II SA/Łd 648/25

Dnia 30 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Olejniczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia 2026 roku sprawy ze skargi N. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 8 lipca 2025 roku nr 010070/680/4814642/2022 postępowanie 335267886 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 29 listopada 2023 roku; znak: 010070/680/4814642/2022, postępowanie 335267886. . MR N. S. zaskarżyła decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 lipca 2025 r., utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 29 listopada 2023 r., którą uchylono skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na córkę – S. S.. Z akt sprawy wynika, że 30 kwietnia 2022 r. skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Do wniosku dołączyła kopię ukraińskiego aktu urodzenia córki, pierwszych stron paszportów wnioskodawczyni i jej córki oraz powiadomień o nadaniu nr PESEL i statusie cudzoziemca UKR. W odpowiedzi ZUS 12 maja 2022 r. poinformował skarżącą o przyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia na wnioskowany okres w kwocie 500 zł miesięcznie. Pismem z 3 października 2022 r. skarżąca zgłosiła wyjazd z Polski oraz rezygnację ze świadczenia wychowawczego na córkę. Wskazaną na wstępie decyzją z 29 listopada 2023 r. ZUS uchylił skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w związku z utratą przez skarżącą legalnego pobytu w Polsce, na podstawie rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej, wskutek wyjazdu z Polski 26 kwietnia 2022 r. Ponadto organ wskazał, że wypłacone świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2022 r. do 30 września 2022 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze o którym mowa o w art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i podlega zwrotowi. W odwołaniu skarżąca wyjaśniła, że jej córka przebywała na stałe w Polsce do września 2022 r. i uczęszczała wówczas do szkoły. Na potwierdzenie załączyła kopię świadectwa szkolnego córki, kopię paszportu z pieczątkami dotyczącymi wyjazdu (25 czerwca 2022 r.) i wjazdu (18 lipca 2022 r.) Skarżąca przyznała, że w okresie od 26 kwietnia 2022 r. do 30 września 2022 r. zdarzało jej się wyjeżdżać do Ukrainy, jednak zaprzeczyła jakoby ona czy jej córka przekroczyły wówczas limit czasu, tj. do 30 dni pobytu w Ukrainie. Skarżąca wyjaśniła, że w czasie jej nieobecności jej córka pozostawała pod opieką innej starszej i pełnoletniej córki w Polsce. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 8 lipca 2025 r. utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji. Organ, wskazując w uzasadnieniu na art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, podkreślił, że w wyniku ponownej weryfikacji sprawy i po dokonaniu odczytu Rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że skarżąca posiada legalny pobyt w Polsce na podstawie wskazanego rejestru w okresach: od 5 marca 2022 r. do 6 marca 2022 r., od 17 kwietnia 2022 r. do 26 kwietnia 2022 r. oraz od 24 czerwca 2023 r. do 15 lipca 2023 r. Natomiast córka skarżącej posiada legalny pobyt w Polsce w okresie od 5 marca 2022 r. do 25 czerwca 2022 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi N. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej w całości jako niezgodnej z przepisami prawa i stanem faktycznym. Zakwestionowała okoliczność opuszczenia terytorium Polski na dłużej niż 30 dni - o czym jej zdaniem winny świadczyć wpisy z paszportu skarżącej, tj.: 04.05.2022 - wjazd do Polski (str. 7) — 27.05.2022 - wyjazd z Polski (str. 8); 16.06.2022 - wjazd (str. 10) - 25.06.2022 - wyjazd (str. 10); 01.07.2022 - wjazd i wyjazd tego samego dnia (str. 10 i 8); 18.07.2022 - wjazd (str. 10) - 04.08.2022 - wyjazd (str. 10); 02.09.2022 - wjazd (str. 10) - 05.09.2022 - wyjazd (str. 11). Podniosła, że organ bezpodstawnie odwołuje się do danych z roku 2023, które są całkowicie nieistotne dla sprawy, ponieważ od października 2022 r. skarżąca zrezygnowała ze świadczenia wychowawczego, a skarga dotyczy jedynie okresu do września 2022 r. Skarżąca podkreślała, że jej córka w tym czasie przebywała na terytorium Polski, uczęszczała do Szkoły Podstawowej i była pod opieką pełnoletniej córki skarżącej, która posiadała stosowne upoważnienie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł w pierwszej kolejności o odrzucenie skargi, która miała zostać złożona po terminie i ewentualnie o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei w myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Przedmiotem kontroli sądu była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uchylającą skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na okres 2022/2023 (od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.) na córkę w kwocie 500 zł miesięcznie. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że wbrew stanowisku organu skarga została złożona w terminie wymaganym ustawą, a zatem jako dopuszczalna podlegała rozpoznaniu przez sąd. Z dokumentów organu administracji dołączonych do sprawy wynika, iż skarżąca odebrała zaskarżoną decyzję elektronicznie 8 lipca 2025 r. natomiast skarga została przez nią nadana 7 sierpnia 2025 r. (k. 33 akt sądowych). W tych warunkach zarzut niedopuszczalności skargi - jako spóźnionej, nie mógł się ostać. