II SA/Łd 637/19

Dnia 27 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.), Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, , Protokolant Asystent sędziego Agata Zarychta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 roku sprawy ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę. a.bł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z [...], utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...], odmawiającą G.J. przyznania świadczenia wychowawczego na syna A.J. w okresie od dnia 1 grudnia 2018 r.. . Kolegium utrzymując w mocy ww. decyzję z [...] wskazało, że 10 grudnia 2018 r. G.J. wniósł o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.J., wpisując w skład rodziny: siebie, żonę – M.M-J., syna z pierwszego związku – R.J. i syna z obecnego małżeństwa – A.J. Organ pierwszej instancji na podstawie wywiadu środowiskowego ustalił, iż opieka nad dzieckiem R.J. jest sprawowana przez pana G.J. w tygodniu we wtorki i w czwartki oraz w co drugi weekend. Ponadto organ wskazał, iż odwołujący nie posiada orzeczenia sadu ustalającego opiekę naprzemienną obojga rodziców. Kolegium zaznaczyło, że okolicznością bezsporną jest, że G.J. jest ojcem dzieci: A.J. i R.J. i ubiega się o świadczenie wychowawcze na syna A., jako drugie dziecko w rodzinie. Kwestią sporną, jest natomiast z ilu osób składa się rodzina odwołującego i czy tym samym dziecko z poprzedniego związku wnioskodawcy – R. można zaliczyć do składu rodziny odwołującego. Organ wyjaśnił dalej, że w aktach sprawy nie znajduje się, żadne postanowienie sądu, które orzekałoby chociażby o sposobie kontaktów ojca z dzieckiem R., nie mówiąc już o ustaleniu opieki naprzemiennej między rodzicami dziecka. Sam wnioskodawca oświadczył zresztą, iż takiego orzeczenia nie posiada. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 15 lutego 2019 r. ustalono, że tylko opieka nad synem A. jest sprawowana całodobowo, zaś nad synem R. jest sprawowana całodobowo w co drugi weekend oraz wtorki i czwartki. Zapewnione są przez G.J. połowa wakacji i ferii, a w czasie pobytu opieka jest sprawowana faktycznie i całkowicie. Nadto A.W. podkreśliła, iż jako matka wychowuje syna i opiekuje się nim w zasadniczym zakresie, włączając np. zawożenie na zajęcia pozalekcyjne, opiekę podczas choroby zebrania w szkole i aktywne uczestnictwo w Radzie Rodziców. Wyjaśniła, że syn mieszka z nią. Matka dziecka dodała, iż ojciec realizuje wcześniej ustalone kontakty tj. widuje się z synem we wtorki i czwartki od godzinach 18-19 i zawozi syna nazajutrz rano do szkoły. Spędza z nim co drugi weekend i rozpoczyna opiekę w sobotę około południa. Kolegium podkreśliło, iż w sprawie są dwa odrębne oświadczenia rodziców dziecka nie ma natomiast właściwego orzeczenia sądu, co do sprawowania opieki naprzemiennej. Wobec powyższego uznało, że nie jest władne do badania, czy w sprawie istnieje opieka naprzemienna, czy też nie bowiem wobec wyraźnego brzmienia art. 2 pkt 16 z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134) powinno być takie orzeczenie sądu, by można było syna R. zaliczyć do składu rodziny odwołującego, o której mowa w przepisach ustawy. W związku z brakiem spełnienia wymogu sprawowania opieki naprzemiennej nad dzieckiem R.J. dziecko to, w ocenie organu odwoławczego nie może zostać zaliczone do składu rodziny wnioskodawcy. Tym samym organ pierwszej instancji zasadnie przyjął, iż świadczenie wychowawcze na drugie dziecko – A.J., stronie nie przysługuje. G.J. zaskarżył powyższą decyzję, zarzucając naruszenie: - art. 2 punkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez błędną wykładnię definicji "rodzina" i uznanie, że pierwsze dziecko skarżącego, tj. R.J. ze skarżącym rzekomo nie zamieszkuje; - art. 7a § 1 k.p.a., poprzez odebranie skarżącemu prawa do świadczenia "500 Plus" w sytuacji gdy wątpliwości powinny byłyby być rozstrzygnięte na korzyść skarżącego, - art. 8 § 1 k.p.a., poprzez działalność organów obu Instancji sprzeczną z obowiązkiem prowadzenia postępowania na jasnych i przejrzystych zasadach oraz w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa, a w rezultacie diametralne obniżenie zaufania do SKO i organu pierwszej instancji, który nie dopuścił skarżącego do przejrzenia akt i wymagał od skarżącego uzyskania orzeczenia o "opiece naprzemiennej" w braku legalnej, cywilistycznej definicji takiego pojęcia, stawiając przed stroną ultimatum, które w praktyce jest niemożliwe do spełnienia; - art. 9 k.p.a., poprzez brak jakiegokolwiek poinformowania skarżącego (w trakcie trwającego ponad pól roku postępowania), że do uwzględnienia jego wniosku o świadczenia konieczne jest orzeczenie o "opiece naprzemiennej" a