II SA/Łd 678/19

Dnia 13 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. A.B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z [...] utrzymało w mocy decyzje Burmistrza Miasta B. z [...], orzekającą o odmowie odroczenia spłaty nienależnie pobranych przez H.S.. Kolegium w uzasadnieniu podjętej decyzji, wyjaśniło, że Burmistrz Miasta B. ostateczną decyzją z [...] orzekł o: nienależnie pobranym przez H.S. zasiłku rodzinnym na dziecko W.N. za okres od 1 października 2016 r. do 28 lutego 2017 r. (1); nienależnie pobranym dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dziecko W.N. za okres od 1 października 2016 r. do 31 marca 2017 r. (2) ; zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wymienionych w pkt 1 i 2 niniejszej decyzji w łącznej kwocie 1 764 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień 31 maja 2017 r. wynosiły 47,71 zł oraz po 0,34 zł za każdy dzień po dniu 31 maja 2017 r. do dnia spłaty włącznie (3). W dniu 23 czerwca H.S. wniosła o odroczenie terminu spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego, ze względu na bardzo trudną sytuację materialną. Burmistrz Miasta B. ostateczną decyzją z [...] orzekł o: odroczeniu terminu spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 1 764 zł do dnia 15 stycznia 2018 r. (1); umorzeniu odsetek ustawowych za opóźnienia w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (2). Kolejną ostateczną decyzją z [...] Burmistrz Miasta B. orzekł o: nienależnie pobranym przez H.S. zasiłku rodzinnym na dziecko W.N. za okres od 1 lutego 2018 r. do 28 lutego 2018 r.(1); zobowiązaniu H.S. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wymienionych pkt 1 decyzji w łącznej kwocie 124 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień 17 kwietnia 2017 r. wynosiły 1,14 zł oraz po 0,02 za każdy dzień po dniu 17 lutego 2018r. do dnia spłaty (2). W dniu 17 maja 2018 r. H.S. zwróciła się z wnioskiem o rozłożenie na raty zaległości względem bezpodstawnie pobranych świadczeń zobowiązując się do wpłaty co miesiąc na konto MOPS kwoty po 100 zł, a 28 września 2018 r. wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami. Burmistrz Miasta B. decyzją z [...]: odmówił H.S. umorzenia kwoty 1 888 zł nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w okresie od 1 października 2016 r. do 28 lutego 2017 r. oraz w okresie od 1 lutego 2018 r. do 28 lutego 2018 r. (1); rozłożył H.S. spłatę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 1888 zł na 38 rat w tym 37 rat po 50 zł każda oraz ostania 38 rata w wysokości 38 zł (2). Kolegium ostateczną decyzją z [...] utrzymało w mocy ww decyzję. Pismem z 8 lutego 2019 r. H.S. zwróciła się o odroczenie terminu płatności spłaty zadłużenia wynikającego z decyzji z [...] motywując swoją prośbę pogorszeniem stanu zdrowia i jednocześnie zobowiązując się do spłaty zadłużenia do dnia 30 lipca 2019 r.. Burmistrz Miasta B. decyzją z [...] odmówił odroczenia spłaty nienależnie pobranych przez H.S. świadczeń rodzinnych. Kolegium utrzymując w mocy ową decyzję stwierdziło, iż choć sytuacja rodzinna, materialna i zdrowotna strony jest obecnie trudna, to nie może zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą odroczenie terminu płatności nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Sytuacja strony nie zmieniła się w istotny sposób od ustalonej w postępowaniu zakończonym decyzją z [...]. Strona jest osobą samotnie wychowującą syna – W.N. Mieszka w domu jednorodzinnym będącym własnością jej rodziców gdzie zajmuje parter, ma odrębne ogrzewanie oraz licznik energii elektrycznej. Bieżące opłaty to kwota 685zł miesięcznie. H.S. leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego od 2001 r., ma schorzenia reumatologiczne i ortopedyczne, ma skierowanie na badania tarczycy ze stycznia 2019 r.. W dniu 31 stycznia 2019 r. otrzymała skierowanie do szpitala psychiatrycznego (nie ma z kim zostawić syna, złożyła oświadczenie, że pójdzie do szpitala jak syn pojedzie na obóz harcerski). Legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 19 czerwca 2017 r., którym została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2019 r. ze wskazaniem, że może być zatrudniona w warunkach pracy