II SA/Łd 697/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant Tomasz Furmanek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2007 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie przepisu art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14. czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12. października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12. marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. w przedmiocie odmowy przyznania L. B. świadczenia w formie zasiłku stałego w miesiącu kwietniu 2007 r.. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż decyzją z dnia [...], Nr [...] organ pierwszej instancji – po rozpoznaniu sprawy L. B. – odmówił mu przyznania zasiłku stałego w miesiącu kwietniu 2007 r.. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji odwołał się do przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, definiującego pomoc społeczną jako instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż w dniu 21. lutego 2007 r. L. B. wystąpił do ZUS o wstrzymanie przyznanego mu decyzją tegoż organu Nr [...], świadczenia emerytalnego w kwocie [...]. Wykonując wniosek skarżącego ZUS wstrzymał wypłatę tego świadczenia od miesiąca kwietnia 2007 r... Organ pierwszej instancji uznając, iż skarżący pozbawił się źródła dochodu na własny wniosek odmówił przyznania mu zasiłku stałego w miesiącu kwietniu 2007 r. Jednocześnie organ wskazał, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną, zaliczoną decyzją Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, co zgodnie z przepisem art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oznacza całkowitą niezdolność do pracy. Od powyższej decyzji Prezydenta Miasta Ł. odwołał się L. B. wskazując, iż decyzja organu odwoławczego będzie mu potrzebna w procesie karnym jako dowód potwierdzający stan wyższej konieczności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozpoznając wniesione odwołanie wskazało, iż w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu ustalono, że L. B. mieszka z byłą żoną i 20 – letnim synem A. w własnościowym lokalu spółdzielczym, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20. lutego 2007 r. wynika, iż opłatę czynszową, jak i pozostałe należności reguluje była żona. Skarżący posiada zadłużenie alimentacyjne w stosunku do syna na kwotę [...]. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Z uwagi na schorzenie psychiczne został zaliczony trwale do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Dochód skarżącego do marca 2007 r. stanowiło przyznane decyzją ZUS świadczenie emerytalne w kwocie [...]. Po odliczeniu potrąceń dokonanych na podstawie tytułu egzekucyjnego obejmującego zaległości alimentacyjnych na rzecz syna kwota wypłacanego skarżącemu świadczenia emerytalnego wynosiła –298,73 zł. Organ ustalił nadto, iż z uwagi na powyższe potrącenia komornicze skarżący w dniu 9. lutego 2007 r. złożył wniosek do ZUS o zawieszenie emerytury. Jednocześnie skarżący domagał się wznowienia wypłaty zasiłku stałego. Na skutek wniosku skarżącego ZUS począwszy od dnia 1. kwietnia 2007 r. zawiesił wypłacanie skarżącemu świadczenia emerytalnego. Odnosząc się do powyższej okoliczności organ odwoławczy stwierdził, iż miesięczny dochód wnioskodawcy począwszy od dnia 1. kwietnia 2007 r. wynosi "0" zł, z uwagi na zawieszenie przez ZUS wypłaty emerytury. Wskazano nadto, iż wnioskodawca złożył dwa wnioski w dniu 9. lutego 2007 r. o zawieszenie emerytury i w dniu 12. marca 2007 r. o wznowienie wypłaty zasiłku stałego w pełnej wysokości. Jako podstawę swych działań skarżący wskazał "prawo świadczeniobiorcy do wyboru korzystniejszego świadczenia" oraz "obywatelskie prawo konstytucyjne do poszanowania godności osobistej, jako obowiązek władz publicznych". Nadto skarżący swoją postawę uzasadnił tym, iż w odbiorze społecznym pozycję osoby płacącej alimenty uważa się za negatywną, w przeciwieństwie do pozycji osoby niepełnosprawnej, jak również tym, że egzekwowane aktualnie z jego majątku środki służą matce nie zaś dziecku. Odnosząc się do powyższej argumentacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, iż odzwierciedla ona niezasługującą na aprobatę intencję skarżącego, aby uniknąć spłaty zaległych alimentów na rzecz syna. Organ za nieracjonalny uznał pogląd