II SA/Łd 702/17

Dnia 16 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), , Protokolant asyst. sędz. Dominika Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego i orzeczenie o jego zwrocie oddala skargę. A. P. Decyzją z dnia [...], [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2016r., poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a." oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 4 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016r., poz. 195 ze zm.) – powoływanej jako: "p.p.w.d." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...], Nr [...] w sprawie nienależnie pobranego przez J. S. świadczenia wychowawczego i jego zwrotu. Kolegium wyjaśniło, że organ l instancji wskazaną wyżej decyzją orzekł: 1) że J. S. nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze na dziecko M. S. w wysokości 500,00 zł miesięcznie za okres od dnia [...] do dnia [...], co stanowi łącznie kwotę 3.000,00 zł; 2) o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 3.000,00 zł za okres od dnia [...] do dnia [...]; 3) że nienależnie pobraną kwotę 3.000,00 zł z tytułu świadczenia wychowawczego za ww. okres należy wpłacić na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nr [...] lub do kasy Ośrodka. Następnie organ II instancji wskazał, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji J. S. wniosła o jej uchylenie i umorzenie kwoty wskazanej do zwrotu. Organ odwoławczy przedstawił dalej stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2016/2017 został złożony w organie l instancji w dniu [...] i zawiera pouczenie o kryteriach, jakie należy spełniać do otrzymywania świadczenia wychowawczego i kiedy świadczenie to nie przysługuje. Strona została zobowiązana do niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie między innymi o zmianach, mających wpływ na prawo do tego świadczenia. Strona własnoręcznym podpisem potwierdziła, że zapoznała się z powyższym pouczeniem. Organ l instancji decyzją z dnia [...], Nr [...], przyznał stronie świadczenie wychowawcze: 1) na dziecko M. S. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od dnia [...] do dnia [...]; 2) na dziecko W. S. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od dnia [...] do dnia [...] Powyższa decyzja zawierała pouczenie, zobowiązujące stronę do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Postanowieniem z dnia [...], nr [...], organ l instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie własnej decyzji z dnia [...], nr [...], przyznającej stronie świadczenie wychowawcze na okres od dnia [...] do dnia [...], a następnie decyzją z dnia [...], nr [...] uchylił swoją własną decyzję z dnia [...], nr [...], przyznającą stronie świadczenie wychowawcze na okres od dnia [...] do dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją ostateczną z dnia [...], nr [...], uchyliło w całości powyższa decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji. Kolejną decyzją ostateczną z dnia [...], nr [...], Organ l instancji: 1) uchylił stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: M.S. i W. S. na okres od dnia [...] do dnia [...]; 2) odmówił stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. S. na okres od dnia [...] do [...]. w kwocie 500,00 zł miesięcznie; 3) przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M.S. na okres od dnia [...] do dnia [...] w kwocie 500,00 zł miesięcznie; 4) przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko W. S. na okres od dnia [...] do dnia [...] w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Powyższa decyzja została odebrana osobiście przez stronę w dniu [...] i nie została przezeń zaskarżona. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., pomimo iż w sentencji decyzji z dnia [...] organ l instancji nie wskazał daty i numeru decyzji, w której uchyla prawo do świadczenia wychowawczego, to nie ma wątpliwości, iż powyższą decyzją organ l instancji uchylił swoją własną decyzję z dnia [...], nr [...] przyznającą stronie świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci: M. S. i W. S. na okres od dnia [...] do dnia [...] Następnie organ odwoławczy stwierdził, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d. jest jednoznaczny, przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Regulacja zawarta w tym przepisie stanowi samodzielną podstawę do wydania stosownego rozstrzygnięcia w sprawie, nie wymaga ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia, ani istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Taki kierunek wykładni został niewątpliwie ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle uregulowań ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych i, zdaniem Kolegium, zachował on w pełni swoją aktualność także na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Kolegium stwierdziło, że organ l instancji prawidłowo orzekł, że strona nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze w kwocie 3.000,00 zł i o zwrocie tych świadczeń, chociaż biorąc pod uwagę fakt, że strona miała przyznane świadczenie wychowawcze na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i stronie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. S. w okresie od dnia [...] do dnia [...] to, zdaniem Kolegium, w sprawie ma zastosowanie przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d., a nie jak wskazał organ l instancji art. 25 ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. Błąd ten nie miał jednak wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie. Wydana przez organ l instancji decyzja jest spełnieniem zawartej w art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d. definicji nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, którą zgodnie z obowiązującymi przepisami był zobowiązany wydać. Natomiast zgodnie z art. 25 ust. 1 i ust. 9 p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależne świadczenia wychowawcze, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Organ II instancji poinformował również, że dopiero, gdy uprawomocni się decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i jego zwrocie strona może wystąpić z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu, który wypłaca świadczenie o wszelkich zmianach, mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego i dostarczenia odpowiednich dokumentów leży po stronie osoby występującej o świadczenie wychowawcze. Bezzasadnym na tym etapie postępowania było zatem rozpatrywanie wniosku strony o umorzenie kwoty wskazanej do zwrotu. