II SA/Łd 707/08

Dnia 17 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2009 roku sprawy ze skargi L. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich i uzupełniających w przypadku śmierci rolnika 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. adwokat D. B.-G. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy Placu [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawna udzieloną skarżącemu z urzędu oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. LS Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., na postawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm.), art. 4 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz.U. nr 44, poz.262), art. 19, art. 22 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz.U. nr 35, poz. 217 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania L. S., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia[...] r., nr [...] o odmowie przyznania L. S. płatności obszarowych na rok 2007 w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania. W toku postępowania ustalono, że w dniu 14 maja 2007 r. E. S. złożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. wniosek o przyznanie płatności na rok 2007. Wnioskodawczyni zmarła w dniu 1 sierpnia 2007r. W dniu 22 listopada 2007 r. natomiast, L.S . (spadkobierca E. S.) wystąpił o przyznanie płatności w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania. Wraz z wnioskiem przedłożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. odpis aktu zgonu E. S., zaświadczenie o złożeniu do Sądu Rejonowego w Kutnie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, nadto zaś wnioesk o wpis do ewidencji producentów rolnych. W dniu [...] r. L.S. złożył w organie I instancji postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, które uprawomocniło się w dniu [...] r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówiono wnioskodawcy przyznania płatności na rok 2007. W uzasadnieniu organ wskazał na upływ dwumiesięcznego terminu od dnia otwarcia spadku na złożenie tzw. wniosku transferowego. W odwołaniu L. S. podkreślił, że przekroczenie terminu spowodowane było jego niewiedzą w tym zakresie oraz nieudzieleniem informacji przez pracownika Agencji. Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu ma zastosowanie ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, bowiem zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (...) do postępowań wszczętych i niezakończonych decyzję ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy, stosuje się dotychczasowe przepisy. Organ odwoławczy powołał się na przepis art. 22 ust. 1 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej stanowiący, iż w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania płatności, płatności przysługują spadkobiercy, który objął w posiadanie grunty rolne, określone wnioskiem o przyznanie płatności. Organ podkreślił, że w tym zakresie strona spełniła przywołane przesłanki. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazał wszakże, że drugim warunkiem uzyskania płatności jest złożenie wniosku o przejęcie płatności w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Otwarcie spadku nastąpiło w dniu 1 sierpnia 2007 r., zatem termin do złożenia wniosku upłynął z dniem 1 października 2007 r. Skarżący zaś złożył wniosek w dniu 22 listopada 2007 r. Organ podkreślił, że termin do złożenia przedmiotowego wniosku ma charakter terminu prawa materialnego, a uchybienie mu powoduje wygaśnięcie praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Termin ten, ze swej istoty, nie może też zostać przywrócony. W związku z powyższym, organ administracji uznał, że spóźnione złożenie wniosku transferowego skutkuje odmową przyznania wnioskodawcy płatności bezpośrednich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia [...] r. L. S. wniósł o uchylenie powyższej decyzji, szczegółowo opisując przebieg postępowania. Wskazał, że uchybienie terminu spowodowane było jego niewiedzą oraz trudną sytuacją rodzinną, związaną ze śmiercią żony. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację, zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W związku z tym, zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego w K. o odmowie przyznania płatności na rok 2007. Na wstępie zaznaczyć należy, że niniejsze postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem, złożonym przez E. S. dniu 14 maja 2007 r. o przyznanie płatności na rok 2007. Zastosowanie w sprawie znajdują zatem przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. nr 35, poz. 217, ze zm.) w brzmieniu sprzed nowelizacji, wprowadzonej ustawą z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U. nr 44, poz. 262), albowiem stosownie do art. 4 ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej wszczętych a nie zakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie tej ustawy (ustawa ta weszła w życie z dniem 15 marca 2008 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe. E. S. zmarła w dniu 1 sierpnia 2007 r., a do dnia 15 marca 2008 r. nie została wydana w sprawie decyzja ostateczna. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 22 ust. 1 i ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (w brzmieniu sprzed nowelizacji) określający tryb, treść wniosku oraz warunki jakie powinien spełnić spadkobierca aby otrzymać pomoc, o którą wystąpił wnioskodawca. W myśl powołanego przepisu, w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła po złożeniu wniosku o przyznanie płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tych płatności, płatności te przysługiwały spadkobiercy, który wstąpił do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Do wniosku tego spadkobierca obowiązany był dołączyć prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, a gdy postępowanie takowe nie zostało jeszcze zakończone – zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku lub inne dokumenty o tożsamej treści, wymienione w art. 22 ust. 4 pkt 2 lit. b tejże ustawy. Organ administracji, analizując przesłanki przepisu art. 22 cytowanej ustawy prawidłowo wskazał, że L. S. objął w posiadanie grunty rolne, objęte wnioskiem spadkodawcy oraz spełnił warunki do przyznania płatności w zakresie przedstawienia zaświadczenia dotyczącego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku i wskazania swojego numeru ewidencyjnego. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy w przypadku śmierci rolnika niezłożenie wniosku przez spadkobiercę w terminie określonym w art. 22 ust. 2 ustawy, czyli w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku, wywołuje skutek w postaci odmowy przyznania płatności, o którą ubiegał się wnioskodawca. Problem ten wymaga rozważenia w kontekście ustalenia charakteru prawnego powyższego terminu. Termin w stosunkach administracyjnoprawnych ma istotne znaczenie prawne i wprowadzany jest do konstrukcji instytucji prawnej zarówno przez przepisy prawa materialnego, jak i przepisy prawa procesowego. O charakterze terminu decyduje jego funkcja w obrocie prawnym. Nauka prawa rozróżnia terminy materialne i terminy procesowe. Okresy, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotów w ramach administracyjnoprawnych stosunków materialnych, stanowią terminy materialne. Określają one i zarazem stabilizują sytuację prawną podmiotów, których pozycja zostaje określona przede wszystkim wprost na podstawie przepisów prawa i związanych z tym zdarzeń, dla których czas odgrywa zasadniczą rolę. Terminy prawa materialnego są, co do zasady, nieprzywracalne, a ich przywrócenie jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy prawa określające dany termin. Uchybienie terminowi prawa materialnego powoduje taki skutek, że wygasają roszczenia uprawnionego. W ocenie Sądu, termin dwumiesięczny od otwarcia spadku do złożenia przez spadkobiercę wniosku o wstąpieniu do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy, określony w przepisie art. 22 ust. 2 ustawy jest terminem prawa materialnego. Za tym stanowiskiem przemawia umieszczenie powyższej regulacji w akcie prawa materialnego jakim jest ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jak również okoliczność, iż zachowanie terminu powoduje powstanie stosunku materialno prawnego, polegającego na tym, że spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy, co oznacza możliwość skutecznego nabycia uprawnień do płatności obszarowych. Brak zachowania terminu wyłącza powstanie takiego stosunku materialnoprawnego i w konsekwencji powoduje odmowę przyznania uprawnienia, objętego pierwotnym wnioskiem. Termin z przepisu art. 22 omawianej ustawy jest zatem terminem prawa materialnego i w tej sytuacji nie mogą się do tego terminu odnosić zasady, dotyczące przywracania terminu na warunkach i w trybie określonym w przepisach art. 58 i art. 59 k.p.a., do którego stosowania w sprawach indywidualnych odsyła wprost art. 3 ust. 1 omawianej ustawy. (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 marca 2009r., sygn.akt II SA/Łd 706/08, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 marca 2009r., sygn.akt I SA/Bk 499/08 niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl ) W przedmiotowej sprawie, otwarcie spadku nastąpiło w dniu 1 sierpnia 2007 r. Termin do złożenia przedmiotowego wniosku upłynął w dniu 1 października 2007 r., natomiast skarżący złożył wniosek w dniu 22 listopada 2007 r., czyli prawie miesiąc po terminie. Prawidłowe jest zatem stwierdzenie organu, że uprawniony do wstąpienia do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego rolnika złożył stosowny wniosek z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 22 ust. 2 omawianej ustawy. Za prawidłowe należy również uznać ustalenia organu, odnoszące się do wskazanego w tym przepisie terminu, który nie może być przywrócony ani czynnością sądu, ani organu, niezależnie od powodów jego uchybienia oraz istnienia zawinienia bądź braku winy strony. Odnosząc się natomiast do podnoszonej w skardze okoliczności, jakoby skarżący w miesiącu wrześniu 2007r. nie uzyskał w organie I instancji informacji, na temat przysługujących mu uprawnień, związanych ze śmiercią beneficjentki pomocy unijnej, podnieść należy w szczególności, iż okoliczności te nie zostały przezeń poparte żadnymi dowodowymi. Po wtóre wszakże: nawet przy założeniu, że zdarzenie takie istotnie miało miejsce, pozostaje ono bez wpływu na ocenę uprawnień wnioskodawcy w niniejszej sprawie, wskazując co najwyżej na wadliwą organizację pracy urzędu administracji publicznej. Termin do złożenia wniosku transferowego jest bowiem, jak wspomniano, nieprzywracany, kwestia zatem braku winy w jego uchybieniu przez skarżącego nie podlegała badaniu. Sam skarżący nie twierdził zaś, że wniosek transferowy został przezeń złożony w miesiącu wrześniu 2007r. (np. w formie ustnej, dotknięty brakami formalnymi), wskazując jednoznacznie, iż nie posiadał stosownej wiedzy w tym zakresie. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), określając je na kwotę [...],-zł., powiększoną o należny podatek od towarów i usług ([...]-zł.), przyznając nadto zwrot kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa ([...],-zł.). Opłata skarbowa od upoważnienia do zastępowania nie została zrefundowana z uwagi na treść art. 205 § 2 p.p.s.a., określającego jako niezbędne wydatki jednego tylko adwokata. D.T.