II SA/Łd 658/17

Dnia 24 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia NSA Anna Stępień, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2017 roku sprawy ze skargi M. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy dostępu do akt postępowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat K. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Postanowieniem z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 oraz art. 74 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r., poz. 23 z późn. zm.) – w skrócie: "K.p.a." – utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], o odmowie M.N. umożliwienia przeglądania i sporządzania kopii wniosku M.P.-N. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych M.N., M.N. i M.P.-N. oraz przesłania uwierzytelnionej kopii oświadczenia M.P.-N. o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych względem osób uprawnionych do alimentacji. Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że w zażaleniu na ww. postanowienie organu I instancji M.N. podniósł, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małoletni M.N., M.N. oraz M.P.-N. pozostają pod jego władzą rodzicielską, którą wykonuje bez ograniczeń, a tym samym jest przedstawicielem ustawowym małoletnich. Zgodnie z przepisami, zatem jest stroną tego postępowania i to zarówno, jako przedstawiciel ustawowy małoletnich jak również, jako osoba, której obowiązku postępowanie dotyczy, posiada również interes prawny w dostępie do akt postępowania w związku ze złożonym zawiadomieniem do prokuratury dotyczącym między innymi czynności bezpośrednio związanych z tym postępowaniem. Zdaniem strony przepisy o ochronie danych osobowych nie mają tutaj nic do rzeczy, jest to dowolna, niemająca oparcia w przepisach prawa interpretacja organu (art. 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych Dz. U. 1997r., Nr 133, poz. 883 z późn. zm.). W ocenie strony odmowa dostępu stronie akt postępowania może stanowić czyn zabroniony w myśl dyspozycji art. 231 kk. Do zażalenia M.N. załączył pismo z dnia 3 marca 2017r. skierowane do Centrum Świadczeń Socjalnych zatytułowane: "informacja". Następnie organ odwoławczy przytoczył treść art. 73 § 1 i § 2 K.p.a. i wyjaśnił, że M.N. na podstawie art. 6, art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 61 k.p.a. w związku z art. 9 ust. 2 art. 15 ust. 3 pkt 3 i ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017r., poz. 489) – powoływanej także jako: "u.p.o.u.a." – wystąpił z wnioskiem o kopie dokumentów i możliwość przeglądania akt postepowania prowadzonego z wniosku M.P.– N. Dalej organ II instancji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie, prawo strony dostępu do akt sprawy na podstawie art. 10 § 1 K.p.a. jest jedną z form realizacji w postępowaniu zasady ogólnej zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu. . Sprawa udostępnienia akt postępowania nie jest samodzielną sprawą administracyjną w znaczeniu, jakie temu pojęciu nadaje art. 1 K.p.a. jest ściśle związana z postępowaniem głównym. Postanowienie odmawiające udostępnienia akt polega na rozstrzygnięciu przez organ prowadzący postępowanie jedynie kwestii wpadkowej, która dotyczy toku postępowania głównego. Kolegium podkreśliło, że z treści art. 73 § 1 i § 2 K.p.a. wynika, że prawo domagania się spełnienia przez właściwy organ administracji obowiązków przysługuje wyłącznie podmiotowi, który ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 K.p.a., a to oznacza, że organ rozpatrujący wniosek winien w pierwszej kolejności ustalić, czy wnioskodawca legitymuje się przymiotem strony. Istotą interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać, jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym jest, więc związany z przepisem prawa materialnego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu. Postępowanie, które znalazło się w kręgu zainteresowania skarżącego prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. 2017.489, dalej jako u.p.o.u.a.). W myśl art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Osoba uprawniona to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sad, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a.). Dokonując analizy przepisów powyższej ustawy wskazać należy, iż żaden z jej przepisów nie przyznaje dłużnikowi alimentacyjnemu żadnych uprawnień w postępowaniu wierzyciela (osoby uprawnionej) o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dodać również należy, iż przepisy w tym zakresie nie nakładają również na dłużnika alimentacyjnego żadnych obowiązków. To osoba uprawniona składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wszczyna postępowanie w tej sprawie i to osoba uprawniona jest zobowiązana do załączenia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku. Ponadto, na podstawie art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. zgodnie, z którym dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna - wprzedmiotowej sprawie M.N. (wnioskodawca) jest dłużnikiem alimentacyjnym. Podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego następuje na podstawie art. 6 ww. ustawy na wniosek organu właściwego wierzyciela i jest to postępowanie odrębne od postępowania wszczętego na wniosek osoby uprawnionej o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mając powyższe na względzie organ II instancji stwierdził, że w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dłużnikowi alimentacyjnemu nie przysługują żadne uprawnienia. Tym samym, w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, M.N. (dłużnik alimentacyjny) nie jest stroną postępowania. Brak, bowiem przepisu w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, z którego dłużnik alimentacyjny mogłaby wywieść swój interes prawny w sprawie dotyczącej ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy organ I instancji wobec ustalenia, iż wniosek o udostępnienie akt nie pochodzi od strony postępowania zasadnie na podstawie art. 74 § 2 K.p.a. wydał postanowienie o odmowie udostępnienia akt. Kolegium wskazało, na marginesie, że wniosek M.N. z dnia 16 stycznia 2017r. w zakresie wszczęcia postępowania wyjaśniającego dotyczącego wysokości aktualnego dochodu M.P.-N. i wszczęcia postępowania wyjaśniającego w związku z nie przekazaniem organowi przez M.P.