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła J. S., która przedstawiła okoliczności wydanych decyzji na podstawie składanych przez nią dokumentów. Skarżąca podniosła, że w dniu [...], kiedy to składała wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia wychowawczego 500+, osoba przyjmująca wniosek nie wskazała konieczności załączenia do niego innych dokumentów stwierdzając, iż zostały złożone do wniosku z dnia [...] i będą wykorzystane przy ustalaniu prawa do ww. świadczenia. Skarżąca stwierdziła, że osoba wydająca decyzję nie przeglądała dokumentów z poprzedniego wniosku, gdyż z dużą pewnością wyszłyby wówczas na jaw braki, które wcześniej zostały pominięte. Jeżeli zatem w dokumentacji brakowało zaświadczenia o zarobkach K. S. za wrzesień 2015r., o czym skarżąca dowiedziała się podczas rozpatrywania kolejnego wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego w miesiącu październiku 2016r. wraz z dodatkami, to dlaczego pracownik MOPS wydał decyzję administracyjną, przyznającą świadczenie na podstawie niekompletnej dokumentacji? Skarżąca uznała, że MOPS wydał decyzje przyznające jej świadczenia w oparciu o dokumentację, która została złożona do wniosku z dnia [...] o przyznanie zasiłku rodzinnego, nie wzywając jej do złożenia oświadczenia, dotyczącego zmiany sytuacji dochodowej w jej gospodarstwie domowym, ani w momencie składania wniosku o świadczenie wychowawcze 500+ w kwietniu 2016r., ani z chwilą złożenia wniosku o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami we wrześniu 2016r. Skarżąca dodała, że w roku bazowym 2014 jej mąż, K. S., zatrudniony był przez firmę A Sp. z o.o. od dnia 19 września 2014r., więc pierwszym pełnym przepracowanym miesiącem w ww. roku był miesiąc październik. Jej zdaniem, dochód przypadający na jej rodzinę został policzony z uwzględnieniem okresu od września do grudnia 2014r., choć we wrześniu mąż przepracował zaledwie parę dni. Zdaniem skarżącej, miesiąc wrzesień nie powinien być w ogóle wzięty pod uwagę, gdyż dochód z tego miesiąca jest nieadekwatny, jako obejmujący tylko kilka przepracowanych dni. Dodatkowo skarżąca podejrzewa, że zatrudnienie jej męża w firmie A Sp. z o.o. i firmie B Sp. z o.o. potraktowano jako ciągłość, pomimo tego, że są to dwie różne firmy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2016r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach prawa. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane uważa się m.in. świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego (art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy). W przedmiotowej sprawie Prezydent Miasta Z., decyzją z dnia [...], wydaną w następstwie wznowienia postępowania, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił "prawo do świadczenia wychowawczego na M. S. (...)" i odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na okres od [...] do [...]. Decyzja powyższa jest ostateczna. Pomimo jej redakcyjnej wadliwości (brak uchylenia decyzji przyznającej świadczenie expressis verbis), zarówno przywołana podstawa prawna jak i treść rozstrzygnięcia nie pozostawia wątpliwości, iż wydane w następstwie wznowienia postępowania rozstrzygnięcie obejmowało uchylenie orzeczenia o przyznaniu świadczenia (określone jako "prawo do świadczenia") i odmowę jego przyznania w części dotyczącej świadczenia wychowawczego na córkę – M. S. w okresie od [...] do [...]. Skutkiem natomiast powyżej decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] świadczenia pobrane przez skarżącą w okresie od [...] do [...] na M. S. stały się świadczeniami nienależne pobranymi (art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy). Skarżąca nie złożyła odwołania od decyzji organu I instancji, co w konsekwencji doprowadziło do jej uostatecznienia. W tej sytuacji Prezydent Miasta Z. zobowiązany był wydać decyzję o ustaleniu, że pobrane świadczenie jest nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu. Podnoszone przez J. S. w skardze okoliczności, które dotyczą prawidłowości wyliczenia dochodu rodziny w 2014r., jak również trybu procedowania przez organ w sprawie, dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego, nie mają znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Zarzuty w tym zakresie mogły i powinny być przez skarżącą formułowane na etapie postępowania wznowieniowego, zakończonego decyzją z dnia [...]. W tym też postępowaniu, jak wynika z akt sprawy, były przez organ rozważone i ocenione. Uostatecznienie się decyzji, wydanej w wyniku wznowienia postępowania, wyklucza natomiast ocenę zasadności tych zarzutów w postępowaniu zwrotowym, w którym, jak wyżej wskazano, istotne jest jedynie ustalenie ziszczenia się przesłanki zwrotowej, o której mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d. Jednocześnie organy obu instancji właściwie wskazały na możliwość umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, w przypadku zajścia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, stosownie do art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wobec powyższego wniesiona skarga podlega oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a. M.K