II SA/Łd 677/14

Dnia 9 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant st. sekr. sąd. p.o. asystenta sędziego Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2014 roku sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania E. C., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. uznał za nienależnie pobrane przez E. C. świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego na dziecko D. S. w wysokości 98,00 zł miesięcznie za okres od 1 lipca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. oraz w wysokości 115,00 zł miesięcznie za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 sierpnia 2013 r. W odwołaniu od tej decyzji E. C. nie zgodziła się z uznaniem świadczeń za nienależnie pobrane w okresie od 01.11.2012 r. do 30.09.2013 r., a to dlatego, że nieobecność syna w szkole była usprawiedliwiona pobytem w szpitalu psychiatrycznym. Syn przebywał w szpitalu w okresie od 23.10.2012 r. do 23.11.2012 r. oraz od 11.12.2012 r. do 11.01.2013 r. W tej sytuacji nie mógł mieć – zdaniem odwołującej - frekwencji w miesiącu październiku na poziomie 88%. W lutym 2013 r. stan psychiczny syna bardzo się pogorszył i dlatego nie uczęszczał do szkoły. W okresie od marca do maja 2013 r. syn chodził do szkoły regularnie. D. S. jest chory na schizofrenię, co nie ułatwia mu nauki w szkole. W zaistniałej sytuacji wydana decyzja jest - w przekonaniu odwołującej - niezgodna ze stanem faktycznym, a co za tym idzie wadliwa. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 1456), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium przywołało brzmienie art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 30 ust. 1 i 2, ust. 8 wywodząc, że Prezydent Miasta Ł. po rozpatrzeniu wniosku oraz na podstawie zaświadczenia z Publicznego Gimnazjum Nr [...] w Ł. z dnia 26 września 2011 r., potwierdzającego fakt uczęszczania D. S. w roku szkolnym 2011/2012 do w/w szkoły, decyzją z dnia [...] przyznał E. C. prawo do świadczenia rodzinnego. W dniu 26 września 2012 r. E. C. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko D. S. Prezydent Miasta Ł. po rozpatrzeniu wniosku oraz na podstawie zaświadczenia z Centrum Edukacyjno-Dydaktycznego A w Ł. z dnia 14 września 2012 r., potwierdzającego fakt uczęszczania D. S. w roku szkolnym 2012/2013 do w/w szkoły, decyzją z dnia [...] przyznał E. C. prawo do świadczenia rodzinnego. W dniu 29 października 2013 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych wpłynęło zaświadczenie z Centrum Edukacyjno-Dydaktycznego A w Ł. z dnia 24 października 2013 r., z treści którego wynika, iż syn wnioskodawczyni D. S. był słuchaczem Gimnazjum dla Dorosłych przy Centrum Edukacyjno-Dydaktycznym A od 10 lutego 2012 r. do 29 czerwca 2012 r., od 14 września 2012 r. do 11 lutego 2013 r. oraz od 23 lutego 2013 r. do 25 czerwca 2013 r., kiedy to w każdym ze wskazanych okresów był skreślony z listy słuchaczy w/w szkoły. Następnie w dniu 8 listopada 2013 r. do organu I instancji wpłynęło pismo z Centrum Edukacyjno-Dydaktycznego A w Ł. z dnia 6 listopada 2013 r., zgodnie z treścią którego frekwencja D. S. na zajęciach przedstawiała się następująco: - rok szkolny 2011/2012 semestr letni: luty 2012 r. - 45%, marzec 2012 r. - 14%, kwiecień 2012 r. - 0%, maj 2012 r. - 0%, czerwiec 2012 r. - 0%, - rok szkolny 2012/2013 semestr zimowy: wrzesień 2012 r. – 47 %, październik 2012 r. – 88%, listopad 2012 r. – 0%, grudzień 2012 r. - 0%, styczeń 2013 r. – 26%, luty 2012 r. – 0 %; semestr letni: marzec 2013 r. - 67%, kwiecień 2013 r. - 50%, maj 2013 r. - 59%, czerwiec 2013 r. - 0%. W dniu 10 stycznia 2014 r. do organu I instancji wpłynęło pismo z Kuratorium Oświaty w Ł. z dnia 9 stycznia 2014 r. informujące, iż D. S. był uczniem zlikwidowanego Publicznego Gimnazjum Nr [...] w Ł. od dnia 1 września 2006 r. do dnia 15 czerwca 2012 r., kiedy to został skreślony z listy uczniów w/w szkoły. Przywołując w następnej kolejności brzmienie art. 3 pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 16 ust. 5 i 5a, art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm.), Kolegium wyjaśniło, że uczenie się w szkole znaczy tyle co uczęszczanie do szkoły, zatem samo zapisanie się na zajęcia i nie uczęszczanie na nie, nie może być uznane za naukę w szkole. W tej sytuacji uwzględniając informacje zawarte w piśmie z Centrum Edukacyjno-Dydaktycznego A w Ł. z dnia 6 listopada 2013 r. oraz w piśmie z Kuratorium Oświaty w Ł. z dnia 9 stycznia 2014 r. Kolegium stwierdziło, że od miesiąca lipca 2012 r. oraz od miesiąca listopada 2012 r. nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie E. C. prawa do świadczeń rodzinnych na dziecko D. S., bowiem syn odwołującej od miesiąca lipca 2012 r. nie posiadał statusu ucznia, natomiast od miesiąca listopada 2012 r. jedynie był zapisany do szkoły, choć nie uczestniczył systematycznie w zajęciach i nie osiągnął frekwencji powyżej 50% w miesiącu listopadzie 