II SA/Łd 670/24

Dnia 14 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.), Asesor WSA Marcin Olejniczak, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 listopada 2024 roku sprawy ze skargi E. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 4 lipca 2024 r. nr SKO.4144.2.24 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji odstępującej od ustalenia opłaty za pobyt dzieci w rodzinnej pieczy zastępczej uchyla zaskarżone postanowienie. MR Decyzją z 4 lipca 2024 r., nr SKO.4144.2.24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – w skrócie: k.p.a. - stwierdziło niedopuszczalność odwołania E. Z. od decyzji działającego z upoważnienia Starosty Wieruszowskiego Kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wieruszowie z 9 maja 2024 r., znak: PCPR.611.20.2024, nr 18/2024, w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty dla M. Z. za pobyt dzieci J. Z. i A. Z. umieszczonych w rodzinie zastępczej A. i P. Z. na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Kolegium wyjaśniło, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji E. Z. zarzuciła naruszenie: 1) przepisów prawa procesowego, tj.: a) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego oraz błędy w ustaleniach faktycznych; b) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie strony czynnego udziału w każdym stadium postępowania i uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji; c) przepisów prawa materialnego tj. niezgodność z uchwałą Nr XIV/55/15 Rady Powiaty Wieruszowskiego z 29 grudnia 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Następnie organ II instancji wyjaśnił, że decyzją z 15 grudnia 2023 r., znak: PCPR.611.64.2024, nr 43/2023, działający z upoważnienia Starosty Wieruszowskiego Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wieruszowie ustalił opłatę dla E. i M. Z. za pobyt dzieci J. Z. i A. Z. umieszczonych w rodzinie zastępczej A. i P. Z. za okres od 27 października 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. w łącznej wysokości 36.083,54 zł oraz począwszy od 1 stycznia 2024 r. w wysokości 2.722,00 zł miesięcznie. Wnioskiem z 22 marca 2024 r. M. Z. wystąpił do Starosty Wieruszowskiego o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dzieci J. Z. i A. Z. umieszczonych w rodzinie zastępczej. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku działający z upoważnienia Starosty Wie- ruszowskiego Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wieruszowie wydał opisaną na wstępie decyzję z 9 maja 2024 r., znak: PCPR.611.20.2024, nr 18/2024. Dalej Kolegium, wskazując na art. 127 § 1 w zw. z art. 28 k.p.a. podkreśliło, że zaskarżyć odwołaniem oraz skutecznie uruchomić administracyjny tok instancji może tylko strona postępowania. Inne podmioty nie mogą korzystać z prawa do wniesienia odwołania. Zgodnie z poglądem dominującym w orzecznictwie tylko przepis prawa materialnego przyznający stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści - stanowiąc podstawę interesu prawnego - stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. Inaczej mówiąc, pojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 k.p.a., może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli z normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza więc ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Niewątpliwie szczególnymi cechami interesu prawnego jest, po pierwsze, bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu, a wspomnianą normą prawa administracyjnego, na której budowany jest interes prawny. Oznacza to, że interes prawny mają tylko te z podmiotów, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu. Drugą szczególną cechą interesu prawnego jest jego realność, interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc ustalenia owego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki - jak już wyżej przedstawiono - powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. Zakres pojęcia interesu prawnego i interesu faktycznego (subiektywnego) nie zawsze się pokrywają, gdyż najczęściej interesy faktyczne podmiotu są szersze niż interesy prawnie chronione. Organ II instancji wskazał następnie, że podstawą materialnoprawną ustalenia interesu prawnego skarżącej jest ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 177 ze zm.). Ustalenia podmiotów uczestniczących w postępowaniu w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej jak również odstąpienia od ustalenia tej opłaty należy dokonać na podstawie art. 193 ust. 1 i ust. 2 cyt. oraz art. 194 ust. 2 ww. ustawy. Kolegium wyjaśniło, że za ponoszenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice odpowiadają solidarnie. