II SA/Łd 708/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kozerski, Sędziowie NSA Janusz Nowacki (spr.), p.o. sędziego WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant asystent sędziego Żywilla Krac, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. nr [...] z dnia [...]. Decyzją nr [...] z dnia [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. na podstawie § 1 i 10 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych/Dz.U. nr 65 poz.294 z późn. zm./, ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej/Dz.U. nr 90 z 1998r. poz.575/ oraz art.104 kpa nie uznał u J. B. choroby zawodowej narządu słuchu. W uzasadnieniu stwierdzono, iż J. B. w okresie od 1963r. do 2000r. był zatrudniony w A s.a. w P. na stanowisku ślusarza. W wyniku badań konsultacyjnych przeprowadzonych przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy w Ł. uznano, że stwierdzony u J. B. ubytek słuchu nie jest charakterystyczny dla skutków przewlekłego urazu akustycznego i nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Mając to na uwadze organ administracji orzekł jak w sentencji decyzji. Odwołanie od wymienionej decyzji złożył J. B. podnosząc, iż jest ona krzywdząca. Przez okres 37 lat pracował będąc narażony na hałas i dlatego jego słuch uległ pogorszeniu. Decyzją nr [...] z dnia [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. na podstawie art.138 § 1 kpa oraz § 10 ust.1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych/Dz.U. nr 65 poz.294 z późn. zm./ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje organu administracji I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, iż brak jest podstaw do rozpoznania u J. B. uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem. Dodatkowe badania przeprowadzone w dniu 19 września 2002r. nie potwierdziły u J. B. lokalizacji ślimakowej typowej dla zawodowego uszkodzenia słuchu. Wykonano, badania obiektywne tj. pomiary słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu (ABR), audiometrię impedancyjną i rejestrację otoemisji akustycznej oraz badania psychofizyczne (audiometrię tonalną progową i nadprogową). Na podstawie tych badań wskaźnik wrażliwości na krótkotrwałe przyrosty natężenia u badanego wyniósł w uchu prawym 20-45%, w uchu lewym 35-50%. Przy lokalizacji ślimakowej charakterystycznej dla zawodowego uszkodzenia słuchu wartości te przekraczają 80%. Porównano również próg słuchu oznaczony pomiarami słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu (ABR) z progiem odruchu z mięśnia strzemiączkowego, oznaczonego w toku audiometrii impedancyjnej. Różnica ta u badanego wynosi od 80 do 100 dB. Natomiast w przypadku zawodowego uszkodzenia słuchu różnica ta jest mniejsza od 60 dB. Wielkość ubytku słuchu obliczona na podstawie tych badań wynosi dla ucha prawego 12 dB a dla ucha lewego 7 dB. Stwierdzony ubytek słuchu nie jest charakterystyczny dla skutków przewlekłego urazu akustycznego i nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Zgodnie z definicją zawartą w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono choroby wymienionej w obowiązującym wykazie chorób zawodowych, bowiem w pozycji 15 wykazu występuje: uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Według opinii Instytutu Medycyny Pracy w Ł., występujący u J. B. niedosłuch. należy łączyć przyczynowo ze współistniejącym nadciśnieniem tętniczym. Z definicji choroby zawodowej wynika iż muszą być łącznie spełnione następujące warunki: 1. choroba musi być wymieniona w wykazie chorób zawodowych. 2. w środowisku pracy musi występować czynnik szkodliwy odpowiedzialny za zespół objawów choroby zawodowej. W przypadku J. B. warunki te nie zostały spełnione. Mając to na uwadze organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu administracji I instancji. Na wymienioną decyzje skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył J. B.. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż przez 37 lat pracował w narażeniu na hałas i wskutek tego ma ubytek słuchu. Wielkość ubytku słuchu nie ma znaczenia dla stwierdzenia choroby zawodowej. Skarżący nie zgadza się z opiniami lekarskimi, iż nie występuje u niego choroba zawodowa. Dla stwierdzenia choroby zawodowej wystarczy samo narażenie na działanie czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy i takie narażenie u niego wystąpiło. W konkluzji skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę wnosiła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga J. B. jest uzasadniona. Należy zaznaczyć, iż z dniem 1 stycznia 2004r., na podstawie art.1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1271/ weszła w życie ustawa z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/. Zgodnie z treścią art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga J. B. została wniesiona przed dniem 1 stycznia 2004r. i do tego dnia postępowanie nie zostało zakończone. Skarga ta winna więc zostać rozpoznana na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaś sądem właściwym do jej rozpatrzenia jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, utworzony z dniem 1 stycznia 2004r. dla obszaru województwa łódzkiego. Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych(Dz. U. Nr 65 z 1983r. poz.294 z późn. zm./ Zgodnie z treścią § 1 ust.1 wymienionego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Z wymienionego przepisu wynika, iż o tym czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek a mianowicie: schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tego schorzenia. W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków w jakich praca była świadczona a więc, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Domniemanie takie może być obalone w razie wykazania, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. Dla obalenia domniemania niezbędne jest wykazanie jakie konkretne przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie schorzenia. Pogląd taki wyraził Sad Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 1984r. w sprawie II PRN 9/84/OSNCP nr 4 z 1985r. poz.53/ oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 1996r. w sprawie I S.A. 1540/95/Prawo Pracy nr 3 z 1997r. poz.37/. W myśl pkt.15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. chorobą zawodową jest uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż u skarżącego rozpoznano obustronny odbiorczy ubytek słuchu niewielkiego stopnia. J. B. przez okres 37 lat pracował jako ślusarz konstrukcji stalowych przy takich maszynach jak młoty pneumatyczne, szlifierki i wiertarki. Był on narażony na działanie hałasu przekraczające dopuszczalne normy. Organy administracji obu instancji nie wykazały w sposób przekonujący, iż schorzenie skarżącego powstało wskutek przyczyn nie mających związku z warunkami pracy. Przy wydaniu decyzji organy administracji oparły się głównie na orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Ł.. Z orzeczenia tego wynika, iż upośledzenie słuchu u skarżącego ma lokalizacje pozaślimakową zaś przy zawodowym uszkodzeniu słuchu występuje lokalizacja ślimakowa. Nie zostało jednak wyjaśnione co to jest ubytek słuchu ślimakowego i pozaślimakowego. Nie wyjaśniono także dlaczego tylko lokalizacja ślimakowa jest charakterystyczna dla zawodowego uszkodzenia słuchu. Należy zaznaczyć, iż w aktach administracyjnych znajdują się dwie sprzeczne ze sobą opinie co do rodzaju uszkodzenia słuchu u skarżącego. Orzeczenie Poradni Chorób Zawodowych z dnia [...] wskazuje bowiem, iż u J. B. rozpoznano ubytek słuchu typu ślimakowego lecz nie uznano, że jest to choroba zawodowa gdyż upośledzenie słuchu jest mniejsze niż 30dB. Z orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy wynika natomiast, iż u skarżącego stwierdzono ubytek słuchu typu pozaślimakowego. Podkreślić należy, iż stopień uszkodzenia słuchu nie jest przesłanką stwierdzenia, że schorzenie to jest chorobą zawodową.. Z punktu 15-go wykazu chorób zawodowych wynika jedynie, że chorobą zawodową jest uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. W punkcie tym nie mowy, że musi to być uszkodzenie słuchu konkretnego stopnia. Rozmiar uszkodzenia słuchu może mieć znaczenie dla oceny zdolności do pracy konkretnej osoby lub dla ustalenia wielkości dochodzonego odszkodowania. Nie ma natomiast żadnego znaczenia dla uznania schorzenia za chorobę zawodową. Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 czerwca 2000r. w sprawie III RN 202/99 /Wokanda nr 9 z 2000r. str.33/ i w wyroku z dnia 14 marca 2002r. w sprawie III RN 78/01 /Prawo Pracy nr 3 z 2003r. str.31/. Skoro w aktach administracyjnych znajdują się dwie sprzeczne opinie co do rodzaju uszkodzenia słuchu rozpoznanego o skarżącego to organ administracji winien ustosunkować się do obu opinii. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ administracji oparł się na orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy co wskazywałoby, że orzeczenie to uznał za wiarygodne. Nie odniósł się natomiast do orzeczenia Poradni Chorób Zawodowych z dnia [...], w którym stwierdzono uszkodzenie słuchu typu ślimakowego. Organ administracji nie wyjaśnił rozbieżności występującej w obu orzeczeniach jednostek służby zdrowia co do rodzaju uszkodzenia słuchu u skarżącego. Nie ocenił zatem całego zebranego materiału dowodowego. W orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy znajduje się nadto sformułowanie "iż niedosłuch występujący u J. B. należy łączyć przyczynowo ze współistniejącym nadciśnieniem tętniczym". Z wymienionego sformułowania wynika, iż przyczyną uszkodzenia słuchu u skarżącego jest nadciśnienie tętnicze. W orzeczeniu brak jest jednak uzasadnienia tego stwierdzenia. Nie wiadomo zatem dlaczego przyjęto, że to wskutek nadciśnienia powstał ubytek słuchu u J. B.. Na nadciśnienie tętnicze choruje znaczna populacja społeczeństwa i nie stwierdzono aby, wskutek tego schorzenia, u osób tych występował niedosłuch odbiorczy. Skoro zatem w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy przyjęto pozazawodową przyczynę niedosłuchu, jaką jest nadciśnienie tętnicze, to kwestię tę należało szerzej uzasadnić. Orzeczenie w tym zakresie nie zawiera jednak takiego wyjaśnienia. Należy zaznaczyć, iż opinia biegłego lub instytutu jest konieczna gdy w sprawie są wymagane wiadomości specjalne i sytuacja taka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Opinia powinna zawierać wnioski biegłego przedstawione w sposób logiczny i dostępny dla stron oraz organu prowadzącego postępowanie. W uzasadnieniu powinny być wyjaśnione przesłanki, które doprowadziły do konkluzji opinii. Uzasadnienie winno być tak napisane aby można było skontrolować logiczny tok rozumowania biegłego. Dowód z opinii biegłego, jak każdy inny dowód jest bowiem oceniany pod kątem fachowości i logiczności. Oceny takiej dokonują zarówno strony jak i sąd. Orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy, w oparciu o które organy administracji wydały swoje rozstrzygnięcie, nie spełnia tych wymagań. Nie wyjaśnia co to jest ubytek słuchu typu ślimakowego i pozaślimakowego oraz jaki to ma związek z wykonywaniem pracy w narażeniu na działanie hałasu. Nie wyjaśnia także w dostateczny stopniu etiologii schorzenia rozpoznanego u J. B. ani nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia. Organy administracji obu instancji odmawiając stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej naruszyły przepisy postępowania określone w art.7, 77 § 1 i 84 § 1 kpa. Nie podjęły bowiem wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego. Również w sposób wyczerpujący nie zebrały i nie rozpatrzyły materiału dowodowego Uchybienia jakich dopuściły się organy administracji obu instancji są istotne i miały one wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 § 1 pkt.1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia [...]. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji jest tego rodzaju, iż nie podlega wykonaniu. W związku z czym orzekanie czy i w jakim zakresie decyzja organu odwoławczego może być wykonana jest bezprzedmiotowe. Mając to na uwadze sąd odstąpił od orzekania w tej kwestii. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy winny zostać uzupełnione oba orzeczenia lekarskie. Należy dokładnie wyjaśnić co to jest ubytek słuchu typu ślimakowego i pozaślimakowego i na czym ono polega oraz jakiego rodzaju upośledzenie słuchu występuje u skarżącego. W przypadku rozbieżności orzeczeń co do tego jakiego typu niedosłuch posiada J. B. organy administracji winny tę kwestię wyjaśnić. W razie ewentualnego uznania pozazawodej etiologii schorzenia należy to wyczerpująco uzasadnić. Dopiero po wydaniu orzeczeń odpowiadających wymogom opinii organy administracji winny ocenić cały zebrany materiał dowodowy i wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Swoje rozstrzygnięcia organy administracji winny nadto uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom określonym w art.107 § 3 kpa.