II SA/Łd 714/10

Dnia 4 listopada 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant Asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2010 roku sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r., sygn. akt K 49/07 (Dz.U. nr 220, poz. 1734), Kierownik Urzędu do Sprawa Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania Z. W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w wyżej wymienionej ustawie. W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Praca ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o które mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. W. podniosła, iż od kwietnia 1944r. do końca 1944r. została skierowana z Zakładu Dziewiarskiego, w którym pracowała do pracy przy budowie okopów we wsi C. koło S. Wykonywanie tej pracy zaliczyła do stażu pracy w Zakładzie Dziewiarskim. Na okoliczność pracy przy budowie okopów powołała się tylko przy wypełnianiu załącznika do ZUS RP – 9. Z. W. przyznała także, iż najbardziej ciężka była dla niej praca dziewiarki. Do pracy przy budowie okopów wysłano ją jednak pod nadzorem Zakładu Dziewiarskiego. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu organ administracji podniósł, że z materiału dowodowego w sprawie wynika, iż zainteresowana wykonywała pracę przymusową w miejscu stałego zamieszkania (Ł.). Nie nastąpiła więc deportacja w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Jednocześnie organ administracji stwierdził, iż nie neguje w tym wypadku ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, lecz nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. a wskazanej ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. Strona wskazała również we wniosku, iż została skierowana do pracy przy budowaniu umocnień wojskowych w okolicy S.. Należy w tym miejscu zauważyć, iż Polaków w czasie okupacji obowiązywał przymus pracy na rzecz III Rzeszy. Pod koniec wojny często zdarzało się, iż władze niemieckie zmuszały okoliczną ludność do budowy umocnień wojskowych. Przepisy ustawy nie przewidują jednak świadczeń z ustawy dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy. Uznając powyższą decyzję za krzywdzącą Z. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze tej podniosła, iż przez 8 miesięcy była poza miejscem zamieszkania, gdyż została wywieziona do wsi C., oddalonej o 20 km od S. do kopania okopów. Miała wtedy 12 lat i było to dla niej trudne przeżycie, gdyż przez cały ten czas nie była z matką, a ojciec został wywieziony do pracy przymusowej w Niemczech. Skarżąca podniosła również, iż panujące tam warunki bytowe były trudne, a ciężkie przeżycia spowodowały u niej uszczerbek na zdrowiu. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie. Stwierdził przy tym, iż podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, a jego oceny dokonał z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy oraz doświadczenia życiowego. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono również jej podstawy prawne wraz z przytoczeniem przepisów prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływaną jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje przede wszystkim orzekanie w sprawach skarg na rozstrzygnięcia, akty, czynności i bezczynność określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności. Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji sąd uznał, iż skarga jest uzasadniona. Przejmując sprawę do ponownego rozpoznania organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, niezbędnych do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Niewątpliwie trafna jest ocena organu, iż praca przymusowa, ale w dziewiarni na terenie Ł., a więc w miejscu zamieszkania, nie rodzi uprawnień do świadczenia pieniężnego, o którym stanowi ustawa z dnia ustawy z dnia 31 maja 1996r., niezależnie od tego, że niewątpliwie była okolicznością opresyjną dla kilkunastoletniej dziewczynki, jaką wówczas była Z. W. Niemniej z woli ustawodawcy nie wszystkie działania represyjne okupantów II wojny światowej są objęte rekompensatą finansową na rzecz ofiar. Z. W. we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazała jednak nowe okoliczności faktyczne, uprzednio niezbadane przez organ. Powołała się na pracę przy okopach we wsi pod S. od kwietnia do końca roku 1944, związaną z wywózką z terenu Ł. Organ nie wyjaśnił bliżej okoliczności związanych z tą pracą, w szczególności, czy praca ta związana była ze stałym w tym czasie wywiezieniem z Ł., gdzie skarżąca była zakwaterowana na czas robót, czy była odseparowana od rodziny, jak długo rzeczywiście trwały te prace, czy i dlaczego we wcześniejszym postępowaniu kwestii tej nie podnosiła (aczkolwiek w załączonym do wniosku z 31.03.2010r. o przyznanie świadczenia oświadczeniu o braku dokumentów wspomniała o pracy przy okopach, jest o niej również mowa w zaświadczeniu Stowarzyszenia Polaków poszkodowanych przez III Rzeszę). Ustalenie tych okoliczności faktycznych jest niezbędne dla zweryfikowania, czy pracę tę można zakwalifikować jako związaną z takimi represjami, które uprawniają do świadczenia pieniężnego przy uwzględnieniu wykładni zastosowanej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 roku w sprawie K 49/07. Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z 1998 r. Nr 162, poz. 1118, z 1999 r. Nr 28, poz. 257, z 2001 r. Nr 154, poz. 1788, z 2003 r. Nr 110, poz. 1060 oraz z 2005 r. Nr 85, poz. 725) w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przy badaniu zasadności roszczeń osób deportowanych na terenach dawnej Rzeczypospolitej pomocne są takie kryteria, jak oddalenie od miejsca zamieszkania, wyrwanie ze środowiska rodzinnego, rozłąka z rodziną, konieczność samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu, obowiązek pracy często na granicy fizycznej możliwości. Ocena charakteru pracy skarżącej, zaprezentowana w uzasadnieniu decyzji II instancji jest oceną dowolną, nie popartą żadnym postępowaniem wyjaśniającym. Nie przesadzając zatem o zasadności roszczenia stwierdzić trzeba, iż zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło przedwcześnie. Z uwagi na powyższe, uznając że w toku postępowania doszło do naruszenia zasad postępowania, w szczególności obowiązków określonych w art. 7, 77 k.p.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. "c" p.p.s.a., orzekając o kosztach postępowania z mocy art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uzupełni postępowanie wyjaśniające stosownie do wcześniejszych uwag, dokona oceny zebranego materiału dowodowego i na tej podstawie rozważy możliwość zastosowania przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z 1998 r. Nr 162, poz. 1118, z 1999 r. Nr 28, poz. 257, z 2001 r. Nr 154, poz. 1788, z 2003 r. Nr 110, poz. 1060 oraz z 2005 r. Nr 85, poz. 725). A.D.