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że powołanie się przez ustawodawcę w art. 193 ust. 2 ustawy na solidarną odpowiedzialność rodziców za opłatę za pobyt ich dziecka w pieczy zastępczej nie odbiega od uregulowanej na mocy przepisów kodeksu cywilnego odpowiedzialności solidarnej dłużników. W myśl art. 369 k.c. przyjęcie konstrukcji solidarności (zarówno biernej, jak i czynnej) uwarunkowane jest istnieniem podstawy prawnej w tym względzie. Ustawodawstwo polskie stoi bowiem na gruncie formalnego ujęcia źródeł solidarności. Źródłem solidarności zgodnie z art. 369 k.c. może być jedynie ustawa lub czynność prawna. Podstawę prawną przyjęcia odpowiedzialności solidarnej rodziców za opłatę z tytułu pobytu dziecka w pieczy zastępczej stanowi art. 193 ust. 1 ustawy. Z tej przyczyny, stosując wobec tego zobowiązania w sposób odpowiedni regulacje kodeksu cywilnego, przyjąć trzeba, że wierzyciel (w tym wypadku uprawniony organ) może żądać całości lub części świadczenia od obojga rodziców łącznie lub od każdego z osobna, a zaspokojenie organu przez jedno z rodziców zwalnia drugie (art. 366 § 1 k.c.). Jeżeli natomiast jedno z rodziców spełniło świadczenie, może żądać od drugiego zwrotu w częściach równych, chyba że z treści stosunków rodzicielskich wynika co innego (art. 376 § 1 k.c.). Istota tego unormowania sprowadza się do tego, że organ administracji może dochodzić zwrotu poniesionych wydatków od jednego z rodziców - tego, który będzie w stanie je ponieść, natomiast to, czy rodzic ten będzie w stanie wyegzekwować od drugiego z rodziców partycypację w tym obowiązku, przechodzi już na etap ich wzajemnych relacji. Kolegium przytoczyło następnie treść art. 373 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.) i wskazało, że konstrukcja zobowiązania solidarnego nie stoi na przeszkodzie zwolnieniu jednego lub kilku dłużników z długu albo zrzeczeniu się przez wierzyciela solidarności względem niektórych dłużników. Czynności te wywierają skutek tylko wobec dłużników, którzy stali się ich stronami. Przez zrzeczenie się solidarności należy rozumieć umowę między wierzycielem a dłużnikiem solidarnym, która zmienia treść pierwotnego zobowiązania w ten sposób, że ogranicza odpowiedzialność tego dłużnika do określonej sumy albo przewiduje, że wierzyciel będzie żądał od tego dłużnika świadczenia dopiero wtedy, gdy inni dłużnicy nie wykonają zobowiązania (w tym ostatnim wypadku jest to rodzaj pactum de non petendo). Artykuł 373 należy per analogiam stosować do niewymienionych w nim czynności prawnych, które polepszają pozycję jednego z dłużników względem wierzyciela, chyba że ustawa stanowi inaczej (zob. art. 374 § 1). Dokonanie takich czynności nie ma wpływu na roszczenia regresowe między dłużnikami (art. 376 Kodeksu cywilnego). Art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, treść istniejącego między współdłużnikami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach może on żądać zwrotu od współdłużników. Jeżeli z treści tego stosunku nie wynika nic innego, dłużnik, który świadczenie spełnił, może żądać zwrotu w częściach równych. Roszczenie regresowe (roszczenie zwrotne, regres) wynikające z art. 376 § 1 zdanie 2 Kodeksu cywilnego to roszczenie o zwrot części świadczenia lub części wartości świadczenia spełnionego na rzecz wierzyciela przez jednego z dłużników solidarnych, przysługujące mu względem współdłużników. Wobec poczynionych powyżej rozważań organ II instancji stwierdził, że E. Z. zachowując regres w stosunku do męża nie ma w niniejszej sprawie interesu prawnego. Ma ona bowiem możliwość wystąpienia do M. Z. o zwrot części świadczenia lub części wartości świadczenia spełnionego na rzecz wierzyciela przez jednego z dłużników solidarnych. Kolegium podkreśliło, że przedmiotowe postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem M. Z. złożonym do Starosty Wieruszowskiego 22 marca 2024 r. o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dzieci J. Z. i A. Z. umieszczonych w rodzinie zastępczej. M. Z. jest zatem jedynym podmiotem wobec którego toczyło się powyższe postępowanie administracyjne. Tym samym jako jedyny ma on interes prawny w tym konkretnym postępowaniu. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że E. Z. nie ma w sprawie interesu prawnego w rozumieniu przytoczonego wyżej art. 28 k.p.a. Wydana decyzja nie nakłada na nią również żadnych obowiązków. W związku z tym, iż nie jest stroną postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, nie ma legitymacji do wniesienia odwołania od tej decyzji. Organ II instancji wyjaśnił, że niedopuszczalność odwołania strony skarżącej jest w przedmiotowej sprawie oczywista. Jest to niedopuszczalność z przyczyn podmiotowych, albowiem odwołanie zostało wniesione przez podmiot nie mający legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia. Oczywisty brak legitymacji podmiotu wnoszącego odwołanie od decyzji administracyjnej skutkuje stwierdzeniem niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. Na ostateczne postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła E. Z. zarzucając niezgodność z art. 127 § 1 i art. 134 w zw. art. 28 k.p.a. oraz art. 193 i 194 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez błędne uznanie, iż nie jest stroną przedmiotowego postępowania. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Skarżąca podniosła, że decyzja organu I instancji została jej doręczona, a z uwagi, że jest sprzeczna z przepisami prawa materialnego i wydana została z naruszeniem przepisów proceduralnych, została przez nią zaskarżona w całości. Zdaniem skarżącej Kolegium wywodzi nieprawidłowe wnioski odmawiając jej przymiotu strony, bowiem przepisy art. 193 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej jednoznacznie określają jej interes prawny. Nie można zgodzić się z twierdzeniem, że solidarność zobowiązania rodziców za pobyt dzieci w pieczy zastępczej, którą wprowadza art. 193 ust. 2 ustawy pozbawia skarżącą takiego interesu prawnego, gdyż mogłaby się domagać od męża zwrotu na zasadach wynikających z kodeksu cywilnego (art. 376 § 1 k.c.). W ocenie skarżącej decyzja Kierownika PCPR dotyka jej interesów prawnych i faktycznych. Zwalniając jednego z dłużników solidarnych ze świadczenia, w sytuacji gdy pominięta została całkowicie sytuacja faktyczna i materialna drugiego z rodziców, który nie ma takich możliwości zarobkowych i majątkowych jak zwolniony M. Z., organ przerzucił na skarżącą całkowicie opłaty za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej. W tej sytuacji uznać należy, iż skarżąca ma interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w rozstrzygnięciu odstąpienia przez organ od ustalenia opłaty dla M. Z. za pobyt ich dzieci w rodzinie zastępczej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do jej końcowego załatwienia, ale bada co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli sądowej stało się postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 4 lipca 2024 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania E. Z. od decyzji Starosty Wieruszowskiego z dnia 9 maja 2024 r. Podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił art. 134 k.p.a., w myśl którego organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Zgodnie z powołanym przepisem, organ odwoławczy, po wpływie odwołania, jeszcze przed dokonaniem merytorycznej oceny podniesionych zarzutów, w pierwszej kolejności jest zobowiązany do zbadania dopuszczalności odwołania, zachowania terminu jego wniesienia oraz warunków formalnych jego sporządzenia. Ujawnienie bowiem na etapie wstępnego postępowania organu odwoławczego niedopuszczalności odwołania oraz uchybienia terminu do wniesienia odwołania prowadzi do stwierdzenia powyższego w drodze postanowienia. Niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również i podmiotowym. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez jednostkę niemającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia albo też wniesienie odwołania przez stronę niemającą zdolności do czynności prawnych (zob. Barbara Adamiak, Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 609). Wskazuje się także, że z sytuacją przedmiotowej niedopuszczalności odwołania mamy do czynienia wówczas, gdy zaskarżono decyzję, w stosunku do której strona skutecznie zrzekła się prawa do wniesienia odwołania, przez co zyskała ona przymiot ostateczności i prawomocności (zob. Z. Kmieciak (w:) J. Wegner, M. Wojtuń, Z. Kmieciak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023, s. 790). Decyzja organu I instancji o odstąpieniu od ustalania opłaty za pobyt dzieci J. i A. Z. w rodzinie zastępczej na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. wydana została na wniosek M. Z. na podstawie art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 20024 r., poz. 177). Na marginesie, zwrócić w tym miejscu należy uwagę na fakt, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Starosty Wieruszowskiego z dnia 15 grudnia 2023 r. ustalająca opłatę dla E. Z. i M. Z. za pobyt dzieci J. i A. w rodzinie zastępczej, która swym zakresem obejmuje również okres od 1 stycznia 2024 r., a brak jest dokumentów, które wskazywałyby, aby decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego. Decyzja Starosty Wieruszowskiego z dnia 9 maja 2024 r. o odstąpieniu od ustalania opłaty za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej została doręczona obojgu rodzicom – zarówno M. Z. (w dniu 13 maja 2024 r.), jak i E. Z. (w dniu 17 maja 2024 r.), a takie ustalenie kręgu stron postępowania w świetle art.. 193 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w ocenie Sądu, było prawidłowe (chociaż udziału w postępowaniu skarżącej nie zapewniono). W art. 193 ust. 2 ww. ustawy mowa jest o solidarnej odpowiedzialności za ponoszenie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Z regulacji sformułowanej w tym przepisie wynika to, że obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt wspólnego dziecka w pieczy zastępczej spoczywa na obojgu rodzicach, natomiast to, czy i jak rodzice będą rozliczać się między sobą pozostaje poza przedmiotem zainteresowania organów administracji. Kwestia późniejszych rozliczeń nie ma zatem znaczenia dla podejmowanych rozstrzygnięć w tym znaczeniu, że na gruncie postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest szeroko rozumiana opłata za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej interes prawny mają oboje rodzice. Dotyczy to nie tylko postępowania w sprawie ustalenia opłaty, ale i odstąpienia od jej ustalenia. Wynika to z tego, że rodzaj rozstrzygnięcia wobec jednego z rodziców kształtuje zakres obowiązku wobec Państwa drugiego rodzica. Przypomnienia wymaga, że decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej i decyzja o odstąpieniu od ustalania tej opłaty są decyzjami, które są wydawane na zasadzie alternatywy. Badanie przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty z istoty rzeczy powinno poprzedzać jej ustalenie. Ustawodawca wskazuje bowiem nie na odstąpienie od pobrania opłaty, lecz od jej ustalania. Odstępowanie od ustalania opłaty po jej ustaleniu lub jednocześnie z jej ustaleniem nie znajduje zatem uzasadnienia. Nie można wydać decyzji o odstąpieniu od ustalenia opłaty, gdy opłata została ostatecznie ustalona inną decyzją. Skoro zatem oboje rodzice dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej w świetle art. 193 ust. 2 solidarnie ponoszą opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, to oboje winni być uczestnikami postępowania w przedmiocie ustalenia tej odpłatności, a postępowanie powinno toczyć się z udziałem ich obojga i oboje winni być adresatami decyzji. Konstrukcja solidarnej odpowiedzialności przyjęta w art. 193 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zstępczej wymaga bowiem - jak to zostało już wskazane powyżej - aby postępowanie dotyczące określenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej było prowadzone z udziałem wszystkich osób, których obowiązku ono dotyczy, a zatem obojga rodziców (art. 28 k.p.a.). Reasumując, w świetle przepisów art. 193 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie sposób stwierdzić, aby w postępowaniu w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej prowadzonego na wniosek ojca dzieci, matce dzieci nie przysługiwał status strony. Wobec powyższego należy uznać, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 134 k.p.a. i podlegało uchyleniu. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w wyroku. lp