II SA/Łd 66/16

Dnia 1 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2016 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu J. Z. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ulicy A kwotę 480 złotych (czterysta osiemdziesiąt), powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], orzekającą o odmowie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.P. w okresie od dnia 1 października 2015r. Decyzja Prezydenta Miasta została sprostowana postanowieniem tego organu z dnia [...] SKO jako podstawę swego rozstrzygnięcia powołało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 267 z późn. zm.) – w skrócie: "K.p.a."; art. 2 pkt 4, 5, 5a, 17 lit. c) i f), 18 lit. c), art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 859 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a."; art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 114 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powołując się na unormowania zawarte w art. 2 pkt 4, pkt 5, pkt 5a pkt 17 i pkt 18, art. 9 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 4a, art. 15 ust. 1 i art. 18 ust. 1 "u.p.o.u.a." oraz art. 3 pkt 1 i 2 o świadczeniach rodzinnych Następnie organ odwoławczy wskazał, że w dniu 28 sierpnia 2015 roku M.P. wystąpiła do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.P., z którego wynikało, iż w skład rodziny wchodzą 2 osoby. Wnioskodawczyni była zatrudniona była w firmie "A" M.P. od dnia 17 października 2013 roku do dnia 19 kwietnia 2014 roku, pobierała zasiłek chorobowy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w okresie od dnia 21 kwietnia 2014 roku do dnia 11 września 2014 roku, zaś od 4 listopada 2014 roku do dnia 31 marca 2015 roku pracowała na podstawie umowy zlecenia w firmie B. sp. z o.o.. Z uwagi na powyższe, zgodnie z art. 2 pkt 17 lit. c) i lit. f u.p.o.u.a. dochód uzyskiwany z ww tytułów za 2014 rok uznać należało za utracony. Organ II instancji wskazał, że łączna wysokość "dochodu utraconego", wynikająca z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 20 sierpnia 2015 roku w 2014 roku oraz zaświadczenia ZUS z dnia 21 sierpnia 2015 roku o wysokości odprowadzonych w 2014 roku składek na ubezpieczenie zdrowotne, wyniósł 9.358,66 zł. Dalej Kolegium wyjaśniło, że w związku z podjęciem zatrudnienia przez stronę po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy tj. dnia 4 kwietnia 2015 roku w firmie B. Sp. z o.o., uznać należało, że wystąpiło uzyskanie dochodu, zgodnie z ustawową definicją wynikająca z art. 2 pkt 18 lit. c) u.p.o.u.a. Dochód ten winien był zostać uwzględniony przy wyliczaniu dochodu rodziny odwołującej, zgodnie z zasadą określoną w art. 9 ust. 4a u.o.u.p.a. Organ odwoławczy ponadto wskazał, iż dochód powyższy odwołująca, w chwili składania wniosku o przyznanie świadczenia, otrzymywała oraz nadal otrzymuje. Biorąc powyższe pod uwagę, organ II instancji stwierdził, że miesięczny dochód rodziny M.P., który w przeliczeniu na osobę wyniósł 785,76 zł, przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., tj. 725,00 zł. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium wskazał, że M.P. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia w firmie B. sp. z o.o. do dnia 31 marca 2015 roku i rozwiązanie tegoż stosunku pracy skutkowało zastosowaniem przez organ "utraty dochodu" z tego tytułu, natomiast podjęcie przez odwołującą zatrudnienia na podstawie stosunku pracy w dniu 4 kwietnia 2015 roku nawet u tego samego pracodawcy, które trwa do chwili obecnej i odwołująca pobiera z tego tytułu wynagrodzenie, powoduje, iż konieczne jest zastosowanie instytucji "uzyskania dochodu" zgodnie z ustawową definicją wynikającą z art. 2 pkt 18 lit. c) u.p.o.u.a i wliczenie go do dochodu rodziny wnioskodawczyni, zgodnie z zasadą określoną we wskazanym powyżej art. 9 ust. 4a u.o.u.p.a. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła M.P., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a., przez pominięcie przez organ administracji dowodów i ustaleń, z których to jednoznacznie wynika, iż skarżąca nie utraciła dochodu ani też nie podjęła na nowo zatrudnienia w 2015 roku, a nadto poprzez pominięcie słusznego interesu obywatela i sprzeniewierzenie się zasadzie pogłębiania zaufania do organów Państwa przez wydanie decyzji wywierającej niekorzystne skutki dla strony mimo braku do tego podstaw. Skarżąca jako podmiot ubiegający się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego dołożyła należytej staranności w celu jego uzyskania. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów materialnych: 1. niewłaściwą wykładnię art. 2 pkt 17 ppkt c i 18 ppkt c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne przyjęcie przez organ administracyjny, że zmiana podstawy zatrudnienia skarżącej w B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z umowy zlecenia z dnia 3 listopada 2014 roku, która została rozwiązana za porozumieniem stron dnia 3 marca 2015 roku, na umowę o pracę zawartą dnia 4 marca 2015 roku stanowi utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i uzyskanie nowego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu powołanych przepisów pomimo, że nie nastąpiła przerwa w zatrudnieniu ani też nie zmienił się pracodawca i zakres obowiązków, co miało wpływ na wynik sprawy 2. błędne zastosowanie art. 9 ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. poprzez błędne przyjęcie przez organ, że dochód skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył kwotę 725 złotych w wyniku przyjętego przez organ błędnego założenia, że skarżąca utraciła i uzyskała dochód w 2015 roku w skutek czego organ nieprawidłowo ustalił dochód członka rodziny powiększając go o kwotę z miesiąca następującego po miesiącu, w którym zdaniem organu dochód został uzyskany tj. powiększony o dochód z kwietnia 2015 roku wysokości 1.510,20 zł, co miało wpływ na wynik sprawy. Podczas gdy organ nie powinien przy wyliczaniu dochodu członka rodziny powiększać go o dochód uzyskany w kwietniu 2015 roku wskutek czego dochód na osobę w rodzinie nie przekroczyłby kwoty 725 złotych i świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz skarżącej mogło zostać skutecznie przyznane. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji w całości, a na wypadek uwzględnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego, także o skorzystanie przez sąd z art. 145a § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zobowiązanie organu administracyjnego do wydania decyzji ustalającej prawo dla skarżącej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie od dnia 1 października 2015 roku w jak najszybszym terminie wedle uznania sądu. Skarżąca wniosła również o zwrot kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej. Skarżąca ponadto na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentu prywatnego - Porozumienia o rozwiązaniu umowy zlecenia z dnia 3 marca 2015 roku zawartego pomiędzy B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością a M.P. w celu uzupełnienia materiału dowodowego i na okoliczność wykazania terminu i sposobu zmiany podstawy zatrudnienia skarżącej przez pracodawcę, który to nie spowodował utraty zatrudnienia w 2015 roku w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Trafny jest przede wszystkim zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ bowiem nie wyjaśnił należycie przesłanek istotnych dla oceny prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Zasady nabycia uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., 1228 z późn. zm., dalej powoływana jako u.p.o.u.a.). Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy trafnie organ potraktował wynagrodzenie skarżącej w okresie od listopada 2014 roku do marca 2015 roku z tytułu wykonywana pracy na podstawie umowy zlecenia jako dochód utracony i w konsekwencji, jako bazę do ustalenia dochodu rodziny przyjął wynagrodzenie z maja 2015 roku, uzyskane od tego samego podmiotu, ale z tytułu zatrudnienia. Dochód uzyskiwany za wykonywanie przez skarżącą pracy w ramach umowy zlecenia w okresie listopada 2014 – maj 2015 organ pominął na podstawie art. 9 ust. 3 u.p.o.u.a., zgodnie z którym w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 3). Skarżąca powołuje się na fakt, iż po marcu 2015 roku wykonywała taką samą pracę, na rzecz tego samego podmiotu, to jest B. sp. z o., a zmieniła się jedynie podstawa prawna, bowiem została zatrudniona na czas określony w tym samym Centrum. Organ winien w jej opinii potraktować tę zmianę jako kontynuację uzyskiwania dochodów i w konsekwencji przyznać jej prawo do świadczeń, jako że dochód uzyskiwany w listopadzie i grudniu 2014 roku nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego. W tym zakresie organ nie ocenił jednak okoliczności faktycznych w sposób, pozwalający na weryfikację zaskarżonej decyzji. Nie wyjaśniono, czy zmiana rzeczywiście miała