2012 r. i tym samym nie realizował obowiązku nauki. W świetle powyższego świadczenia rodzinne wypłacone stronie w okresie od 01.07.2012 r. do 31.08.2012 r. oraz w okresie od 01.11.2012 r. do 31.08.2013 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i zgodnie z obowiązującymi przepisami podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Dalej organ odwoławczy wskazał, że przyznanie prawa do świadczeń, również przy ponownym jego ustalaniu, po jego utracie na skutek przerwania nauki w szkole następuje wyłącznie na wniosek osoby uprawnionej. Strona została prawidłowo pouczona o warunkach koniecznych do korzystania z prawa do świadczeń, jak również o konieczności niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenie o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Wyraźne pouczenie w tej kwestii znajduje się w samej decyzji organu I instancji w sprawie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych. W tym stanie rzeczy Kolegium oceniło, że decyzja organu I instancji jest poprawna i brak jest podstaw do jej uchylenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E. C. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając decyzji Kolegium niezgodność z przepisami prawa. W motywach skargi strona powtórzyła zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji oraz załączyła do skargi kopie dwóch kart informacyjnych leczenia szpitalnego syna w okresie od 11.12.2012 r. do 11.01.2013 r. oraz w okresie od 23.10.2012 r. do 23.11.2012 r. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 9 września 2014 r. E. C. poparła skargę i podniosła, że nieobecność syna w szkole usprawiedliwiona była pobytem w szpitalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych stwierdził, że zostały one podjęte z istotnymi naruszeniami przepisów procedury administracyjnej, co z kolei skutkowało wadliwym zastosowaniem przepisów prawa materialnego. W tej sprawie organy obu instancji uznały za nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenia rodzinne na syna w okresie od 1 lipca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. oraz w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 sierpnia 2013 r. Zdaniem organów administracyjnych uwzględniając informacje zawarte w piśmie Centrum Edukacyjno-Dydaktycznego A w Ł. z dnia 6 listopada 2013 r. oraz w piśmie Kuratorium Oświaty w Ł. z dnia 9 stycznia 2014 r. od miesiąca lipca 2012 r. oraz od miesiąca listopada 2012 r. nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie E. C. prawa do świadczeń rodzinnych na dziecko D. S., ponieważ syn skarżącej od miesiąca lipca 2012 r. nie posiadał statusu ucznia, natomiast od miesiąca listopada 2012 r. był zapisany do szkoły, choć nie uczestniczył systematycznie w zajęciach i nie osiągnął frekwencji powyżej 50% w miesiącu listopadzie 2012 r., wobec czego nie realizował obowiązku nauki. Powyższa argumentacja w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jest - w ocenie sądu – wadliwa, a wydana decyzja o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane co najmniej przedwczesna. W rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "u.ś.r.", za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Podstawę prawną decyzji przyznających E. C. świadczenia rodzinne na syna stanowił art. 6 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., zgodnie z którym zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2, do ukończenia przez dziecko nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21. roku życia. Ilekroć w ustawie jest mowa o szkole, oznacza to szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki (art. 3 pkt 18 u.ś.r.). Obowiązek szkolny zgodnie z treścią art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz.U. z 2004 r., nr 256, poz. 2572 ze zm.) spełnia się przez uczęszczanie do szkoły podstawowej i gimnazjum, publicznych albo niepublicznych. Przez niespełnienie obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki w myśl art. 20 ust. 2 pkt 1 należy rozumieć nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50 % dni zajęć w przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego, szkole podstawowej, gimnazjum, szkole ponadgimnazjalnej lub placówce. Według organów administracyjnych "uczenie się w szkole" to nic innego jak "uczęszczanie" do szkoły, przy czym jak podkreślił Prezydent Miasta Ł. w motywach decyzji z dnia [...], powstawanie dłuższych lub krótszych przerw w pokonywaniu kolejnych etapów nauki i kształcenia nie ma znaczenia jedynie wówczas, gdy przerwy te są wynikiem szczególnych okoliczności takich jak choroba, wyjazd, rehabilitacja, nawet jeżeli, wskutek tych czynności zachodziłaby konieczność powtarzania klasy. Jak zostało to już podniesione na wstępie rozważań organy obu instancji przyjęły, że skarżąca pobierała nienależnie świadczenia rodzinne na syna w okresie od 1 lipca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. oraz