II SA/Łd 688/18

Dnia 26 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2018 roku sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do świadczenia z opieki zdrowotnej – po wznowieniu postępowania 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S., prowadzącemu Kancelarię Radców Prawnych w Ł. przy [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu a.bł. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] r. nr [...] potwierdził G. K. prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, finansowanych ze środków publicznych przez okres 90 dni, tj. od dnia 27 kwietnia 2016r. do dnia 25 lipca 2016r. uznając, że strona spełnia warunki do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej i przyznania wnioskowanego świadczenia, w tym spełnia kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2014r. o pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [..]organ ten na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2017.1257 ze zm., dalej powoływanej jako k.p.a.) wznowił postępowanie, zakończone ww decyzją. Organ ustalił bowiem na podstawie anonimowego zgłoszenia z października 2017r., że G. i M. K. spieniężyli posiadany majątek w gminie O. Nieruchomość (działka budowlana z lasem oraz gruntami ornymi) została zbyta w dniu 23 czerwca 2015r. za kwotę 119.000,00 zł. Kwotę 10.000,00 zł otrzymali oni w dniu sprzedaży, pozostałą kwotę w wysokości 109.000,00 zł w miesiącu lipcu 2015r. (akt notarialny Repertorium [...] z dnia 23 czerwca 2015r.). Następnie Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 104 i 163 k.p.a. zmienił przywołaną na wstępie decyzję własną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu odwołania G.K., decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Jednocześnie wskazało, że po wznowieniu postępowania może zapaść wyłącznie rozstrzygnięcie na podstawie art. 151 K.p.a. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta P.: "1. uchylił decyzję z dnia [...] r. nr [...], potwierdzającą G. K. prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od dnia 27 kwietnia 2016 r. do dnia 25 lipca 2016 r., 2. odmówił potwierdzenia G. K. prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od dnia 27 kwietnia 2016r. do dnia 30 czerwca 2016r., 3. w pozostałej części decyzję pozostawił bez zmian." Organ ustalił, że G. i M. K. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, są bierni zawodowo z powodu długotrwałej choroby, utrzymują się ze środków finansowych otrzymanych przez Miejskie Centrum Pomocy Społecznej w P. Ponadto, w rodzinie występują problemy zdrowotne i zawodowe. Organ ponadto dokonał szczegółowej analizy sytuacji finansowej rodziny i na tej podstawie ustalił, że dochód rodziny strony uzyskany ze sprzedaży działki budowlanej z lasem oraz gruntami ornymi jest dochodem jednorazowym, który należy rozliczyć zgodnie z art.8 ust.11 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W okresie przyznania składek zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych tj. od 27 kwietnia 2016r. do 30 czerwca 2016r. dochód rodziny wynosił 9.916,66 zł (119.000,00 zł : 12 miesięcy) i przekroczył kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny o kwotę 8.888,66 zł (9.916,66 zł - dochód rodziny -1.028,00 zł kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny). W odwołaniu od powyższej decyzji G. K. opisał sytuację życiową, zdrowotną, bytową oraz finansową i wskazał, że środki ze sprzedaży nieruchomości przeznaczył na spłatę długów i remont mieszkań. Ponadto w czasie, kiedy miał pieniądze ze sprzedaży domu nie prosił o pomoc finansową. Wskazał ponadto, że sytuacja jaką przedstawił w odwołaniu wystarczająco wyjaśnia prawo do korzystania z pomocy w tym czasie, przyczyny sprzedaży domu i na co był zmuszony przeznaczyć pieniądze. Decyzją z dnia [...] r. nr [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., 1. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...] w całości i orzekło w ten sposób, że: a) odmówiło potwierdzenia G. K. prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od dnia 27 kwietnia 2016r. do dnia 30 czerwca 2016r., b) przyznało G. K. prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od dnia 1 lipca 2016r. do 25 lipca 2016r. Jako podstawę rozstrzygnięcia SKO wskazało art. 138 § 1 pkt 2 k.p..a., art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U.2017.1769 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.s.), art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2017r. poz.1938). Organ odwoławczy przypomniał, że podstawę wznowienia postępowania przez Prezydenta Miasta P. stanowił art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a., dotyczący nowych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji i nie były znane organowi I instancji. Zgodził się z organem I instancji, iż