chronionej. Orzeczeniem Lekarza orzecznika ZUS z 26 lutego 2019 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy do 29 lutego 2020 r.. Od 16 kwietnia 2018 r. nie pracuje (rozwiązała za wypowiedzeniem z 16 kwietnia 2018 r. umowę zlecenia zawartą 1 stycznia 2018 r. z [...]). Na miesięczne dochody rodziny składa się renta strony w wysokości 712,75 zł. (z renty dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 198,45 zł miesięcznie z tytułu alimentów na rzecz dziecka – I.S.), świadczenia rodzinne w wysokości 124 zł miesięcznie, świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł, świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł miesięcznie. Co łącznie stanowi kwotę 1 836,75 zł. Po odliczeniu alimentów potrącanych z renty w wysokości 198,45 zł, strona dysponuje dochodem w wysokości 1 638,30 zł miesięcznie. Po odliczeniu wydatków związanych z kosztami utrzymania mieszkania w kwocie 685zł (wysokość wskazana przez wnioskodawcę w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 24 kwietnia 2019 r.) - pozostaje do dyspozycji 953,30 zł. Tym samym w ocenie Kolegium nie ma podstaw do udzielenia H.S. kolejnej ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Strona skorzystała już z odroczenia terminu spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dziecko W.N. za okres od dnia 1 października 2016 r. do dnia 31 marca 2017 r. w wysokości 1 764 zł do dnia 15 stycznia 2018 r. i umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w (decyzja Burmistrza Miasta B. z [...]). Ponadto Burmistrz Miasta B. decyzją z [...] rozłożył spłatę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 1 888 zł na 38 rat. Mając na względzie, że strona dysponuje dochodem w wysokości 953,30 zł miesięcznie spłata raty w wysokości 50 zł miesięcznie nie jest w ocenie Kolegium nadmiernym obciążeniem, który by powodował znaczne obniżenie poziomu życia. Kolegium dodało, że bezspornym jest, iż zadłużenie H.S. powstało na skutek niedopełnienia obowiązku poinformowania organu przyznającego świadczenie o ustaleniu ojcostwa dziecka, a w konsekwencji o zmianie sytuacji rodzinnej w okresie zasiłkowy 2016/2017 oraz o niepoinformowaniu organu o uzyskaniu dochodu w okresie zasiłkowym 2017/2018 mimo stosownego pouczenia. W konsekwencji powyższego powstały świadczenia nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi. W skardze H.S. wniosła o uchylenie decyzji, nie zgadzając się z jej treścią. W jej treści opisała swoja sytuację materialną, wskazując m.in., że ponosi wydatki na syna związane z kursem języka angielskiego i przynależnością do harcerstwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami, uzasadniającymi jej wzruszenie. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U z 2018 r., poz.2220) zasadą jest, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Po myśli art. 30 ust. 9 powołanej ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może wszakże umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeśli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Z przepisu tego wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady. Tym samym umorzenie takich świadczeń dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jak wynika z akt sprawy miesięczny dochód dwuosobowej rodziny skarżącej ustalony został przy uwzględnieniu renty inwalidzkiej wysokości 712, 75 zł, świadczenia rodzinnego – 124 zł, świadczenia z funduszu alimentacyjnego – 500 zł, świadczenia wychowawczego 500 zł. Łączny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi zatem 1 836,75 zł, zaś łączne koszty utrzymania mieszkania (wyliczone przezeń w postępowaniu administracyjnym) wynoszą 685 zł miesięcznie. Po odjęciu kosztów utrzymania mieszkania i alimentów, które skarżąca ma potrącane przez komornika z renty (w wysokości 198,45 złotych), dysponuje ona kwotą 953, 30 zł. Skarżąca wraz z synem W. zamieszkuje w samodzielnym mieszkaniu w domu swych rodziców. Organ odwoławczy przyznał, że sytuacja rodzinna, materialna i zdrowotna strony jest trudna. Zwrócił jednak uwagę na to, że nienależnie pobrane świadczenie rodzinne na syna W.N. za okres od 1 października 2016 r. do 31 marca 2017 r. wynosi 1 888 zł i skarżąca korzystała z ulg