w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 sierpnia 2013 r. Zdaniem skarżącej, organy wadliwie oceniły, że w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 sierpnia 2013 r. świadczenia rodzinne pobierane były nienależnie, natomiast nie kwestionuje ona nienależnego pobierania świadczeń rodzinnych w okresie od 1 lipca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. Przenosząc poczynione wyżej uwagi na grunt tej sprawy sąd stwierdził, że wydane decyzje naruszają prawo, ponieważ uznają za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w miesiącach, gdy absencja syna skarżącej na zajęciach w szkole była w sposób nie budzący wątpliwości usprawiedliwiona jego chorobą. Syn skarżącej, co potwierdza pismo Centrum Edukacyjno-Dydaktycznego z dnia 24 października 2013 r. był słuchaczem Gimnazjum dla Dorosłych przy Centrum Edukacyjno-Dydaktycznym A w Ł. w okresie od 14 września 2012 r. do 11 lutego 2013 r. W dniu 11 lutego 2013 r. D. S. został skreślony z listy słuchaczy semestru piątego. Następnie był słuchaczem szkoły od dnia 23 lutego 2013 r. do dnia 25 czerwca 2013 r. W dniu 25 czerwca 2013 r. został skreślony z listy słuchaczy semestru piątego. W miesiącu listopadzie 2012 r., za który - zdaniem Kolegium oraz Prezydenta Miasta Ł. - skarżąca pobrała nienależnie świadczenia rodzinne frekwencja faktyczna D. S. wynosiła wprawdzie 0 %, jednakże 50 % nieobecności, było usprawiedliwionych jego pobytem w szpitalu w okresie od 23 października 2012 r. do 23 listopada 2012 r. Powyższa okoliczność niewątpliwie pominięta przez organy orzekające w sprawie podniesiona została w piśmie Centrum Edukacyjno-Dydaktycznego z dnia 19 maja 2014 r., a następnie w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta Ł., gdzie E. C. wyjaśniła, że syn choruje na schizofrenię i przebywał w szpitalu psychiatrycznym w okresie od 23 października 2012 r. do 23 listopada 2012 r. oraz w okresie od 11 grudnia 2012 r. do 11 stycznia 2013 r. Do skargi strona załączyła kserokopie dwóch kart informacyjnych leczenia szpitalnego potwierdzające pobyt syna w szpitalu we wspomnianych wyżej okresach. Nieuwzględnienie przez organy I jak i II instancji usprawiedliwionych chorobą syna skarżącej nieobecności w szkole w miesiącu listopadzie 2012 r. oraz dodatkowo w miesiącach grudzień 2012 r. i styczeń 2013 r., skutkowało w rezultacie wadliwym uznaniem pobranych w tym okresie świadczeń rodzinnych za nienależne. Dodać w tym miejscu wypada, że organy obu instancji nie podjęły żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia i prawidłowego udokumentowania czy faktycznie, a jeśli tak, to w jakich okresach syn skarżącej przebywał w szpitalu. Także w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji próżno poszukiwać jakiejkolwiek rozważań w tym przedmiocie. Takie postępowanie świadczy o istotnym naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. i nie zasługuje na akceptację ze strony składu orzekającego w tej sprawie. Podobnie zresztą rzecz się przedstawia w przypadku tych miesięcy roku szkolnego 2012/2013, w których frekwencja D. S. na zajęciach szkolnych była równa lub wyższa aniżeli 50 % dni w skali jednego miesiąca. Według informacji przedstawionych w piśmie Centrum Edukacyjno-Dydaktycznego z dnia 6 listopada 2013 r. w roku szkolnym 2012/2013 frekwencja D. S. na zajęciach wynosiła w marcu 2013 r. - 67 %, w kwietniu 2013 r. – 50 %, w maju 2013 r. – 59 %. Skoro zatem, jak twierdzą Prezydent Miasta Ł. oraz Kolegium uczenie się w szkole (realizowanie obowiązku nauki) znaczy tyle, co uczęszczanie do szkoły przez co najmniej 50% dni w miesiącu, a okolicznością szczególną, usprawiedliwiającą nieobecność na zajęciach jest choroba ucznia, to przesłanki te nie mogły zostać zlekceważone w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych. Nie sposób bowiem zgodzić się z konkluzją organów administracyjnych, że w tych miesiącach skarżąca nie spełniała przesłanek uzasadniających przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych. Prawidłowe ustalenie okresu, w trakcie którego E. C. pobierała nienależnie świadczenia rodzinne będzie przedmiotem ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego. Ma to niebagatelne znaczenie w sprawie, bowiem ostateczna decyzja o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych będzie stanowić następnie podstawę do wydania decyzji orzekającej o ich zwrocie w trybie art. 30 ust. 1 u.ś.r. Reasumując, stwierdzone wyżej błędy natury procesowej skutkowały bezspornie wadliwym zastosowaniem art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i miały decydujący wpływ na wynik sprawy. Obligowało to sąd do usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. O powyższym sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. W trybie art. 152 p.p.s.a. sąd w punkcie drugim sentencji wyroku stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. m.m.