skarżącego, prowadzący do wniosku, iż z punktu widzenia opinii społecznej właściwszym jest korzystanie z pomocy społecznej w formie stosownego zasiłku, niż korzystanie z przyznanego przez ZUS świadczenia emerytalnego i jednoczesne spłacanie zaległości alimentacyjnych na rzecz syna. Równie nieracjonalna – w opinii organu odwoławczego – jest wyrażona przez wnioskodawcę obawa, iż spłata zaległości alimentacyjnych przeznaczana jest w pierwszej kolejności na działalność gospodarczą komornika i na majątek odrębny matki dziecka Oceniając powyższą argumentację skarżącego organ odwoławczy nie znalazł racjonalnych podstaw do uwzględnienia wniosku L. B. o przyznanie zasiłku stałego w sytuacji, gdy od dnia 1. lipca 2006 r. przysługuje mu prawo do świadczenia emerytalnego, szczególnie w sytuacji, kiedy na wniosek skarżącego nastąpiło zawieszenie wypłacania tegoż świadczenia od dnia 1. kwietnia 2007 r.. Organ odwoławczy podkreślił, iż zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin celem przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konkludując organ wskazał, iż skarżący do marca 2007 r. posiadał własny, stały dochód. Jeśli z uzyskiwania tego dochodu dobrowolnie zrezygnował, to przyznanie mu pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, byłoby niezgodne ze wskazanym powyżej przepisem art. 2 ust 1 ustawy o pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27. czerwca 2007 r. L. B. podniósł, iż decyzje organów administracji mają charakter represyjny. Wskazał, iż aktualnie nie jest ani emerytem, ani podopiecznym pomocy społecznej. Nie dysponuje bowiem nawet połową ani emerytury, ani zasiłku. Jest obywatelem z marginesu społecznego i powiększa grono osób "prowadzących przestępczy tryb życia". Podniósł, iż przyznany zasiłek de facto przeznaczony jest na zrównoważenie kosztów komorniczych, co pozostaje w sprzeczności z celem ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniesionej skargi podniesiono okoliczności związane z pozbawieniem zasiłku, który – zdaniem skarżącego – został mu przyznany na stałe. Skarżący wskazał, iż odebranie świadczenia miało charakter represyjny. Podniósł również, iż niepodejmowanie emerytury było sprowokowane nawrotem choroby, a skutkiem tego było pozbawienie środków do minimum egzystencji. Wskazał, iż nie pamięta faktu niepodejmowania kwoty świadczenia emerytalnego i ponownie występuje o przekazanie tej kwoty na jego rachunek bankowy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 par. 1 ustawy z dnia 30. sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (w skrócie: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25. lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 par. 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ja poprzedzającej uchybień tego rodzaju, które nie pozwalają na jej pozostawienie w obrocie prawnym. Nie budzi wątpliwości, iż zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 37 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.)). Natomiast przepis art. 8 ust. 1 omawianej ustawy stanowi, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem przepisów art. 40, art. 41, art. 78 i art. 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477,00 złotych, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w przepisie art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy, zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, której dochód miesięczny nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i w chwili ferowania zaskarżonej decyzji administracyjnej wynosił 0 zł.. Okoliczności te pozostają w rozpatrywanej sprawie poza sporem. Odmawiając przyznania wnioskowanego zasiłku stałego organy administracji powołały się na treść art. 2 ust 1 ustawy o pomocy społecznej zgodnie, z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis powyższy jednoznacznie wskazuje na subsydialny charakter pomocy ze strony państwa tym podmiotom, które nie są w stanie pokonać trudności życiowych. Pomoc państwa staje się aktualna jedynie wówczas gdy podmioty te nie są w stanie trudności tych pokonać wykorzystując własny potencjał uprawnień i środków, a więc wówczas gdy potencjałem tym w ogólne nie dysponują albo też potencjał ten ma skromne, niewystarczające rozmiary. W realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia z rezygnacją