II SA/Łd 678/18

Dnia 27 lipca 2018 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II – Katarzyna Patynowska po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy. kp M. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący napisał, iż koszty sądowe będą dla niego zbyt dużym obciążeniem, dlatego nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla siebie i żony. Ustanowienie pełnomocnika – zdaniem skarżącego – jest koniczne, gdyż postępowanie przed sądem administracyjnym jest dla niego niezrozumiałe i zawiłe. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Małżonkowie są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni 120 m2 i szacunkowej wartości 300.000 zł, posiadają oszczędności w kwocie 20.000 zł zgromadzone na rachunku bankowym oraz są właścicielami samochodu osobowego Volkswagen Polo. Na dochód skarżącego składa się świadczenie emerytalno – rentowe w kwocie 3.192,01 zł, a na dochód żony składa się emerytura w wysokości 1.460,51 zł, zatem łącznie rodzina dysponuje kwotą 4.652,52 zł miesięcznie. Skarżący zadeklarował miesięczne wydatki w wysokości ok. 1.000 zł (opłaty za media – 500 zł, koszty leczenia – 300 zł, rehabilitacja – 200 zł) oraz w kwocie ok. 1.000 zł rocznie z tytułu ubezpieczenia samochodu i domu. Do wniosku jego autor dołączył kserokopie potwierdzające wysokość uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę świadczeń emerytalno – rentowych. We wniosku skarżący oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, ani z radcą prawnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302), dalej jako: "P.p.s.a.", wynika że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 roku, sygn. II OZ 604/13; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012 roku, sygn. II FPP 2/12). Ubiegający się o prawo pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie WSA w Kielcach z dnia 22 grudnia 2011 roku, sygn. II SA/Ke 636/11). Innymi słowy, celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Generalną zasadą postępowania sądowego jest wszakże ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Należy także zaakcentować, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w sprawie jest fakt, że skarżący posiada zasoby pieniężne w kwocie – jak oświadczył – ok. 20.000 zł. Posiadanie środków majątkowych w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych (wpis od skargi w sprawie wyniesie 100 zł, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej także 100 zł) pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Fakt, że strona posiada wolne środki finansowe we wskazanej wysokości oraz stały dochód (ok. 4.652 zł na utrzymanie dwóch osób przy deklarowanych zobowiązaniach i stałych wydatkach miesięcznych na poziomie 1.000 zł), uzasadnia twierdzenie, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w sprawie nie będzie się dla wnioskodawcy wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Przeznaczenie części oszczędności na pokrycie kosztów postępowania nie poskutkuje uszczerbkiem w zakresie utrzymania koniecznego dla siebie. Wobec tego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. kp