II SA/Łd 715/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA T. Zbrojewski, Sędzia NSA A. Łuczaj, Sędzia WSA S. Wojciechowski (spr.), Protokolant asystent sędziego B. Czyżewska, po rozpoznaniu w dniu 4 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [....] Nr [...]. II SA/Łd 715/05 U Z A S A D N I E N I E Prezydent Miasta Ł., decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił przyznania E. K. dodatku do zasiłku rodzinnego, z tytułu samotnego wychowania syna T. U. za okres od 1 maja 2004 do 30 września 2004 roku. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że podstawą odmowy jest fakt wystąpienia zainteresowanej ze stosownym wnioskiem dopiero w dniu 03 marca 2005 roku, a świadczenie może być wypłacane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. złożyła E. K., wnosząc o ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku. Wskazała, iż w maju 2004 r. uzyskała błędną informację, iż dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka jej nie przysługuje. Wniosek o przyznanie dodatku złożyła zatem dopiero w październiku 2004 r. Odwołująca się wniosła o wyrównanie jej dodatku z tytułu samotnego wychowania syna od dnia 31 maja 2004 r. do dnia 31 września 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. K. od decyzji odmawiającej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka za okres od 01 maja do 30 września 2004 roku, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało w uzasadnieniu, iż z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( opubl. Dz. U. z 2003 r., Nr 228, poz,. 2255 ze zm.) Stosownie do treści art. 2 cytowanej powyżej ustawy świadczeniami rodzinnymi są: 1) zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego; 2) świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. Z treści art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2, do ukończenia przez dziecko: 1) 18. roku życia lub 2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21. roku życia, albo 3) 24. roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 8 powołanej ustawy, do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki min. z tytułu: samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka przysługuje w wysokości 170 zł na dziecko ( art. 12 ust. 3) Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 2 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jednocześnie w art. 47 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych , ustawodawca wskazał, iż w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2002. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uznało w tym stanie prawnym, iż ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następuje na wniosek małżonków , jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, przy czym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się , zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 powołanej powyżej ustawy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie z art. 60 ust. 2. cytowanej wyżej ustawy osoba pozostająca w związku małżeńskim, otrzymująca na dzieci do dnia wejścia w życie ustawy, świadczenie z funduszu alimentacyjnego nabywa prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka przez okres jednego roku, jeżeli spełnia warunki określone w ustawie. Osobie otrzymującej dodatek, która do dnia 30 kwietnia 2004 r. pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ustala się w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. prawo do tego dodatku w wysokości 70 % przysługującego w kwietniu 2004 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego ( art. 70 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) Kolegium podniosło dalej, iż w toku prowadzonego w pierwszej instancji postępowania wskazano, iż zainteresowana E. K. spełnia przesłanki z art. 60 ust. 2 i art. 70 a ust. 1 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wnioskodawczyni pozostawała w związku małżeńskim na dzień wydania decyzji, pobierała też do dnia 30 kwietnia 2004 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego, lecz świadczenie otrzymała począwszy od miesiąca października 2004 roku, to jest daty złożenia w tym zakresie wniosku. Z akt administracyjnych w niniejszej sprawie wynika, iż wnioskodawczyni miała przyznany zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowania dziecka od dnia 1 października 2004 r. do 30 kwietnia 2005 r. na dziecko T. U.. Kolegium podkreśliło, że nie można wyrównać wnioskodawczyni dodatku od maja 2004 r., gdyż zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych prawo do ww. dodatku przysługuje od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Z akt administracyjnych wynika, iż E. K. wniosek o przyznanie świadczenia złożyła w miesiącu październiku 2004 r. , dlatego też od tego miesiąca ustalone zostało prawo do dodatku. Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. ,w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E. K., wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł.. Skarżąca analogicznie jak w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej wniosła o przyznanie dodatku od dnia 1 maja 2004 r. do 30 września 2004 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej w dalszej części rozważań u.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 u.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 u.p.s.a.). Skarga jest zasadna. Ustawą z dnia 30 lipca 2004 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz U. z dnia 3 września 2004 r. nr 192 poz. 1963 ) , która weszła w życie 1 października 2004 roku dodano między innymi art 70 a w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi: Art. 70a. (32) 1. Osobie otrzymującej dodatek, o którym mowa w art. 12, która do dnia 30 kwietnia 2004 r. pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ustala się w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. prawo do tego dodatku w wysokości 70 % przysługującego w kwietniu 2004 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dodatek nie może być niższy niż 170 zł na dziecko albo 250 zł na dziecko, o którym mowa w art. 12 ust. 4. 2. Osoba, która do dnia wejścia w życie ustawy otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego i po dniu 1 maja 2004 r. nie otrzymywała dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, nabywa w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2004 r., na wniosek, prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 70 % świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego w kwietniu 2004 r., jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 612 zł i rodzina spełnia pozostałe warunki określone w ustawie. 