charakter ‘kosmetyczny", jak twierdzi skarżąca i dotyczyła jedynie podstawy wykonywania pracy, czy też wiązała się z innym zakresem obowiązków, sposobem ich wykonywania, sposobem obliczania wynagrodzenia i jego wysokością. Bez wyjaśnienia tych okoliczności wniosek o utracie wynagrodzenia wydaje się przedwczesny. Wprawdzie zasadą jest ustalanie dochodu rodziny z roku poprzedzającego rok złożenia wniosku, ale ustawodawca wprowadził pojęcie dochodu utraconego i uzyskanego. Istotnym jest przy tym, czego zdaje się nie zauważać skarżąca, że celem instytucji utraty i uzyskania dochodu, uregulowanych w art. 9 ust. 3 – 4a u.p.o.u.a. jest urealnienie spełnienia przesłanki kryterium dochodowego, w konsekwencji ustalenie świadczeń na podstawie dochodu maksymalnie zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń, a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny. Z tych waśnie przyczyn istotne jest wyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności związanych ze zmianą pracy, bowiem bez nich nie sposób zweryfikować zakwalifikowania dochodu uzyskiwanego w listopadzie i grudniu 2014 roku jako dochodu utraconego. Skarżąca, oczekując przyznania jej świadczenia w związku z tym, że jej dochód w 2014 roku, pomniejszony o dochód utracony (wynagrodzenie w firmie "A" i zasiłek chorobowy) nie przekraczał kryterium dochodowego winna pamiętać jednak o obowiązku wynikającego z art. 19 ust. 1 u.p.o.u.a., który to przepis obliguje stronę do powiadamiania organu w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nawet przy przyjęciu, że dochód uzyskiwany od listopada 2014 roku nie stał się dochodem utraconym, rozważyć wówczas należałoby, czy nie doszło do takiej zmiany formuły i wysokości wynagrodzenia po kwietniu 2015 roku (dochód na podstawie umowy o pracę), że będzie to dochód uzyskany. Wprawdzie przepis art. 19 ust.1 u.p.o.u.a. mówi o zmianach w czasie okresu świadczeniowego, ale nie oznacza to, że osoba ubiegająca się o świadczenie nie ma takiego obowiązku w razie istotnej zmiany dochodu przed przyznaniem świadczenia.. W przeciwnym razie mogłoby dojść do sytuacji, gdy ktoś uzyskuje świadczenie w momencie, gdy przekracza kryterium dochodowe, zatem wraz z przyznaniem świadczenia winien zostać go pozbawiony. Byłoby to sprzeczne z celami ustawy. Z powyższych względów istotne jest ustalenie nie tylko dochodu uzyskiwanego w roku poprzedzającym rok przyznania świadczeń (art. 9 usta.1 u.p.ou.a.), ale i dochodu uzyskiwanego, czy utraconego po tej dacie a przed przyznaniem świadczenia. Podkreślić należy, że stosując w niniejszej sprawie unormowanie zawarte w art. art. 9 ust.4a organ w sposób niedostateczny wyjaśnił przesłanki jego zastosowania. Przepis ten stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a). Organ ustalił jedynie, że skarżąca, zatrudniona w firmie B. od 4 kwietnia 2015 roku, w maju osiągnęła zarobki w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe i na tej podstawie odmówił prawa do świadczenia. Jednakże warunkiem zastosowania tej regulacji jest ustalenie, że wnioskodawca uzyskuje taki sam dochód w chwili przyznawania prawa do świadczeń. Oznacza to konieczność ustalenia dwóch kwestii – nie tylko, czy skarżąca otrzymywała również w październiku 2015 roku dochód, lecz również w jakiej wysokości. Przepis wszak wyraźnie mówi o uzyskiwaniu " tego dochodu": co oznacza nie tylko fakt otrzymywania dochodu, ale dochodu w takiej samej wysokości. Wyjaśnienie wskazanych okoliczności jest istotne także w kontekście zarzutu skarżącej, iż w maju 2015 roku na wysokość dochodu miała wpływ premia uznaniowa, której w późniejszym okresie nie otrzymywała. Powyższe czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 9 ust.4a przez niewyjaśnienie wszystkich jego przesłanek. W konsekwencji niemożliwe jest zweryfikowanie trafności rozstrzygnięcia, w szczególności ustalenia dochodu na podstawie na podstawie art. 9 ust.4a. 9 ust.4a u.p.o.u.a. Z uwagi na powyższe należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 roku Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uzupełni wyjaśnienia i rozważania zgodnie ze wskazaniami zawartymi we wcześniejszej części uzasadnienia. Jednocześnie, z uwagi na konieczność uzupełnienia postępowania wyjaśniającego przez organ brak jest podstaw do zastosowania przez sąd unormowania zwartego w art. 145 a p.p.s.a. O kosztach orzeczono z mocy art., 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. MR