II SA/Łd 668/19

Dnia 13 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia spłaty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę. A.B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z [...] utrzymało w mocy decyzje Burmistrza Miasta B. z [...], orzekającą o odmowie odroczenia spłaty nienależnie pobranego przez H.S. świadczenia wychowawczego. Z akt sprawy wynika, że pismem z [...] H.S. wystąpiła do Burmistrza Miasta B. o odroczenie terminu wpłaty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Decyzją z dnia [...] organ odmówił odroczenia spłaty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż spłata zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego została na wniosek dłużniczki rozłożona na dogodne raty (10 rat po 50 zł), co umożliwia uregulowanie zobowiązania bez istotnego uszczerbku dla sytuacji życiowej dłużniczki. Jednocześnie zdaniem organu brak jest uzasadnienia do odraczania terminu płatności na bliżej nieokreślony czasu tj. do zakończenia postępowania o podział majątku, postępowanie to toczy się już bowiem od 2015 r. i trudno wskazać kiedy się zakończy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy ww. decyzję wyjaśniło, że strona uzasadniła swój wniosek o odroczenie terminu płatności z jednej strony złym stanem zdrowia, z drugiej zaś brakiem środków na spłatę zobowiązania. Kolegium podzieliło, wyrażony przez organ pierwszej instancji pogląd o braku podstaw do zastosowania wobec dłużniczki dodatkowej ulgi, w postaci odroczenia terminu płatności. Dodało, że decyzją z [...] Burmistrz Miasta B. uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł i zobowiązał do jego zwrotu. Decyzja w tym zakresie jest ostateczna. Następnie, decyzją z [...] po rozpoznaniu wniosku złożonego przez H.S. rozłożył spłatę powyższej należności na 10 rat po 50 zł. każda. Rozpoznając przedmiotowy wniosek Burmistrz dokonał oceny sytuacji życiowej H.S. i ustalił, że jest matką trojga dzieci, w tym dwojga dzieci dorosłych (I.S. - 26 l. i J.S. - 29 l.) oraz nieletniego syna W.S. (13 l.). Zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoim najmłodszym synem, nie pracuje zawodowo, źródłem utrzymania rodziny jest renta chorobowa w kwocie 711,21 zł oraz świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie odpowiednio 124 zł i 500 zł. H.S. ma zobowiązania alimentacyjne, w wyniku egzekucji komorniczej potrącana jest kwota 169,84 zł. Strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (orzeczenie ważne do 30 czerwca 2019r.), zdolną do pracy w warunkach chronionych. Z uwagi na stan zdrowia znajduje się pod opieką poradni zdrowia psychicznego (gdzie leczy się z powodu depresji), reumatologicznej i ortopedycznej, jak wskazuje otrzymała skierowania do szpitala na oddział psychiatryczny (styczeń 2019 r.) i reumatologiczny. Według oświadczenia strony, jej stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą około 890 zł miesięcznie (opłaty mieszkaniowe, opłata za telefon, spłata kredytu). Oceniając powyższe okoliczności organ uznał, iż sytuacja życiowa dłużniczki w istocie w chwili obecnej jest trudna, jednakże w ocenie Kolegium zastosowana w stosunku do dłużniczki ulga w postaci rozłożenia spłaty zadłużenia na niskie raty jest adekwatna do sytuacji życiowej H.S.. Kolegium w konsekwencji podzieliło stanowisko, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do odraczania terminu płatności na bliżej nieokreślony czas, związany z zakończeniem postępowania sądowego o podział majątku. Nie wiadomo bowiem ani kiedy postępowanie to może się zakończyć, ani też jaki będzie jego wynik. Podkreślono, iż strona pobrała świadczenia, które były jej nienależne, świadczenia te znalazły się w jej dyspozycji i obecne żądanie ich zwrotu nie może być postrzegane jako kara, ale jako prosty zwrot tego co nienależnie znalazło się w jej posiadaniu. Nienależnie pobrane świadczenia winny zostać zwrócone w możliwie jak najszybszym terminie. W skardze H.S. wniosła o uchylenie decyzji, nie zgadzając się z jej treścią. W jej treści opisała swoja sytuację materialną, wskazując m.in., że ponosi wydatki na syna związane z kursem języka angielskiego i przynależnością do harcerstwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami, uzasadniającymi jej wzruszenie. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2134) zasadą jest, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Po myśli art. 25 ust. 10 powołanej ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może wszakże umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeśli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z przepisu tego wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady. Tym samym umorzenie takich świadczeń dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jak wynika z akt sprawy miesięczny dochód dwuosobowej rodziny skarżącej ustalony został przy uwzględnieniu renty inwalidzkiej wysokości 711,21 zł, świadczenia rodzinnego – 124 zł, świadczenia z funduszu alimentacyjnego – 500 zł i świadczenie wychowawcze w kwocie 500 złotych. Łączny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi zatem 1 835,21 zł. zaś łączne koszty utrzymania mieszkania i raty kredytu wynoszą ok. 890 zł miesięcznie. Renta skarżącej obciążona jest egzekucją komorniczą w kwocie 169,84 zł.. Skarżąca wraz z synem W. zamieszkuje w samodzielnym mieszkaniu w domu swych rodziców, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, zdolną do pracy w warunkach chronionych. Z uwagi na stan zdrowia znajduje się pod opieką poradni zdrowia psychicznego (z powodu depresji), reumatologicznej i ortopedycznej. Organ odwoławczy przyznał, że sytuacja rodzinna, materialna i zdrowotna strony jest trudna. Zwrócił jednak uwagę na to, że nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego na syna W.N. wynosi 500 zł i skarżąca aktualnie korzysta z ulgi w jego spłacie, gdyż Burmistrz Miasta B. decyzją z [...] rozłożył skarżącej spłatę nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego na 10 rat miesięcznych po 50 złotych. Łączne miesięczne obciążenia H.S. z tytułu spłaty nienależnie pobranych świadczeń wynoszą 100 zł, gdyż oprócz spłaty rozłożonej na raty należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, spłaca także w wysokości 50 zł miesięcznie nienależnie pobrane świadczenie rodzinne. Okoliczności podnoszone w skardze, wskazujące na zmianę sytuacji finansowej skarżącej po wydaniu zaskarżonej decyzji (dodatkowe wydatki związane z kursem jęz. angielskiego syna oraz jego przynależnością do harcerstwa) nie mogą odnieść zamierzonego skutku, albowiem zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka, co do zasady, na podstawie akt sprawy, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący, w dacie wydania zaskarżonej decyzji. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 835-07, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 485127). Zmiana sytuacji finansowej rodziny skarżącej po dacie wydania zaskarżonej decyzji pozostaje zatem bez wpływu na ocenę legalności ostatecznego rozstrzygnięcia SKO. Należy zresztą podnieść, że owe wydatki (na kurs języka angielskiego i przynależność do harcerstwa), które skarżąca ponosi już od roku (tak wynika ze skargi) powinna była ujawnić przynajmniej w dacie sporządzenia odwołania. Nie ma w nim nawet wzmianki na ten temat. W odwołaniu skarżąca zwróciła uwagę na to, że sprawa [...], która toczy się w sądzie (o podział majątku wspólnego), umożliwi szybszą spłatę nienależnie pobranych świadczeń. Co do tej okoliczności – sprawy [...], to ani jej ostateczny wynik, ani nawet przybliżony czas prawomocnego zakończenia postępowania nie są znane. Odroczenie terminu płatności jest ulgą, która co do istoty winna być zastosowana wówczas, gdy należy się spodziewać, że w dającej się przewidzieć perspektywie czasowej sytuacja finansowa wnioskującego ulegnie poprawie. W ocenie sądu, "niewiadome" związane ze spodziewanym przez skarżącą rozstrzygnięciem nie pozwalają na przyjęcie, że rzeczywiście taka perspektywa istnieje i otworzy się w dającej się przewidzieć przyszłości. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż organ po wszechstronnym ustaleniu sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej, która ocenił, jako trudną, w ramach uznania administracyjnego skarżącej uznał, że sytuacja ta nie jest "szczególną" w myśl cytowanego art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, która uzasadniałaby umorzenie skarżącej kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Uzasadnienie decyzji jest przekonujące, w szczególności właściwie wskazano na okoliczności, które mimo ustalonej sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej przemawiały za odmową odroczenia terminu płatności nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę akceptuje zasadniczy wniosek Kolegium, że dotychczas zastosowana ulga w postaci rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego odpowiada zarówno szczególnej sytuacji rodziny skarżącej, jak i ochronie interesu publicznego. H.S. otrzymała nienależne świadczenie, w interesie publicznym leży zatem, aby owo świadczenie zostało zwrócone. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. jest prawidłowa, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi jako niezasadnej, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia. D.P.