z wykorzystywania własnego potencjału przez stronę postępowania tylko w tym celu aby uzyskiwać w to miejsce pomoc ze strony państwa określoną przepisami ustawy o pomocy społecznej. Ocena takiego zachowania bez wątpienia musi prowadzić do wniosku, iż mamy tutaj do czynienia z naruszeniem przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, bowiem strona świadomie rezygnuje z nabytych uprawnień i jednocześnie chce otrzymywać środki ze strony państwa. Powyższa regulacja prawna nie pozwala akceptować takiego sposobu postępowania. Bezpodstawne jest stanowisko skarżącego, który podstawy dla swego postępowania upatruje w "prawie wyboru świadczenia bardziej korzystnego". Prawo takie ma strona wówczas gdy przysługują jej konkurencyjne uprawnienia. Świadczenie z pomocy społecznej charakteru takiego nie mają. One maja charakter uzupełniający (komplementarny) i aktualne są jedynie wówczas gdy inne uprawnienia służące stronie są niewystarczające dla przezwyciężenia trudnej sytuacji, w której się znalazła. Pomimo powyższych uwag uznających bezzasadność argumentacji skargi wskazać wypada, iż nie jest możliwa w pełni akceptacja stanowiska organów administracji wyrażona w kwestionowanych decyzjach. Na wstępie wskazać należy na to, jaki był zakres uprawnień skarżącego, z których zrezygnował. Otóż skarżący doprowadzając do zawieszenia świadczenia emerytalnego zrezygnował – z punktu widzenia regulacji prawnej zawartej w ustawie o pomocy społecznej – ze świadczenia w kwocie 298,73 zł. Mając natomiast na uwadze wysokość "kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej" należy wskazać, iż własny dochód, z którego skarżący zrezygnował nie przekraczał tejże kwoty. Nie można zatem powiedzieć, iż skarżący dysponował własnym potencjałem uprawnień i środków, przy pomocy którego mógł w pełnym zakresie przezwyciężyć trudną sytuację, w której się znalazł, a tylko ustalenie w toku postępowania administracyjnego, iż skarżący zrezygnował z wykorzystywania własnego potencjału umożliwiającego w całości przezwyciężenie trudnej sytuacji, mogło stanowić podstawę do odmowy udzielenia pomocy w jakimkolwiek zakresie. Tym samym sąd nie jest skłonny zaakceptować poglądu organów, iż jakakolwiek rezygnacja z wykorzystywania przez stronę postępowania własnego potencjału środków i uprawnień dla przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej się znalazła, uzasadnia generalną odmowę przyznania świadczeń z pomocy społecznej, a tym zasiłku stałego. Rolą organów administracji realizujących obowiązek wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia wszystkich okoliczności wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego było ustalenie w jakim zakresie skarżący wyzbywa się możliwości korzystania z własnego potencjału i uniemożliwienie korzystania z pomocy społecznej jedynie w tym zakresie. W innym wypadku rację należałoby przyznać skarżącemu kiedy mówi o represyjnym charakterze działań organów pomocowych odmawiających mu przyznania zasiłku stałego w jakimkolwiek zakresie. Analizowana regulacja prawna nie ma charakteru represyjnego, a więc nie przewiduje sankcji pozbawiania możliwości korzystania z jakiejkolwiek formy i zakresu pomocy społecznej w każdej sytuacji rezygnacji z wykorzystywania przez stronę, w jakimkolwiek zakresie własnych uprawnień lub środków. Niezależnie od powyższych uwag wskazać wypada, iż biorąc pod uwagę charakter i treść pism kierowanych przez skarżącego zarówno do organów administracji, jak i sądu można odnieść wrażenie, iż skarżący nie do końca zdaje sobie sprawę z własnej sytuacji prawnej. Wątpliwości w tym zakresie potęguje treść skargi, z której wynika, iż faktu nie podejmowania emerytury skarżący nie pamięta i domaga się jej przekazywania na jego konto bankowe. W tym stanie rzeczy działania organów pomocowych podjęte bez rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności bez wszechstronnej analizy materiału dowodowego z punktu widzenia kryteriów art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a. uznać wypada nie tylko za pozbawione oparcia w prawie ale również za nazbyt pochopne i nacechowane nadmiernym formalizmem. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "a" i "c" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. Z tych wszystkich względów orzeczono jak powyżej.