II SA/Łd 674/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant Asystent sędziego Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji o ustaleniu odpłatności strony za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] nr [...]. LS Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S., Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., odmówił M. J. zmiany decyzji nr [...] z dnia [...] o ustaleniu odpłatności za jego pobyt w domu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie M. J., decyzją nr [...] z dnia [...], na własny wniosek został skierowany do domu pomocy społecznej, zaś decyzją z dnia [...] nr [...] została ustalona, za zgodą wnioskodawcy, pełna odpłatność za umieszczenie go w domu pomocy społecznej w wysokości 1736,71 zł. miesięczne. Decyzja ta została zmieniona w dniu [...] decyzją nr [...], określającą wspomnianą należność na kwotę 1755,50 zł miesięcznie. Ustalono, że z w dacie kierowania wnioskodawcy do domu pomocy społecznej był on osobą samotną, nie posiadającą własnego mieszkania z powodu jego sprzedaży dniu 19 października 2006 r. za kwotę 150.000,00,-zł. M. J. jest osobą w wieku 71 lat, o lekkim stopniu niepełnosprawności. W dacie wystąpienia z wnioskiem o skierowanie go do domu pomocy społecznej zobowiązał się osobiście do ponoszenia pełnej odpłatności za pobyt. W dacie kierowania go do domu pomocy społecznej, posiadał on zasoby pieniężne w kwocie 150.000,00,-zł., samochód Audi rocznik 1991 oraz emeryturę w wysokości 1.599,35,-zł. miesięcznie. W dacie zmiany decyzji, ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej, zasoby pieniężne skarżącego wynosiły 115.000,00,-zł. dwa samochody Audi rocznik 1991 i rocznik 2004 o wartości 2150 EURO. W dniu 23 stycznia 2008 r. wnioskodawca wystąpił do organu I instancji o zmianę decyzji, ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej poprzez ustalenie odpłatności w wysokości 70% otrzymywanej emerytury, uzasadniając swój wniosek koniecznością zażywania coraz droższych leków. Ustalenia dokonane przez pracownika socjalnego Domu Pomocy Społecznej w G. wskazały, iż w okresie od skierowania podopiecznego do domu pomocy społecznej, tj. od lutego 2007 r. stan jego zasobów finansowych zmniejszył się w sposób bardzo drastyczny – do 10.000,00,-zł. Według oświadczenia wnioskodawcy, posiadane przez niego oszczędności zostały przeznaczone na spłatę zaległych zobowiązań alimentacyjnych i majątkowych. M. J. nie okazał jednak żadnego zaświadczenia z banku o posiadanych zasobach finansowych. Z wywiadu alimentacyjnego przeprowadzonego u córki skarżącego wynika natomiast, że wnioskodawca w roku 2007 sprzedał dom za 170.000 zł oraz posiada samochód Audi A6 o wartości 70.000 zł. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji ocenił wydatki ponoszone przez skarżącego na leki na kwotę 100,00,-zł. – 150,00,-zł. zł miesięczne w ramach NFZ. Drastyczne zmniejszenie się posiadanych przezeń zasobów finansowych uznał zaś za ich marnotrawienie poprzez nierozważne ich wydatkowanie na bliżej nieokreślone cele, ewentualnie zaś za zauważalną dysproporcję pomiędzy udokumentowanymi, posiadanymi środkami finansowymi, a rzeczywistą sytuacją majątkową podopiecznego. Od powyższej decyzji M. J. wniósł odwołanie podnosząc, iż środki finansowe, które obecnie posiada kończą się. Odpłatność w Domu Pomocy Społecznej w G. wynosi 1.902,15,-zł, zaś jego emerytura – 1.702,00,-zł. Dopłaca zatem do obciążającego go świadczenia 200,00,-zł. Podniósł, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie uwzględnia jego wydatków. Ponadto wskazał, że zawsze posiadał tylko jeden samochód. Jest zawodowym kierowcą, pracował w PSP, w tej chwili samochód jest jego "najdroższą zabawką", którą posiada. Wskazał również, iż z wywiadu alimentacyjnego przeprowadzonego u jego córki nic nie wynika, ustalone zostały tylko sumy pieniężne. Skarżący, wnosząc o zmianę decyzji o odpłatności podniósł, że stan jego zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu. Decyzją wydaną w dniu [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art.17 ust.1 pkt 16 i art. 19 pkt 10 w zw. z art. 54 ust.1 i 2, art. 56 pkt 2, art. 59 ust. 1 i 2, art. 60, art. 61, art. 65 ust. 2, art. 102 ust.1, art.. 104, art.. 106 ust.1, 4-6, art.107, art.109, art. 110 ust.7 , art. 112 ust.5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Szczegółowo opisując dotychczasowy przebieg postępowania oraz cytując przywołane w podstawie prawnej orzeczenia przepisy prawa, organ odwoławczy podniósł, iż byłoby wysoce niesprawiedliwe i niemoralne ustalenie odpłatności strony za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70 % emerytury a w pozostałej części finansowanie pobytu przez Gminę w sytuacji, gdy środki finansowe pomocy społecznej są ograniczone a ilość osób, znajdujących się poniżej progu ubóstwa i wymagających pomocy jest znaczna. W ocenie organu odwoławczego, M. J. nie wykazał, że jego twierdzenia zwarte we wniosku o zmianę decyzji są wiarygodne, nie przedłożył żadnych dokumentów w postaci np. rachunków, wskazujących, iż jego sytuacja osobista i zdrowotna uzasadniała wydatkowanie znacznych kwot (w ciągu ośmiu miesięcy ponad 100000,00,-zł. Na powyższą decyzję M. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Stwierdził, iż nie zgadza się z zawartym w niej stanowiskiem. Podniósł, iż Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. do jego "części odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie zaliczył zobowiązań alimentacyjnych", jakie skarżący posiada wobec swojej córki J. W. Podniósł, iż jako ojciec łożył na jej utrzymanie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, powtarzając stanowisko i argumenty zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, choć nie z powodu zarzutów, podniesionych w jej treści. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może też zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza normy prawa materialnego oraz przepisy procedury administracyjnej, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Zgodnie bowiem z treścią art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pobyt w domu pomocy społecznej jest, co do zasady odpłatny, do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Obowiązany do wnoszenia tejże należności jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu, przy czym obciążające go opłaty nie mogą przekraczać 70 % osiąganego przezeń dochodu (art.61 ust.1 pkt 1 w zw. z art.61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Po myśli art. 106 ust.3b ustawy o pomocy społecznej, zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenia niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10 % odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zmiana decyzji administracyjnej lub jej uchylenie (w tym również na niekorzyść strony bez jej zgody) możliwe są przy tym m.in. w razie zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony (art.106 ust.6 ustawy o pomocy społecznej). Oznacza to, iż rzeczą w sprawie pierwszorzędną było określenie rzeczywistego dochodu skarżącego oraz poczynienie ustaleń, pozwalających na ocenę przesłanek, umożliwiających ubieganie się o zmianę ostatecznej decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie, ostateczne decyzje o skierowaniu M. J. do domu pomocy społecznej oraz o ustaleniu odpłatności za tenże pobyt wydane zostały w dniu [...]. Zgodnie z treścią art.8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej przy ustalaniu odpłatności, do dochodu skarżącego zaliczona została, poza otrzymywaną przezeń emeryturą, również kwota uzyskana ze sprzedaży należącej do niego nieruchomości. Umowa sprzedaży zawarta została bowiem w dniu 19 października 2006 r., zaś wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej wpłynął w dniu 15 lutego 2007r., co po myśli cytowanego przepisu upoważniało organ do rozliczenia uzyskanego dochodu w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca w którym dochód został wpłacony. Z treści zawartej umowy sprzedaży wynikało zaś, iż kwota 15.000,00,-zł. wpłacona została w dniu 12 maja 2006r., kwota 25.000,00,-zł. w dniu 19 października 2006r., natomiast kwota 110.000,00,-zł. winna była zostać wpłacona w terminie 7 dni od daty podpisania aktu tj. do dnia 26 października 2006r. Przy przyjęciu, iż termin wspomniany został zachowany, oznacza to, że jakkolwiek prawidłowe było zaliczenie do dochodu skarżącego należności ze sprzedaży nieruchomości przy orzekaniu o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, o tyle brak było podstaw do czynienia tego w dacie wnioskowania przezeń o zmianę tejże decyzji. Nie jest zresztą jasne jakie faktycznie były przesłanki odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego o zmianę wspomnianej decyzji, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., prócz opisu przebiegu postępowania oraz przytoczenia treści szeregu przepisów ustawy o pomocy społecznej, bez odniesienia ich do przedmiotu rozpatrywanej sprawy, nie udziela odpowiedzi na żadne z kluczowych pytań. Przy założeniu bowiem, że dochód skarżącego uległ zmianie o kwotę przekraczającą 10 % kryterium dochodowego, mógł on ubiegać się o zmianę decyzji w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Tym bardziej, że przywołany wyżej przepis art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, określa opłatę ponoszoną przez mieszkańca domu na poziomie nie wyższym niż 70 % jego dochodu. Oznacza to, iż regułą jest, że odpłatność ta nie powinna przekraczać wskazanego wyżej progu. Przy czym reguła ta doznawać może, co oczywiste, wyjątków, do których należą np. marnotrawienie przyznanych świadczeń (art.11 ustawy o pomocy społecznej) czy też dysproporcje pomiędzy sytuacją majątkową a udokumentowanymi dochodami świadczeniobiorcy (art.12 ustawy o pomocy społecznej). Ich zastosowanie wymaga jednak po pierwsze, przeprowadzenia rzetelnego i wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie (art.7, 77 § 1 k.p.a.), po wtóre: jednoznacznego powołania się nań dla uzasadnienia zajętego stanowiska (art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.). Tymczasem, jak wyżej wskazano, nie jest jasne, jakie przesłanki natury faktycznej i prawnej, legły u podstaw odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego o zmianę decyzji z dnia [...]. Kwestia moralności i sprawiedliwości, którą podnosi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakkolwiek istotnie cenna, winna znaleźć wszakże swój wyraz w sprawie poprzez prawidłowe zastosowanie obowiązujących norm prawnych. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. Wobec zaś charakteru uchylonego rozstrzygnięcia (nienadającego się do wykonania i niepodlegającego wykonaniu), za bezprzedmiotowe uznano rozstrzyganie w tej materii w trybie art. 152 p.p.s.a. A. B.