II SA/Łd 721/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sł. Wojciechowski, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2004 roku w Łodzi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia [...]; 2. zasądza na rzecz J.S. od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 zł. /sto/ złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego. II SA/Łd 721/04 U Z A S A D N I E N I E Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją nr [...] w dniu 10 października 2003r. odmówił przyznania J.S. uprawnień wdowy po kombatancie. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 3 listopada 2003r. J.S., zażądała zmiany zaskarżonej decyzji oraz wniosła o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu tego wniosku podała, iż jej mąż przebywał w obozie MISBURG, a po wyzwoleniu przez wojska amerykańskie przez trzy miesiące przebywał w szpitalu wojskowym. Podniosła nadto, iż z notatki prasowej, opublikowanej po śmieci męża dowiedziała się, iż może otrzymać odszkodowanie po mężu, dlatego też po zebraniu "papierów z pobytu męża w Niemczech" wystąpiła z wnioskiem o przyjęcie jej w poczet członków Stowarzyszenia A. Jako dowód załączyła postanowienie weryfikacyjne nr [...] z dnia [...]. Z postanowienia wynika, iż skarżąca została przyjęta do Stowarzyszenia przez Wojewódzką Komisję Weryfikacyjną i uznana za uprawnioną do uzyskania odszkodowania z tytułu poniesionych szkód. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją nr [...] w dniu [...] utrzymał w mocy własną decyzję. W uzasadnieniu powołał się na przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002, Nr 42, poz. 371), uznając iż podnoszone we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy okoliczności nie uzasadniają przyznania uprawnień kombatanckich, zaś sam fakt świadczenia pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy w myśl powołanej ustawy nie stanowi tytułu do uzyskania uprawnień kombatanckich. Podniósł nadto, iż skarżąca nie wykazała, aby w sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji. Zauważył również, iż uprawnienia wdowy po kombatancie nie są uprawnieniami samoistnymi, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony, tj. mąż skarżącej, uzyskałby je, gdyby żył. Na powyższą decyzję J.S. wniosła skargę. W skardze, oprócz argumentów analogicznych jak we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, podniosła dodatkowo, iż jej mąż przebywając w obozie doznał dużego uszczerbku na zdrowiu, "połowa czoła, twarzy, nosa, tułowia się nie pociła", a czas spędzony w obozie wspominał ze łzami w oczach. Skarżąca podkreśliła nadto, iż ma 79 lat, jest chora. W dniu 8 września 2004r., powołując się na wiek, chorobę, niską emeryturę oraz brak majątku, wniosła o przyśpieszenie terminu rozprawy. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi oraz jej rozpoznanie w trybie uproszczonym. Podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz dodatkowo podkreślił, że obóz niemiecki MISBURG nie miał charakteru obozu koncentracyjnego, karnego lub wychowawczego, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. Z tego względu Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, iż mąż skarżącej, nawet gdyby żył, w świetle powyższego stanu prawnego, nie uzyskałby uprawnień kombatanckich, to zaś oznacza, że skarżącej również nie przysługują uprawnienia wdowy po kombatancie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 17 września 2004r. i 14 października 2004r wezwano skarżącą do wypowiedzenia się w przedmiocie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na te wezwania skarżąca w dniu 28 września 2004r. powieliła argumentację podniesioną w skardze, a w piśmie z dnia 10 listopada 2004r., powołując się na trudności w poruszaniu i chorobę, wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy podnieść, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, stosownie do art. 1 § 2 wyżej powołanego aktu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą o p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeśli stwierdzi: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, 2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3. inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja nr [...] z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzja nr [...] z dnia [...] zostały bowiem podjęte bez dostatecznego wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do merytorycznego rozpoznania sprawy, tj. bez rozważenia kwestii uprawnień kombatanckich męża skarżącej. Bezsporna jest wszak okoliczność, iż uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter wtórny, przysługują one bowiem dopiero wtedy gdyby przysługiwały kombatantowi. Przed rozpoznaniem sprawy uprawnień J.S. po mężu kombatancie należało zatem w pierwszej kolejności wyjaśnić kwestię uprawnień kombatanckich jej męża. Dopiero poczynione w ten sposób ustalenia mogłyby stanowić podstawę rozpoznania sprawy uprawnień J.S., przyznanie tych uprawnień bądź odmowa ich przyznania. Bez poczynienia powyższych ustaleń, które Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ograniczył tylko do analizy przedłożonych przez stronę dokumentów, brak było więc podstaw do podjęcia decyzji odmawiającej skarżącej przyznania uprawnień po kombatancie. Analiza załączonych do skargi akt administracyjnych dowodzi, iż zagadnienie uprawnień kombatanckich męża skarżącej nie było przedmiotem rozważań organu, zaś do podnoszonego przez skarżącą zarzutu pobytu jej męża w obozie niemieckim MISBURG Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ustosunkował się dopiero w odpowiedzi na skargę. W aktach sprawy brak jest dokumentów, na podstawie których Sąd mógłby dokonać oceny, czy mąż skarżącej, przy założeniu