II SA/Łd 64/05

Dnia 10 czerwca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Stępień (spr.), Sędzia NSA: Anna Łuczaj, Asesor WSA: Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant: asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2005 roku sprawy ze skargi D. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz D. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm. ) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania D. M. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ administracji podał, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie na "Zieleniaku" i Pruszkowie, które nie zostały wymienione w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. z 2001r. Nr 106, poz. 1154 ), wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 w/w ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Z dostępnych materiałów oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że nie były to również obozy karne lub wychowawcze, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 powołanego rozporządzenia. W związku z tym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że wskazana we wniosku represja nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach, w szczególności jej art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b lub c i dlatego orzekł, jak wyżej. Nie zgadzając się z tą decyzją D. M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, iż obozy w Pruszkowie i na "Zieleniaku" nie były obozami docelowymi. Obóz w Pruszkowie był obozem przejściowym dla ludności cywilnej, skąd następnie została wraz z matką wywieziona do obozu Ölsburgu koło Peine, położnego między Braunchweig a Hannowerem, który był obozem zamkniętym i przebywały w nim osoby różnych narodowości, łącznie z Włochami i Francuzami będącymi jeńcami w mundurach. W obozie tym matka strony pracowała w fabryce cukru po 12 - 16 godzin na różne zmiany. D. M. podała również, że "za poprzednich Rządów" odmówiono jej już przyznania renty po ojcu, który zginął w obozie koncentracyjnym w Neuengamme koło Hamburga, gdyż był członkiem AK. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c wskazanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu, powołując się na informator encyklopedyczny "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 – 1945" ( Warszawa 1979r. ) organ podniósł, iż obóz w Pruszkowie istniał od 20 stycznia 1941r. i pełnił funkcję obozu pracy. Natomiast od sierpnia 1944r. do stycznia 1945r. był obozem przejściowym. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów stwierdził również, że obóz w Pruszkowie w sierpniu 1944r. nie był obozem karnym, wychowawczym ani innym miejscem odosobnienia określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c powołanej ustawy, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa wymienionym w § 5 pkt 2 i 3 oraz § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. z 2001r. Nr 106, poz. 1154 ). Organ podniósł ponadto, iż strona podała jedynie rok 1944r. ("w czasie powstania warszawskiego"), jako datę pobytu w obozie, bez wskazania miesiąca. Jednakże jak wynika z informacji zawartych w w/w materiale źródłowym, mieszkańcy ul. Filtrowej w Warszawie zostali skierowani do obozu w Pruszkowie w miesiącu sierpniu 1944r. Z kolei obóz na "na Zieleniaku" był obozem przejściowym dla ludności cywilnej w czasie powstania warszawskiego. Założony został w pierwszych dniach sierpnia 1944r. na terenie targowiska, zwanego "Zieleniak" na rogu ul. Grójeckiej i Opaczewskiej w Warszawie. Obóz ten nie został jednak wymieniony w § 6 w/w rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów i nie był również obozem karnym ani wychowawczym, o których mowa w jego § 5 pkt 2 i 3. Odnośnie pobytu strony w obozie w miejscowości Olsburg, powołując się na "Das nationalsozialistische Legersystem" (CCP) oraz dowód z dokumentu organ podniósł, iż był to obóz pracy, a uprawnienia kombatanckie nie przysługują z tytułu pobytu w obozach pracy. Nadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, iż nie był to obóz karny ani wychowawczy, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 powołanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów, jak również nie został wymieniony w jego § 6. Podniósł, iż organ wydający decyzję, nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy przedmiotowy obóz spełnia charakter obozów wymienionych w art. 4. Uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalania objętych nim okoliczności w drodze stosowania środków dowodowych przewidzianych przepisami k.p.a., a organ jest związany treścią przepisów rozporządzenia co do charakteru obozów opisanych w art. 4. Natomiast odnośnie pobytu ojca D. M. w obozie koncentracyjnym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów wyjaśnił, iż okoliczność ta nie stanowi tytułu do przyznania uprawnień kombatanckich zainteresowanej, gdyż nie dotyczy bezpośrednio jej osoby. Uznając powyższą decyzję za krzywdzącą, D. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i powołała się w niej na te same okoliczności, które zostały podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 tejże ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w tym art. 7-9, 77, 80 i 107 § 3 kpa, które mogło doprowadzić do naruszenia przepisów prawa materialnego, co w myśl wskazanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c wymienionej wyżej ustawy, skutkuje uchyleniem decyzji. Skarżąca w dniu 14 października 2003r. złożyła do organu kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich wraz z rekomendacją Kombatanckiego Związku A. Kwestionariusz zawierał jedynie podstawowe dane osobowe, bez wskazania jakichkolwiek danych i dowodów potwierdzających działalność kombatancką, uzasadniającą przyznanie uprawnień stosownie do przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz.U. nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm. ). W związku z powyższym organ wezwał D. M. pismem z dnia 10 grudnia 2003r. do uzupełnienia wniosku w zakreślonym terminie dowodami potwierdzającymi działalność kombatancką bądź doznane represje. W związku z powyższym wezwaniem skarżąca przesłała do organu swój życiorys, z którego wynika między innymi, iż w czasie powstania warszawskiego przeżyła gehennę "poniewierając się po obozach w Warszawie na "Zieleniaku" oraz w obozie w Pruszkowie", a następnie wraz z matką skierowana została do obozu pracy w Niemczech do fabryki cukru w miejscowości Olsburg. Dodatkowo załączyła kserokopię dokumentu sporządzonego w języku niemieckim, wystawionego w dniu 18 grudnia 1944r. Organ w oparciu o powyższe, bez przeprowadzenia żadnego dodatkowego postępowania wyjaśniającego, wydał wskazaną wyżej decyzję z dnia [...]. Również po złożeniu przez D. M. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podnosiła okoliczności dotyczące warunków pobytu w obozie w Olsburgu k/Peine, podkreślając, iż obóz ten był obozem zamkniętym, w którym przebywały osoby różnych narodowości, w tym jeńcy - Włosi i Francuzi w mundurach, organ nie podjął żadnych kroków, aby charakter tego obozu wyjaśnić. Tak więc - wbrew unormowaniom wynikającym z art. 7-10, 75 § 1 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego - organ nie podjął starań, aby w sposób właściwy wyjaśnić stan faktyczny sprawy, by móc podjąć decyzję. Przepis art. 77 § 1 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego, koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z przepisu tego wynika, że organ jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić. Stosownie do treści art. 75 § 1 kpa - jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W ocenie Sądu, obowiązek ten nabiera szczególnej wagi w przypadku osób, które ze względu na wiek i nieporadność nie są w stanie zadbać właściwie o swoje prawa, a także gdy ze względu na znaczny upływ czasu przedstawienie koniecznych dowodów na poparcie twierdzeń strony jest bardzo utrudnione, a często wręcz niemożliwe. Zaniechanie przez organ administracji publicznej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisów postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 października 2001r. sygn. I SA 1110/01 – LEX nr 75516, z dnia 4 lipca 2001r. sygn. I SA 301/00 – LEX nr 53964, z dnia 21 grudnia 2000r. sygn. V SA 1816/00 – LEX nr 77645 i z dnia 2 marca 2001r. sygn. V SA 1430/00 – LEX nr 50029 ). Okoliczność, iż w ocenie organu skarżąca nie przedstawiła dostatecznych dowodów uzasadniających wniosek, nie zwalniał organu orzekającego od przesłuchania na tę okoliczność samej skarżącej bądź zwrócenia się do Instytutu Pamięci Narodowej o udzielenie informacji odnośnie charakteru wskazanych przez skarżącą obozów, w których przebywała, a zwłaszcza obozu w Olsburgu. Wbrew twierdzeniom Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia... ( Dz.U. nr 106, poz. 1154 ) w § 5 pkt 2 i 3 zalicza do innych miejsc odosobnienia określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach wychowawcze obozy pracy ( Arbeitserziehungslager ): samodzielne oraz utworzone na terenie więzień i obozów przesiedleńczych i karne obozy pracy ( Strafarbeitslager ): samodzielne oraz utworzone na terenie więzień. Skarżąca podnosi zresztą, iż był to obóz zamknięty, w którym miały przebywać osoby różnych narodowości, łącznie z Włochami i Francuzami będącymi jeńcami w mundurach, nie można więc wykluczyć iż obóz, w którym przebywała, mieści się we wskazanej wyżej kategorii. Niezbędne jest również ustalenie treści złożonego przez stronę dokumentu w języku niemieckim z dnia 18 grudnia 1944r., gdyż organ nie zadbał o to, by dokonać jego tłumaczenia. Ponadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów, utrzymując w mocy decyzję własną odmawiającą przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich, uznał, że nie spełnia ona ustawowych przesłanek. Powołał się przy tym na dostępne organowi materiały źródłowe "Das nationalsozialistische Legersystem" ( CCP ), z których wynika, że obóz w miejscowości Olsburg był obozem pracy, a pobyt w takowym nie uzasadnia przyznania uprawnień kombatanckich. Zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, niedopuszczalne jest by organ czynił istotne dla sprawy ustalenia w oparciu o wskazane w uzasadnieniu decyzji opracowania, których kserokopii wraz z tłumaczeniem nie załącza do akt, a które nie należą do powszechnie dostępnych. Czyni to niemożliwym dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji. Na zakończenie należy dodatkowo podnieść, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jako organ właściwy do wydawania decyzji zarówno w oparciu o ustawę z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz.U. nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm. ), jak i ustawę z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm. ), winien zadbać o to, by osoba występująca do tego organu z wnioskiem nie poniosła szkody na skutek nieznajomości przepisów prawa, nie mając świadomości, z tytułu której z ustaw może jej przysługiwać świadczenie. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji ( odmowa przyznania uprawnienia ) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.p.s.a. za bezprzedmiotowe. W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.