tym bardziej brak pouczenia jak o taką opiekę wystąpić (skoro był to wymóg stawiany przez same organy), zwłaszcza w perspektywie faktu, że za poprzedni okres to samo świadczenie zostało przyznane (a zatem skarżący miał prawo do pełnego przekonania, że sądowe orzeczenie "opieki naprzemiennej" nie jest potrzebne by uzyskać to samo świadczenia ale za kolejne miesiące); - art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; - art. 12 k.p.a., poprzez opieszałe prowadzenie postępowania przez organy obu instancji; - art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu ustalenia, że rodzice R.J. (pierwszego dziecka skarżącego) faktycznie sprawują nad nim opiekę naprzemienną (np. w formie ich konfrontacji); - art. 79 k.p.a., poprzez uniemożliwienie skarżącemu wzięcia udziału w jakimkolwiek stadium postępowania dowodowego i odniesienie się do niektórych dowodów; - art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę a w rezultacie niewłaściwe uznanie, że rodzice R.J. faktycznie nie sprawują nad nim opieki naprzemiennej w sytuacji gdy żaden z dowodów zgromadzonych w postępowaniu za tym me przemawiał; - art. 81 k.p.a., poprzez niewłaściwe uznanie, że rodzice R.J. faktycznie me sprawują nad nim opieki naprzemiennej w sytuacji gdy strona (skarżący) nie miała możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Kluczową kwestią w kontrolowanej sprawie jest rozstrzygnięcie, w jaki sposób należy stwierdzać istnienie "opieki naprzemiennej", co determinuje także zakres koniecznego w sprawie postępowania dowodowego. Sąd w niniejszym składzie podziela prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji organu prowadzącego postępowanie, lecz fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu powszechnego. W art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustawodawca zawarł legalną definicję rodziny. Przepis ten stanowi, że ilekroć w ustawie mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z powyższych regulacji wynika zasada uznawania danego dziecka za członka jednej rodziny, natomiast jednoczesne zaliczenie go do odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić wyjątkowo. Wynika z nich także, iż fakt sprawowania opieki naprzemiennej musi wynikać z orzeczenia sądu, natomiast organy administracji publicznej realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku sprawowana jest przez rodziców opieka nad dzieckiem. Rozpatrywanie spraw dotyczących opieki naprzemiennej należy do kognicji sądu powszechnego. Powyższe stanowisko jest prezentowane w ugruntowanym już w tym względzie orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok z 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1659/17 i wskazane tam orzecznictwo NSA). Z akt sprawy wynika, że opieka skarżącego nad synem R. jest sprawowana całodobowo w co drugi weekend oraz wtorki i czwartki oraz przez połowę wakacji i ferii, a w czasie pobytu opieka jest sprawowana faktycznie i całkowicie. Wskazane formy sprawowania przez skarżącego opieki nad synem stanowią przejaw wykonywania władzy rodzicielskiej jednak nie mogą być traktowane jako opieka naprzemienna w rozumieniu u.p.p.w.d. Słusznie zatem organ uznał, czego strony nie kwestionują, że w realiach niniejszej sprawy nie zapadło rozstrzygnięcie sądu powszechnego, co do sprawowania opieki naprzemiennej nad synem R. Skoro zatem nie zachodzi przesłanka zaliczenia małoletniego R. do rodziny skarżącego, przesądza to odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego na drugie dziecko skarżącego. Powyższe stanowisko odnośnie wykładni art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. przesądza także o zakresie koniecznego postępowania dowodowego. Jeżeli nie jest uprawnione samodzielne rozstrzyganie o opiece naprzemiennej przez organ administracji właściwy w sprawie świadczenia wychowawczego, to brak podstaw, aby organ był zobowiązany prowadzić postępowanie dowodowe w celu zbadania, czy faktycznie sprawowana opieka, pomimo braku stosownego rozstrzygnięcia w wyroku sądu cywilnego, spełnia kryteria opieki naprzemiennej. Wobec tak ograniczonych ram postępowania dowodowego podniesione zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego należy uznać za niezasadne. Odnośnie zarzutu uchybienia art. 10 § 1 k.p.a. należy nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sadów administracyjnych, że uchybienie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy wykaże się, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny (por np. wyrok NSA z 24 stycznia 2019 r. sygn. I OSK 1691/18). Skarżący tego rodzaju okoliczności nie wykazał. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1302 ze zm.) sąd oddalił skargę. D.P.