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych na gruncie rozpatrywanej sprawy rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r., poz. 337 – "ustawa pomocowa") oraz ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 – "ustawa"). Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy pomocowej, ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Kwestie legalności pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP normuje art. 2 ustawy pomocowej, który w ust. 1 stanowi, że Jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki. Jak wynika z art. 3 ust. 3 ustawy pomocowej, Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. W rejestrze zgodnie z art. 3 ust. 4 pkt 2, 2a i 3 przechowuje się informację o dacie: przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej w kierunku wjazdowym, przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej w kierunku wyjazdowym, złożenia wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1; informacje o dacie i miejscu przekroczenia granicy zewnętrznej, w rozumieniu art. 2 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) (Dz. Urz. UE L 77 z 23.03.2016, str. 1, z późn. zm.), niebędącej granicą Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli wjazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie nastąpił bezpośrednio z terytorium Ukrainy; informację o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1. W przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 (art. 3 ust. 1 ustawy pomocowej). Zarejestrowanie pobytu obywatela Ukrainy, o którym mowa w ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej następuje na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 (art. 3 ust. 2 ustawy pomocowej). Jak stanowi art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736 i 854). Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i ust. 3a ustawy pomocowej, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze lub otrzymuje świadczenie wychowawcze, realizuje odpowiednio obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny albo obowiązek nauki, zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, 854, 1562, 1635 i 1933), co zostało potwierdzone w wyniku weryfikacji dokonanej na podstawie art. 66b ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 152, 858, 1572 i 1933), chyba że dziecko jest w wieku, w jakim obowiązki te go nie dotyczą, albo obowiązki te zostały mu odroczone, a prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w ust. 1, zawiera numer PESEL wnioskodawcy oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - numer PESEL dziecka oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy; zaś Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2, 3 i 6, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 oraz informację o posiadaniu nieprzerwanie, przez okres nie krótszy niż 365 dni, uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. W kontrolowanej sprawie niespornym jest, że skarżąca wraz córką są obywatelami Ukrainy, którzy w związku z wjazdem do Polski 5 marca 2022 r., odnotowanym w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, uzyskali status uchodźcy UKR i został im nadany numer PESEL zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej. Pobyt skarżącej oraz jej córki od 5 marca 2022 r. miał więc charakter legalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Wnioskiem z 30 kwietnia 2022 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. (art. 26 ust. 1 pkt 2, ustawy pomocowej). Pismem z 12 maja 2022 r. organ poinformował stronę o przyznaniu świadczenia wychowawczego na wspomniany wyżej okres. Następnie organ uchylił skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w związku z utratą przez skarżącą legalnego pobytu w Polsce, na podstawie rejestru Komendanta Głównego Straży Graniczne i wskazał, że wypłacone świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2022 r. do 30 września 2022 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze o którym mowa o w art. 25 ustawy pomocowej i podlega zwrotowi. Podstawę stanowiła weryfikacja odczytu Rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej, w trakcie której ustalono, że skarżąca posiada legalny pobyt w Polsce w okresie od 5.03.2022 r. do 6.03.2022 r., od 17.04.2022 r. do 26.04.2022r. oraz od 24.06.2023 r. do 15.07.2023 r. natomiast dziecko w okresie od 5.03.2022 r. do 25.06.2022 r. Wskazać wobec tego trzeba, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy pomocowej, wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Jak wynika z dyspozycji art. 4 ust. 17a ustawy pomocowej, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zwany dalej "statusem UKR", jest automatycznie zmieniany na status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit.c tej ustawy (czyli na status NUE), po przekazaniu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, informacji o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 (czyli po przekazaniu informacji o wyjeździe na okres powyżej 30 dni). Nadto, zgodnie z art. 26 ust. 3g ustawy