II SA/Łd 69/09

Dnia 17 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu odsetek od kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...], Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. W., utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] roku, Nr [...] orzekającą o przypisaniu do zwrotu kwoty 32,70 złotych stanowiącą wysokość odsetek ustawowych od kwoty nienależenie pobranych świadczeń rodzinnych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał przepisy art. 21 ust. 1, art. 23 ust. 9, art. 30 ust. 1 i 2 pkt 3, art. 30 ust. 8, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 73 (8) i art. 75 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 roku w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. WE L Nr 149 z dnia 5 lipca 1971 roku ze zm.). W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] roku przyznał A. W. na dzieci – M. W. i M. W., świadczenie rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego. Tym niemniej z dokumentów przesłanych przez instytucję łącznikową ds. świadczeń rodzinnych z Wielkiej Brytanii wynika, iż S. W. (mąż A. W.), przebywając w Wielkiej Brytanii, ubiegał się o świadczenia rodzinne na dzieci z tytułu zatrudnienia w tym kraju od dnia 23 maja 2006 roku. Z przepisów unijnych wynika, że pierwszeństwo w przyznaniu świadczenia mają organy państwa zatrudniającego rodzica aktywnego zawodowo w sytuacji, gdy drugi z rodziców przebywający w innym kraju jest nieaktywny zawodowo. Przepisy unijne określają również normy kolizyjne mające zastosowanie do sytuacji, w której członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń rodzinnych przebywający na terenie różnych państw Wspólnoty będą pobierać świadczenia w obu państwach. W takiej sytuacji państwem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych jest państwo, w którym przebywa rodzic aktywny zawodowo (art. 73 (8) rozporządzenia Nr 1408/71). Z uwagi na to, iż obydwoje z rodziców pobierali świadczenia, organ decyzją z dnia [...] roku orzekł o przyznaniu A. W. zasiłku rodzinnego na dzieci na okres od dnia 23 maja 2006 roku do dnia 30 czerwca 2006 roku. Kolejną decyzją z również dnia [...] roku organ orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych na okres od dnia 1 lipca do dnia 31 sierpnia 2006 roku i uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne za ten okres oraz orzekł o przypisaniu do zwrotu kwoty 172 zł, z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za ten okres. Kwoty nienależenie pobranych świadczeń podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń (art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego podlegają dochodzeniu przez Marszałka Województwa (art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponieważ strona w dniu 10 kwietnia 2008 roku zwróciła kwotę 172 złote, organ postanowił orzec jedynie zwrot odsetek od tej kwoty na dzień, czyli od dnia 10 kwietnia 2008 roku. W odwołaniu od powyższej decyzji A. W. wskazała, iż w organie I instancji uzyskała informację, że gdy dokona dobrowolnej spłaty należności jednorazowo i przed terminem wydania decyzji, ustawowe odsetki nie będą naliczane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] roku, utrzymało w mocy kwestionowane w odwołaniu rozstrzygnięcie. W motywach organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż kwoty świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, co wprost wynika z przepisu art. 23a ust. 9 i art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wynika z tego, iż organ administracji ma obowiązek doliczyć odsetki od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych. W treści odwołania strona podniosła, że została poinformowana w organie, iż jeżeli dokona dobrowolnej spłaty należności, wówczas umorzone zostaną odsetki od tej kwoty. Ustosunkowując się do tego argumentu organ odwoławczy wyjaśnił, że okoliczność taka nie wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych. Nadto, z przepisu art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika, aby organ I instancji mógł podjąć takie zobowiązanie. Owszem, organ może na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub części, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przepis ten jednak ma zastosowanie, gdy decyzja o nienależenie pobranych świadczeniach jest ostateczna, a strona wystąpi ze stosownym wnioskiem. Bezspornie strona takiego wniosku nie złożyła. A. W. wniosła na powyższą decyzję skargę do sądu administracyjnego wnosząc o umorzenie odsetek. Spłata należności wiązała się z zaciągnięciem pożyczki, a sytuacja finansowa rodziny jest zła. W chwili obecnej skarżąca sama wychowuje córki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w jej treści. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z dokumentów dołączonych do akt administracyjnych bezspornie wynika, iż świadczenie rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego pobrane przez skarżącą na terenie państwa polskiego, za wskazany okres, było nienależnie pobrane. W takiej sytuacji świadczenie to podlega zwrotowi. Właściwy organ w formie decyzji, określa wysokość świadczenia, które podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Przepis art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem, iż kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W stanie faktycznym sprawy organ decyzją I instancji orzekł o przypisaniu do zwrotu określonej kwoty stanowiącej wysokość odsetek ustawowych od kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał między innymi art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że nienależnie pobrane świadczenia w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego, podlegają dochodzeniu przez marszałka województwa, przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał także art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem składu orzekającego, w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma podstawy prawnej do wydania decyzji orzekającej o przypisaniu do zwrotu kwoty odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Czynność zaliczenia uiszczonej sumy pieniędzy do kwoty należności głównej bądź odsetek to czynność materialno-techniczna wykonywana w trakcie postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 30 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem, iż nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zatem decyzja organu I instancji jako wydana bez podstawy prawnej jest nieważna na mocy art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Brak podstawy prawnej do wydania decyzji zachodzi wówczas, gdy przewidziana jest inna forma działania, np. czynność materialno-techniczna (por. wyroki NSA z dnia 28 października 1993 roku, SA/Gd 1180/93, Samorząd Terytorialny 1995/4/66 oraz z dnia 24 czerwca 1983 roku, I SA 283/83, ONSA 1983/1/44). Na marginesie wskazać należy, iż wysokość odsetek winna być określona w decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Ustosunkowując się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, iż argumenty dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, rozważane są w postępowaniu w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia prowadzonym przez organ administracji na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W celu wszczęcia takiego postępowania strona winna złożyć stosowny wniosek do organu I instancji. Sąd administracyjny rozpoznając skargę na decyzję orzekającą o przypisaniu do zwrotu kwoty, nie jest uprawniony do umorzenia w całości lub części zaległości. W tej sytuacji Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd orzekł w punkcie drugim, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku na mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. K.O.