w spłacie tego zobowiązania – odroczenia terminu spłaty do 18 stycznia 2018 r. i umorzenia odsetek. Aktualnie H.S. korzysta z kolejnej ulgi, gdyż Burmistrz Miasta B. decyzją z [...] rozłożył skarżącej spłatę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na 37 rat miesięcznych po 50 zł (38 rata w wysokości 38 zł). Łączne miesięczne obciążenia H.S. z tytułu spłaty nienależnie pobranych świadczeń wynoszą 100 zł, gdyż oprócz spłaty rozłożonej na raty należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, spłaca także w wysokości 50 zł miesięcznie nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze. Okoliczności podnoszone w skardze, wskazujące na zmianę sytuacji finansowej skarżącej po wydaniu zaskarżonej decyzji (dodatkowe wydatki związane z kursem jęz. angielskiego syna oraz jego przynależnością do harcerstwa) nie mogą odnieść zamierzonego skutku, albowiem zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka, co do zasady, na podstawie akt sprawy, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący, w dacie wydania zaskarżonej decyzji. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 835-07, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 485127). Zmiana sytuacji finansowej rodziny skarżącej po dacie wydania zaskarżonej decyzji pozostaje zatem bez wpływu na ocenę legalności ostatecznego rozstrzygnięcia SKO. Należy zresztą podnieść, że owe wydatki (na kurs języka angielskiego i przynależność do harcerstwa), które skarżąca ponosi już od roku (tak wynika ze skargi) powinna była ujawnić przynajmniej w dacie sporządzenia odwołania. Nie ma w nim nawet wzmianki na ten temat. W odwołaniu skarżąca powołała się na konieczność zapewnienia środków na wyjazd syna, w czasie którego podjęłaby leczenie szpitalne, zwróciła także uwagę na to, że sprawa [...], która toczy się w sądzie, umożliwi szybszą spłatę nienależnie pobranych świadczeń. Należy wskazać, że skarżąca załączyła do akt sprawy fakturę z [...], z której wynika, że opłaciła ona swemu synowi pobyt na obozie harcerskim (kwota 1 100 zł). Zatem mimo, że Burmistrz Miasta B. nie przychylił się do wniosku H.S. o odroczenie terminu płatności była ona w stanie sfinansować wypoczynek letni syna. Ze skargi oraz akt postępowania administracyjnego nie wynika, żeby skarżąca sfinansowała ów wyjazd z pożyczki, czy kredytu. Co do drugiej okoliczności – sprawy [...], to ani jej ostateczny wynik, ani nawet przybliżony czas prawomocnego zakończenia postępowania nie są znane. Odroczenie terminu płatności jest ulgą, która co do istoty winna być zastosowana wówczas, gdy należy się spodziewać, że w dającej się przewidzieć perspektywie czasowej sytuacja finansowa wnioskującego ulegnie poprawie. W ocenie sądu, "niewiadome" związane ze spodziewanym przez skarżącą rozstrzygnięciem nie pozwalają na przyjęcie, że rzeczywiście taka perspektywa istnieje i otworzy się w dającej się przewidzieć przyszłości. Organ wskazał także na genezę powstania obowiązku spłaty nienależnie pobranych świadczeń (pobieranie świadczeń mimo ustalenia ojcostwa, uzyskiwanie dochodu) bez poinformowania organu o tych zdarzeniach, mimo prawidłowego pouczenia o obowiązku informowania o rzeczywistej sytuacji rodzinnej i finansowej. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż organ po wszechstronnym ustaleniu sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej, która ocenił, jako jest trudną, w ramach uznania administracyjnego skarżącej uznał, że sytuacja ta nie jest "szczególną" w myśl cytowanego art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzasadniałaby umorzenie skarżącej kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem sądu, użyty w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe. A zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Uzasadnienie decyzji jest przekonujące, w szczególności właściwie wskazał na okoliczności, które mimo ustalonej sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej przemawiały za odmową odroczenia terminu płatności nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. jest prawidłowa, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi jako niezasadnej, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia. D.P.