pomocowej wypłata świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący te świadczenia lub to dofinansowanie obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, lub dziecko, na które przysługuje świadczenie lub dofinansowanie, wyjedzie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Innymi słowy, wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa stanowi art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Skutkuje zatem utratą legalności pobytu oraz utratą statusu UKR, czyli statusu osoby, której nadano numer PESEL w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej, a nadto wstrzymaniem wypłaty świadczeń, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 1-4, w tym wypłaty świadczenia wychowawczego. A contrario, z powyższych przepisów wynika, że w przypadku gdy pobyt obywatela Ukrainy poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie trwał dłużej niż 30 dni, wówczas taki pobyt nie skutkuje pozbawieniem obywatela Ukrainy uprawnień wynikających z art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. W rozpatrywanej sprawie skarżąca w odwołaniu wskazała, że jej córka przebywała na stałe w Polsce do września 2022 r. i uczęszczała wówczas do szkoły. Na potwierdzenie tego faktu załączyła kopię świadectwa szkolnego córki, kopię paszportu z pieczątkami dotyczącymi wyjazdu (25 czerwca 2022 r.) i wjazdu (18 lipca 2022 r.) Skarżąca przyznała, że w okresie od 26 kwietnia 2022 r. do 30 września 2022 r. zdarzało jej się wyjeżdżać do Ukrainy, jednak zaprzeczyła jakoby ona czy jej córka przekroczyły wówczas limit czasu, tj. do 30 dni pobytu w Ukrainie. Skarżąca wyjaśniła, że w czasie jej nieobecności jej córka pozostawała pod opieką innej starszej i pełnoletniej córki w Polsce. Powyższą argumentację uzupełniła w skardze, wyjaśniając, że nie opuszczała terytorium Polski na dłużej niż 30 dni - o czym świadczą wpisy w paszporcie: 04.05.2022 - wjazd do Polski (str. 7) — 27.05.2022 - wyjazd z Polski (str. 8); 16.06.2022 - wjazd (str. 10) - 25.06.2022 - wyjazd (str. 10); 01.07.2022 - wjazd i wyjazd tego samego dnia (str. 10 i 8); 18.07.2022 - wjazd (str. 10) - 04.08.2022 - wyjazd (str. 10); 02.09.2022 - wjazd (str. 10) - 05.09.2022 - wyjazd (str. 11). Wskazywane przez skarżącą okoliczności w istocie nie zostały zakwestionowane przez organy orzekające w sprawie. Organy oparły swe rozstrzygnięcia na danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Straży Granicznej, z których wynika, iż skarżąca posiada legalny pobyt w Polsce w okresie od 5.03.2022 r. do 6.03.2022 r.; od 17.04.2022 r. do 26.04.2022 r.; oraz od 24.06.2023 r. do 15.07.2023 r.; natomiast córka skarżącej w okresie od 5.03.2022 r. do 25.06.2022 r. Tym samym przyjąć należy, że organy stoją na stanowisku, że dla ustalenia legalności pobytu obywatela Ukrainy zobowiązane są kierować się wyłącznie treścią rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej oraz, że dopiero po zmianie danych w tym rejestrze i ponownym zarejestrowaniu pobytu obywatela Ukrainy na jego wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i odnowieniu statusu UKR możliwe będzie przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego od daty ponownego uzyskania przez stronę statusu uprawniającego do otrzymania świadczenia wychowawczego. Zaprezentowane wyżej stanowisko jest - w przekonaniu sądu - błędne i nie zasługuje na aprobatę w demokratycznym państwie prawnym. Zgodnie z art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Z powyższych przepisów jasno wynika, że informacja przekazana ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2, jest tylko jednym z dowodów uwzględnianych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w powyższym unormowaniu sformułowanie "w szczególności". Oznacza to, że przekazana ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej informacja o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy pomocowej (a więc o wyjeździe z terytorium Polski na okres powyżej 30 dni), nie ma charakteru wiążącego dla organu w tym zakresie, że nie pozbawia strony prawnej możliwości dowodzenia za pomocą innych dowodów, że jej pobyt poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przekraczał 30 dni i w konsekwencji, że stosownie do art. 11 ust. 2 nie skutkował utratą uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Przypomnieć bowiem trzeba, że powyższym zakresie zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego. Nie obejmują również wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani też prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Wobec tego skoro organy nie zakwestionowały wskazywanych przez skarżącą okoliczności, iż pobyt skarżącej poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie trwał dłużej niż 30 dni, to na podstawie akt sprawy nie można wysnuć wniosku, że jej pobyt utracił charakter legalnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Błędne jest wobec tego stanowisko organów, że weryfikując uprawnienie skarżącej do świadczenia wychowawczego związany był treścią rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i dopiero po zmianie tych danych w rejestrze, a więc po ustaleniu daty ponownego