-N. informacji o spełnieniu na rzecz małoletnich dzieci świadczeń alimentacyjnych w wysokości powyżej 450,00 zł miesięcznie organ I instancji winien rozpatrzyć w odrębnym postępowaniu. Na ostateczne postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył M.N., zarzucając naruszenie art. 28 i art. 73 § 1 K.p.a. Zdaniem skarżącego przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a. daje mu prawo składania wniosków z żądaniem podjęcia przez organ działania czy raczej zaniechania. Tym samym spełniony został warunek istnienia podstawy w postaci przepisu prawa materialnego. W ocenie skarżącego, w świetle przepisu art. 28 K.p.a. rzeczone postępowanie dotyczy jego obowiązków, nakłada je i kształtuje, dlatego bez wątpienia jest stroną tego postępowania. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia poprzez jego zmianę w celu umożliwienia mu dostępu do akt postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w pierwszej kolejności podniosło, że zaskarżone postanowienie zostało skutecznie doręczone stronie w dniu 14 czerwca 2017r. (o czym świadczy własnoręczny podpis dorosłego domownika M.N. na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, znajdującym się w aktach sprawy), zatem termin do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi upłynął w dniu 13 lipca 2017r., zaś skarga M.N. wpłynęła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w dniu 3 sierpnia 2017r., z uchybieniem 30-dniowego terminu. Tym samym, zdaniem organu II instancji, zasadny jest wniosek o odrzucenie skargi M.N.. W przypadku, gdyby wniosek powyższy nie zasługiwałby na uwzględnienie, to zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. – skarga podlega oddaleniu. W związku z tym organ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2017.1369 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd – nie przejmując sprawy do merytorycznego jej załatwienia – bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję w sytuacji zaistnienia którejś z przesłanek określonych w art. 145 § 1 p.p.s.a., zaś w razie braku uzasadnionych podstaw skargę oddalana podstawie art. 151 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że wniosek Kolegium o odrzucenie skargi jest zupełnie bezpodstawny, bowiem skarga wpłynęła po 1 czerwca 2017r., a więc zastosowanie znalazły przepisy p.p.s.a. po wejściu w życie ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 roku o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego i niektórych innych ustaw. Z aktualnego brzmienia art. 53 § 4 p.p.s.a. wynika, że termin, o którym mowa w § 1 i 2, uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła skargę wprost do sądu administracyjnego. W takim przypadku sąd ten niezwłocznie przesyła skargę odpowiednio do organu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, wydał akt lub podjął inną czynność, będącą przedmiotem skargi. Skoro zatem zaskarżone postanowienie zostało doręczone w dniu 14 czerwca 2017r., a skarga została złożona w dniu 19 czerwca 2017r. (data nadania do sądu), to znaczy, że termin do jej wniesienia został zachowany. Natomiast skarga nie zawiera trafnych zarzutów. Spór w sprawie dotyczy w istocie przyznania skarżącemu – dłużnikowi alimentacyjnemu - prawa strony w postępowaniu prowadzonym z wniosku wierzycielki alimentacyjnej o świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Tylko bowiem stronie służy prawo dostępu do akt i żądania prawa do przeglądania dokumentów, czy sporządzania z nich kserokopii ( art. 10 § 1 k.p.a.) Wniosek organów, że M.N. nie ma przymiotu strony jest trafny. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sposób wyraźny nie określa, kto jest stroną postępowania w sprawie o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odwołać się należy do ogólnych reguł, określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, według którego stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie (art.28 k.p.a.). Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną norą prawa materialnego, czyli taką normą (zawartą w konkretnym przepisie prawa materialnego), z której dany podmiot może wywodzić swoje racje. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym takiego przepisu nie zawiera. Postępowanie toczy się z udziałem wierzyciela. Na brak przymiotu strony w tym postępowaniu wskazuje, poza przepisami przytoczonymi przez organ (art. 2 ust.3 i 11 u.p.o.u.a.), przepis art. 15 ust.1 u.p.o.u.a., który stanowi że postępowanie w sprawie ustalenie praw do świadczeń alimentacyjnych wszczyna się na wniosek osoby uprawnionej. ż istoty postępowania w sprawie o świadczenia z funduszu alimentacyjnego wynika, że organ winien mieć możliwość weryfikowania informacji o sytuacji zarówno wierzyciela alimentacyjnego, jak i dłużnika. U.p.o.u.a. daje organowi administracyjnemu uprawnienie do prowadzenia postępowania wyjaśniającego i zbierania dowodów, w tym w razie konieczności także na temat sytuacji dłużnika. Dłużnik alimentacyjny nie ma żadnych praw w takim postępowaniu, bowiem o tym, czy są spełnione warunki do przyznania prawa do świadczenia decydują wyłącznie obiektywne okoliczności, które dotyczą osoby uprawnionej (zasądzone alimenty, nieprzekroczenie progu dochodowego oraz bezskuteczność egzekucji). O bezskuteczności egzekucji przesądza informacja od komornika prowadzącego egzekucję. Z tych okoliczności wywieźć należy, że dłużnik alimentacyjny nie bierze udziału w tym postępowaniu, nie przesądzają bowiem one o posiadaniu przez dłużnika alimentacyjnego interesu prawnego, a świadczą wyłącznie o posiadaniu interesu faktycznego. Również orzecznictwo sądowoadministracyjne nie pozostawia wątpliwości co do faktu, że dłużnik alimentacyjny nie ma statusu strony w postępowaniu o świadczenia, przyznawane w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 30 sierpnia 2017r. w sprawie III SA//Kr 704/17, LEX nr 2349647, NSA w wyroku z dnia 24 stycznia 2017r. w sprawie I OSK 2027/16, LEX nr 2239412, WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 6 lipca 2011r. w sprawie IV SA/Po 470/11, LEX nr 1154856, czy WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 6 maja 2011r. w sprawie IV SA/Wr 22/11, LEX nr 795750). Z uwagi na powyższe sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 p.p.s.a. lf