podstawą do wznowienia postępowania był fakt, że strona nie poinformowała o zmianie sytuacji dochodowej. Organ odwoławczy przytoczył ustalenia dotyczące sprzedaży nieruchomości i wskazał, ze uzyskanie dochodu 119.000 zł jest okolicznością mającą wpływ na przyznanie świadczeń. Organ stwierdził, że podstawą do przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest spełnienie kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 u.p.s.. Bezspornie strona po przeliczeniu dochodu z tytułu sprzedaży nieruchomości (działki budowlanej z lasem oraz gruntami ornymi) za kwotę 119.000,00 zł. przekracza kryterium dochodowe uprawniające do korzystania ze świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej należało kwotę uzyskaną z tytułu sprzedaży nieruchomości rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Dochód uzyskany zatem w miesiącu czerwcu 2015 r. w kwocie 10.000,00 zł i w miesiącu lipcu 2015 r. w wysokości 109.000,00 zł należało rozliczyć na 12 kolejnych miesięcy tj. w przedmiotowej sprawie od 1 lipca 2015 r. do 30 czerwca 2016 r. Organ wyjaśnił, że konsekwencją powyższego jest brak prawa do świadczeń zdrowotnych finansowych ze środków publicznych w okresie od dnia 27 kwietnia 2016r. do dnia 30 czerwca 2016r. Natomiast prawo do tych świadczeń stronie przysługuje od 1 lipca 2016 r. do 25 lipca 2016 r., bowiem w tym okresie strona spełniała kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Podsumowując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zgodziło się z organem I instancji, iż wnioskowane świadczenia nie przysługują w okresie od 27 kwietnia 2016r. do 30 czerwca 2016r. natomiast przysługują w okresie od 1 lipca 2016r. do 25 lipca 2016r., jednakże uznało, że powyższe wynika jedynie z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji, a nie z sentencji zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu dotyczących sposobu wydatkowania środków ze sprzedaży nieruchomości Kolegium stwierdziło, iż do dochodu należy zaliczyć wszystkie dochody poza tymi, które mocy wyraźnego postanowienia ustawy zostały wyłączone. Katalog tych przychodów, których nie wlicza się do dochodu, od którego zależy prawo do świadczeń z pomocy społecznej jest zamknięty. Uzyskany przez rodzinę G. K. dochód z tytułu sprzedaży działki budowlanej z lasem oraz gruntami ornymi nie może zostać pominięty przy obliczaniu dochodu stanowiącego podstawę do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Zdaniem organu nie ma przy tym znaczenia w jaki sposób i na jaki cel osoba ubiegająca się o świadczenia z pomocy społecznej wydatkowała uzyskany dochód. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł G. K., powielając argumentację zawartą w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonych decyzji, to jest bada jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawa procesowego. W myśl art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2017.1369, ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Rozpatrując skargę w granicach tak zakreślonej kognicji sąd uznał ją uzasadnioną, choć jej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Kontroli sądu zostało poddane postępowanie prowadzone po wznowieniu postępowania, dotyczącego potwierdzenia skarżącemu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od dnia 27 kwietnia 2016 r. do 25 lipca 2016 r. Skarżący, kwestionując zaliczenie do dochodu kwot uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości podnosi, że organ winien uwzględnić, na jakie cele dochody te zostały przeznaczone. Jednakże dochód skarżącego został obliczony po wznowieniu postępowania w sposób prawidłowy. Zgodnie z dyspozycją art. 8 ust.3u.p.s. , który definiuje pojęcie dochodu na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, podstawę obliczenia dochodu stanowi każdy przychód, niezależnie od tytułu i źródła jego uzyskania. źródła jego uzyskania. Co do zasady bierze się pod uwagę dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Jednakże w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony (art. 8 ust.11 pkt 2 u.p.s.). Unormowania u.p.s. w zakresie badania sytuacji dochodowej każą uwzględniać każda złotówkę dochodu, otrzymaną przez wnioskującego o pomoc społeczną. Jednocześnie żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie przewiduje możliwości nieuwzględnienia dochodu z uwagi na sposób jego skonsumowania. Tak więc organ, po powzięciu informacji o otrzymaniu w czerwcu i lipcu 2015 roku dochodu ze sprzedaży nieruchomości, zobligowany był do ponownego ustalenia sytuacji dochodowej rodziny skarżącego zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 8 pkt 11 u.p.s. i zweryfikowania przyznanych świadczeń. Podjęte przez organy działania i ustalenia nie budzą zastrzeżeń sądu. Niemniej, pomimo nietrafności zarzutów skargi sąd zobligowany jest do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, bowiem dotknięta jest ona wadą rażącego naruszenia prawa, co sąd bierze pod uwagę z urzędu. Warto przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 145 § 1 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (pkt. 5). Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (art. 149 § 1), stanowiącego podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 k.p.a. jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji (art. 150 § 1 k.p.a.). Powyższe wymogi niewątpliwie zostały zachowane przez organy orzekające w sprawie. Organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2k.p.a.). Z powyższych unormowań wynika, iż organ, w razie zaistnienia przesłanek wznowienia zobowiązany jest uchylić decyzję wydaną w postępowaniu zwykłym i ponownie rozstrzygnąć sprawę. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., uchylił decyzję z dnia 14 kwietnia 2016 r. potwierdzającą skarżącemu prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od dnia 27 kwietnia 2016 r. do 25 lipca 2016 r. i odmówił potwierdzenia prawa do tych świadczeń od dnia 27 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r., stwierdzając w ostatnim punkcie, że decyzja w pozostałej części pozostaje bez zmian. Decyzja sformułowana w ten sposób jest wewnętrznie sprzeczna, gdyż organ w pkt 1 decyzji uchylił decyzję z dnia [...] r. - w całości, po czym w pkt 3 pozostawił ją w pozostałej części bez zmian, orzekając jedynie merytorycznie co do okresu 27 kwietnia 2016 r. – 30 czerwca 2016 r. Decyzja w ten sposób ujęta budzi też wątpliwości co do zastosowanego trybu, bowiem organ stwierdza, że pozostawia w części decyzję bez zmian. Takiego sformułowania nie zawiera ponadto art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Z kolei SKO, uchylając decyzję organu I instancji w całości orzekło o odmowie potwierdzenia skarżącemu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej od dnia 27 kwietnia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2016 r. i o przyznaniu tego prawa od dnia 1 lipca 2016 r. do 25 lipca 2016 r. Zatem organ II instancji, chcąc skorygować wadliwość decyzji organu I instancji, o której była mowa we wcześniejszej części rozważań, w swojej sentencji "zgubił" istotną część rozstrzygnięcia, pozostawiając w obrocie prawnym decyzję, którą należało wyeliminować z obrotu - uchylić – przed wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego. SKO naruszyło tym samym art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i wydało nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, nie eliminując z obrotu prawnego decyzji ostatecznej wydanej w trybie zwykłym. Tymczasem po uchyleniu w całości jedynie decyzji Prezydenta miasta P. z [...] doszło do sytuacji, w której do obrotu prawnego powróciła, niejako "odżyła" ponownie decyzja organu I instancji z dnia [...] r, wydana w postępowaniu zwykłym, potwierdzająca skarżącemu prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Tym samym wydanie zaskarżonej do tut. Sądu decyzji SKO z dnia [...] r. spowodowało, że w obrocie prawnym pozostają dwie decyzje rozstrzygające odmiennie kwestię potwierdzenia skarżącemu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej za okres 27 kwietnia 2016 – 25 lipca 2016 r. Na skutek decyzji SKO obowiązuje bowiem znowu decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...], potwierdzająca skarżącemu prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od dnia 27 kwietnia 2016 r. do 25 lipca 2016 r. oraz zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja SKO z dnia [...] r. nr [...] o odmowie potwierdzenia skarżącemu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej od dnia 27 kwietnia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2016 r. i przyznaniu tego prawa od dnia 1 lipca 2016 r. do 25 lipca 2016 r. Taka sytuacja prawna, wytworzona zaskarżoną do sądu decyzją powoduje, że decyzja SKO dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Stanowi to naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej. Dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejna decyzja dotycząca tej samej materii jest niedopuszczalna i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji (res iudicata). Doszło tym samym do ziszczenia się przesłanki z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe sąd na podstawie powołanych przepisów stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Jednocześnie w ocenie sądu organ odwoławczy po ponownym rozpoznaniu sprawy ma możliwość wyeliminowania wadliwości stwierdzonej w sentencji organu I instancji. 3. punktu sentencji decyzji organu I instancji O przyznaniu kosztów pełnomocnikowi z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 2 pkt 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715). A.B.