uzyskania statusu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi na Ukrainie, możliwe będzie przyznanie świadczenia od daty ponownego uzyskania przez stronę statusu uprawniającego do otrzymania świadczenia. Warto w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 4 ustawy pomocowej w przypadku automatycznej zmiany statusu, o której mowa w ust. 17a, jeżeli osoba, której nadano numer PESEL, potwierdzi, że jej pobyt poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie trwał dłużej niż okres, o którym mowa w art. 11 ust. 2, status UKR może zostać przywrócony w trybie art. 11 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (ust. 17b). W przypadku wyjazdu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2, w ramach granic wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej z państwami strefy Schengen, status UKR może zostać zmieniony na podstawie oświadczenia o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres, o którym mowa w art. 11 ust. 2, złożonego przez osobę, której nadano ten status, lub osobę ją reprezentującą (art. 17c). Osobom, którym zmieniono status UKR, w wyniku czynności, o których mowa w ust. 17a lub 17e, na inny, status ten może zostać ponownie nadany w wyniku przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Opuszczenie terytorium Ukrainy musi zostać udokumentowane lub zarejestrowane w rejestrze, o którym mowa w art. 3 ust. 3 (ust. 17f). W przypadku, o którym mowa w ust. 17f, jeżeli ponowny wjazd nastąpił przez granice Rzeczypospolitej Polskiej będące zewnętrznymi granicami strefy Schengen, ponowne nadanie statusu UKR następuje automatycznie w wyniku przekazania informacji z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, wraz ze wskazaniem daty wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 17g). W przypadku, o którym mowa w ust. 17f, status UKR może zostać ponownie nadany na skutek ponownego złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1. Danych obywatela Ukrainy nie wprowadza się ponownie do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1, z wyjątkiem odcisków palców, jeżeli nie pobrano ich przy nadaniu numeru PESEL, oraz fotografii, jeżeli wizerunek osoby uległ zmianie w sposób utrudniający ustalenie jej tożsamości. Datą ponownego nadania statusu UKR jest data ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. (ust. 17h). Rejestracji danych, o której mowa w ust. 17b, 17c, 17e i 17f, dokonuje dowolny organ wykonawczy gminy. Organem rejestrującym dane na podstawie ust. 17a i 17g, o którym mowa w art. 10 ust. 6 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, jest Komendant Główny Straży Granicznej (ust. 17i). Z przywołanych wyżej unormowań jasno wynika, że utracony uprzednio status UKR może zostać przywrócony stronie, gdy podejmie ona prawem określone działania. W rozpatrywanej sprawie należy jednak zwrócić szczególną uwagę na okoliczności które wskazywała skarżąca już na etapie odwołania. Tymczasem organy obu instancji ograniczyły swoją aktywność wyłącznie do sprawdzenia co jakiś czas rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Nie jest sporne, że weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U.2024.167) oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, Prezes ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdu z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak, że postępowanie dowodowe organu ograniczone jest wyłącznie do sprawdzenia danych w tych rejestrach. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy. Obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanek podmiotowych i przedmiotowych "legalności pobytu", a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowe rejestry stanowią dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może to prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie, jak zdaje się uważać organ (por. wyroki: WSA w Kielcach z 8 sierpnia 2024 r., II SA/Ke 257/24; WSA w Krakowie z 30 września 2025 r., III SA/Kr 699/25). Ewentualna informacja, o wyjeździe z Polski obywatela Ukrainy na okres dłuższy niż 30 dni, czy też wjeździe na teren Polski bez oznaczenia statusu UKR, pozyskana ze wspomnianego rejestru, winna być zatem traktowana jako swego rodzaju sygnał, który należy dopiero zweryfikować. Potrzeba jednoznacznego potwierdzenia tego faktu wynika z dotkliwych konsekwencji płynących dla beneficjenta świadczenia z przyjęcia wystąpienia okoliczności z art. 11 ust. 2 ustawy i utraty status UKR. Stąd też stwierdzić należy, że nieuprawnionym jest wyprowadzanie kategorycznych wniosków o wystąpieniu okoliczności z art. 11 ust. 2 ustawy czy też utracie statusu UKR, wyłącznie w oparciu o rejestr Komendanta Głównego Straży Granicznej. (por. wyrok NSA z 13 września 2024 r., I OSK 22263/23; wyroki WSA w Poznaniu z 6 lutego 2025 r., II SA/Po 849/24; z 10 kwietnia 2025 r., II SA/Po 148/25). Powinnością organu w ramach postępowania administracyjnego jest przeprowadzenie czynności dowodowych, w ramach których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), który następnie należy poddać ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Tylko wtedy zapewnione zostaną warunki do realizacji określonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy materialnej, nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a zatem przyjęcie ustaleń zgodnych ze stanem rzeczywistym. W rozpoznawanej sprawie twierdzenie procedujących w sprawie organów, co do braku posiadania przez skarżącą statusu legalnego pobytu w Polsce oparte zostało jedynie na podstawie danych zawartych w rejestrze Straży Granicznej. Podejmując kwestionowane skargą rozstrzygnięcie organy pominęły natomiast składane w toku prowadzonego postępowania dokumenty, jak i wyjaśnienia strony skarżącej, naruszając przepisy art. 7 i art., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nadto szczegółowa lektura decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i utrzymującej ją w mocy decyzji Prezesa ZUS dowodzi, że nie odpowiadają one podstawowym wymogom przewidzianym w art. 107 § 1 pkt 4 - 6 k.p.a. i § 3 k.p.a. w zakresie elementów składowych decyzji, a konkretnie - powołania podstawy prawnej, rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia faktycznego i prawnego. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W decyzji z 29 listopada 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał ogólnikowo ustawę pomocową oraz ustawę z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zaś w jej treści przywołał brzmienie art. 11 ust. 2 i art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy pomocowej. Natomiast Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał przepisy art. 28 ustawy oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przytaczając z kolei w uzasadnieniu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. W żadnej z podjętych na gruncie rozpatrywanej sprawy decyzji nie został powołany przepis art. 27 ustawy, który stanowi podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Próżno wreszcie w motywach kontrolowanych rozstrzygnięć poszukiwać wyjaśnienia podstawy prawnej ich wydania oraz jasnego i rzeczowego uzasadnienia faktycznego, w tym precyzyjnego wyjaśnienia powodów uchylonego uprzednio prawa do świadczenia wychowawczego w odniesieniu do sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca. Stan faktyczny sprawy przedstawiony przez w decyzji pierwszej instancji ograniczył się zaledwie do jednego zdania: "Na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustaliliśmy, że utraciła Pani legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem na Ukrainę w dniu 26.04.2022 r.". Co prawda uchybienia decyzji pierwszoinstancyjnej starał się, konwalidować Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przedstawiając nieco szerzej motywy podjętego rozstrzygnięcia, to jednak w uzasadnieniu wydanej przezeń decyzji próżno poszukiwać rzeczowego ustosunkowania się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji i załączonych do niego dowodów. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Warunki te w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione. Kolejnym uchybieniem dostrzeżonym przez sąd, skutkującym koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS jest uchylenie decyzją z 29 listopada 2023 r. prawa do świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną - od 1 czerwca 2022 r. Ustawa wprawdzie przewiduje możliwość zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy - który przez organy nie został powołany - Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Należy zaznaczyć, że decyzja uchylająca/zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. W trybie przywołanego art. 27 ustawy nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowanego, czyli świadczenia już pobranego. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 ustawy). Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii), zmianie wysokości świadczenia i ewentualnie nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone w dotychczasowej niezmienionej wysokości (por. wyroki NSA z 28 lipca 2023 r., I OSK 1014/21; z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1269/19). W niniejszej sprawie świadczenie wychowawcze dotyczyło okresu od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., zaś decyzja organu pierwszej instancji została wydana 29 listopada 2023 r., a więc po zakończeniu okresu świadczeniowego. W związku z tym organ zmienił, a faktycznie uchylił skarżącej wstecznie - w części, prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już wcześniej skonsumowane, co w świetle wskazanego przepisu nie było możliwe. W ocenie sądu zaskarżone decyzje zapadły więc z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 27 ust. 1 i art. 25 ustawy. Organy również na skutek ww. błędnej wykładni przepisów materialnych dokonały nieprawidłowej oceny dowodów przedkładanych przez stronę, czym naruszyły przepisy postępowania art. 7, art. 11 art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy. Tak prowadzone postępowanie z całą pewnością nie czyniło również zadość zasadzie budzenia zaufania uczestników do władzy publicznej wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. Wreszcie, zaskarżone decyzje naruszają art. 107 § 1 pkt 4-6 W tych okolicznościach sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. ds