3. Dodatek, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie może być wyższy niż 300 zł na dziecko. 4. Osobie, o której mowa w ust. 1, wysokość dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka ustala się z uwzględnieniem wypłaconych po dniu 1 maja 2004 r. dodatków, o których mowa w art. 12. Wysokość dodatku ustala się z urzędu, po dołączeniu zaświadczenia o wysokości przysługującego w kwietniu 2004 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. 5. Zmiana decyzji w sprawie wysokości dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w przypadku osób, o których mowa w ust. 1, nie wymaga zgody strony. Ustawa z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 30 grudnia 2003 r., Nr 228, poz,. 2255 ze zm.) jako zasadę przyjęła w 24 ust. 2, iż datą początkową świadczenia jest data złożenia wniosku przez osobę zainteresowaną. Z uwagi jednak na zmianę przepisów, ustawą z dnia 30 lipca 2004 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz U. z dnia 3 września 2004 r. nr 192 poz. 1963 ), która weszła w życie z dniem 1 października 2004 roku, dodano art. 70 a, który zmienił zasady przyznawania dodatków do zasiłku rodzinnego dla osób wymienionych w tym przepisie. Zmiana ta oznacza dla osób otrzymujących pierwotnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego, iż dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka, należy wypłacić osobie uprawnionej zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 w/w ustawy i to z datą wsteczną od dnia 1 maja 2004 roku, niezależnie od daty wpływu wniosku o jego wypłatę. Do takiego wniosku skłania analiza przywołanego przepisu. W pierwszej części ust. 1 art. 70 a ustawodawca pisze wprost, że przepis ten dotyczy osób, które nie otrzymywały po dniu 1 maja 2004 roku dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a jedynie do tej daty świadczenie z funduszu alimentacyjnego i wprowadza następnie zapis używając słów ,,ustala się w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. prawo do tego dodatku w wysokości 70 % przysługującego w kwietniu 2004 roku świadczenia z funduszu alimentacyjnego ,, . Również w przepisie art. 70 a ust. 2 ustawodawca pisze wprost, że przepis ten dotyczy osób, które otrzymywały do 30 kwietnia 2004 roku świadczenie alimentacyjne i po dniu 1 maja 2004 roku nie otrzymywały dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i wprowadza następnie do ustawy nabycie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, używając słów ,, nabywa w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2004 r.,, w dalszej jednak części tego przepisu ustawodawca wymaga złożenia wniosku aby świadczenie to przyznać. W ocenie Sądu przepis art. 70 a. zmienia zasady przyznawania świadczeń wynikające z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż przesuwa możliwość uzyskania świadczenia za okres wcześniejszy, z mocy samego prawa i to nie zależnie od daty złożenia wniosku, maksymalnie począwszy od 1 maja 2004 roku. Inne rozumienie - wykładnia tego przepisu, w kontekście daty uchwalenia ustawy zmieniającej z 30 lipca 2004 roku, ustawę o świadczeniach rodzinnych i daty jej wejścia w życie 1 października 2004 roku byłoby pozbawione racjonalności. Nigdy nie spełniłby się warunek skutecznego złożenia wniosku do otrzymania świadczenia z tytułu samotnego wychowywania dziecka w podstawowej i w podwyższonej wysokości za miesiące maj – wrzesień 2004 roku gdyż w tym czasie ustawa jeszcze nie obowiązywała. W omawianej sytuacji uzasadniona jest teza, iż wypłata dodatku powinna nastąpić zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyrównaniem od 1 maja 2004 roku , niezależnie od miesiąca, w którym wniosek został złożony. Potwierdzeniem powyższego jest również zapis drugiego zdania § 4 art. 70 a w brzmieniu ,,Wysokość dodatku ustala się z urzędu, po dołączeniu zaświadczenia o wysokości przysługującego w kwietniu 2004 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego " . A skoro z urzędu i przepis dopuszcza za okres od 1 maja 2004 roku, to żaden organ orzekający w sprawach zasiłkowych nie byłby w stanie wydać decyzji za miesiące od maja do września 2004 roku, gdyż wtedy nie weszła jeszcze w życie ustawa zmieniająca ustawę o świadczeniach rodzinnych i nie było podstawy prawnej do orzekania w tym zakresie. Decyzja organu I instancji utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego oparta była w istocie na podstawie art. 70 a ust. 1, 3, 4, i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 lipca 2004 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz U. z dnia 3 września 2004 r. nr 192 poz. 1963 ) i odmawiała skarżącej świadczenie z tytułu samotnego wychowywania dziecka z wyrównaniem od miesiąca maja do miesiąca września 2004 roku. W uzasadnieniu organy obu instancji wskazały, że podstawą odmowy jest fakt wystąpienia zainteresowanej ze stosownym wnioskiem dopiero w dniu 03 marca 2005 roku, a świadczenie może być wypłacane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, co znalazło wyraz w pierwotnej decyzji mocą, której przyznano świadczenie na wniosek złożony w październiku 2004 roku właśnie od tego miesiąca. Przywołując wyżej przedstawione analizę prawną i wykładnię przepisów, doszło w ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji do naruszenia prawa materialnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt.1 lit. a. u..p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie art. 70 a ust 1 powołanej wcześniej ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych, a tym samym pozbawienie świadczenia osoby uprawnionej. Powołanie jako podstawy prawnej ust. 1 i 4 przepisu art. 70 a ustawy o świadczeniach rodzinnych dawały możliwość zmiany pierwotnej decyzji administracyjnej i przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i to od 1 maja 2004 roku. Mając powyższe na uwadze jak i fakt, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przytoczonych wcześniej przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. i art. 135 u.p.s.a. (Dz. U.Nr 153, poz. 1271 z póż. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającej ją decyzję organu pierwszej instancji.