnia 6.lutego 2008r., sygn.akt V SA/Wa 2408/07, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 480552). W rozpoznawanej sprawie, jak wspomniano, poza sporem pozostaje iż świadczenie podlegające zwrotowi udzielone zostało skarżącemu nienależnie. Rolą organu była zaś ocena, czy zachodzi szczególny przypadek, upoważniający do odstąpienia od żądania takiego zwrotu, w szczególności zaś czy żądanie zwrotu stanowić będzie dla skarżącego nadmierne obciążenie lub też zniweczy skutki udzielonej pomocy. Druga ze wskazanych okoliczności wyłączona jest w niniejszej sprawie z założenia, albowiem pobrane świadczenie miało charakter nienależny, nie mogąc tym samym wiązać się z pozytywnymi dla świadczeniobiorcy skutkami udzielonej pomocy. Gdy zaś chodzi o poczynione ustalenia, dotyczące ewentualnego nadmiernego obciążenia skarżącego, podlegającym zwrotowi świadczeniem, uznać należy, iż są one należyte. Zwrócić należy bowiem uwagę na fakt, iż odstąpienie od żądania zwrotu pobranego świadczenia możliwe jest w przypadkach szczególnych. Nie każda, trudna nawet, sytuacja majątkowa zobowiązanego, uprawnia do skorzystania z powyższego dobrodziejstwa. Obciążenie musi bowiem być nadmierne, co oznacza konieczność wykazania, iż zwrot świadczenia narazi świadczeniobiorcę na konsekwencje o charakterze ponadmiernym. W badanej sprawie brak jest zaś podstaw do takiej konkluzji. Skarżący posiada stały dochód, poczynione zaś przezeń rozrządzenia majątkowe (darowizna mieszkania) nie wskazują na konieczność i potrzebę poszukiwania dodatkowych źródeł dochodów. Kwestia zaś przyczyn, dla których skarżący obciążony jest obowiązkiem zwrotu pobranego świadczenia, ma znaczenie dla oceny, czy reprezentowany przezeń przypadek ma charakter szczególny, w rozumieniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W tym kontekście zatem, zasadnie okoliczność, że pobrane przez skarżącego świadczenie jest świadczeniem nienależnym z uwagi na złożone przezeń nieprawdziwe oświadczenia na temat jego sytuacji majątkowej, potraktowana została jako dyskwalifikująca pozytywne rozpatrzenie wniosku z dnia 21.styczniaa 2009r. Odnosząc się natomiast do zarzutów i wniosków skargi podkreślić należy, iż, jak wspomniano, kwestia charakteru świadczenia podlegającego zwrotowi, przesądzona została prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 6.czerwca 2008r., wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 310/08. Skierowanie zaś do konsultanta - radcy prawnego nie stanowi dowodu potwierdzającego jakikolwiek fakt prócz tego, iż konsultacja ta istotnie została zlecona. Z urzędu dostrzeżono też wadliwość zaskarżonej decyzji w części, obejmującej rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia. Jak bowiem wynika z treści decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w terminie do dnia 31.grudnia 2007r., w oparciu o przepis art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej zawarte było w tejże decyzji. Modyfikacja tego obowiązku, poprzez rozłożenie wspomnianego świadczenia na raty, wymagała zatem powołania się na prawidłową podstawę prawną, którą stanowi art. 105 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej. Brak właściwej redakcji zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie, nie stanowi wszakże uchybienia, które mogło skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, a to z uwagi na teść art. 134 § 2 p.p.s.a., albowiem ewentualne uchylenie rozstrzygnięcia w tym zakresie, skutkowałoby orzeczeniem na niekorzyść skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi jako bezzasadnej. M.O.