że gdyby żył, spełniałby przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. Dokumentami takimi, w ocenie Sądu, nie mogły być w żadnym razie znajdujące się w aktach administracyjnych sporządzone w języku niemieckim pismo SERVICE INTERNATIONAL DE RECHERCHES INTERNATIONAL TRACING SERVICE INTERNATIONALER SUCHDIENST, ksero dowodu osobistego skarżącej, skrócony akt małżeństwa skarżącej, akt zgonu męża skarżącej, postanowienie weryfikacyjne Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Niemiecką oraz oryginał odcinka renty skarżącej, gdyż nie stanowią one dowodu na okoliczność prowadzenia działalności kombatanckiej przez męża skarżącej. Powołanie jako podstawę odmowy, czy podstawę przyznania uprawnień dokumenty w obcym języku bądź jego pominięcie z uwagi na brak jego tłumaczenia narusza również przepisy o postępowaniu. Dokumenty składane przez stronę w języku obcym winny zawierać stosowne tłumaczenie, a by można było dokonać ich oceny czytelnej również dla strony. Z tych względów nie sposób zaakceptować wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowiska Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wedle, którego skarżącej nie przysługują uprawnienia kombatanta z uwagi na to, iż mężowi skarżącej uprawnienia takie również nie przysługiwałyby. Tym samym naruszony został art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000, Nr. 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a. Przepis ten ustanawia naczelną zasadę postępowania, ma wpływ na ukształtowanie całego postępowania, tj. na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, co z kolei stanowi niezbędny element prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Stosownie do tej zasady na organach ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organy winny więc określić z urzędu jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne, a następnie zarządzić przeprowadzenie z urzędu wskazanych dowodów. Na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego niedopuszczalna jest zatem sytuacja, w której organy administracji publicznej przyjmują, jak to miało miejsce w analizowanej sprawie, całkowicie bierną postawę, ograniczając się jedynie do oceny czy strona udowodniła fakty stanowiące podstawę jej żądania (wyrok NSA z 26 października 1984 r., II SA 1205/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 98). Zauważyć również należy, iż stosownie do art. 22 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002, Nr 42, poz. 371), o spełnieniu warunków, uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Skoro zatem złożone przez skarżącą J.S. w dniu 8 września 2003 roku podanie o przyznanie uprawnień kombatanckich, sporządzone, co należy szczególnie podkreślić, na opracowanym przez organ druku, było niekompletne, należało wezwać skarżącą, zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a., do jego uzupełnienia i udokumentowania poprzez przedłożenie, stosownie do powołanego przepisu, właściwych dokumentów. Zaniechanie wezwania skarżącej J.S. do uzupełnienia podania i nie umożliwienie jej usunięcia braku podania stanowi naruszenie powołanego przepisu, które mogło mieć wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd dopatrzył się także naruszenia innych przepisów procesowych. Przede wszystkim podkreślić należy, iż organy, stosownie do postanowień art. 9 k.p.a., obowiązane były do należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw w toczącym się postępowaniu. Organy obowiązane były zatem do udzielenia skarżącej całokształtu informacji związanej z załatwieniem tej sprawy, a zatem o stanie faktycznym założonym w normie prawa materialnego, z którego ustaleniem wiążą się określone następstwa prawne, korzystne lub niekorzystne dla pozytywnego załatwienia sprawy. Obowiązane były czuwać nad tym, by skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu winny udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, w tym pouczyć o konieczności złożenia dowodów na okoliczność prowadzenia działalności kombatanckiej męża. Naruszenia tylko tego obowiązku, zdaniem Sądu, stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, w szczególności dlatego, że skarżąca jest osobą nieporadną, na co wskazuje zarówno wiek, jak i sposób pisania. (por. wyrok SN z 23 lipca 1992r., III ARN 40/92 czy B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2004, s. 78). Rozpoznając ponownie sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych miał już w aktach sprawy postanowienie weryfikacyjne wydane odwołującej się przez Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Niemiecką nr [...] z dnia [...]. Z postanowienia tego wynikało, iż skarżąca została przyjęta do Stowarzyszenia przez Wojewódzką Komisję Weryfikacyjną i uznana za uprawnioną do uzyskania odszkodowania z tytułu poniesionych szkód. Powyższe postanowienie wskazywało na istnienie podstaw prawnych uznania męża odwołującej się za kombatanta, lub przynajmniej weryfikacji dokumentów stanowiących podstawę jego wydania przez organ i to z urzędu. Decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych narusza również art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Stosownie do powołanych przepisów obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej jest uzasadnienie prawne, które powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Analiza obu decyzji dowodzi, iż nie spełniają one wymogów powołanego przepisu. W uzasadnieniu tych decyzji nie tylko nie wyjaśniono przepisu prawnego stanowiącego podstawę prawną, ale nawet nie przytoczono treści tego przepisu. Decyzja nr [...] z dnia [...] zawiera jedynie lakoniczne stwierdzenie, iż "mąż skarżącej nie prowadził działalności kombatanckiej ani nie podlegał represjom wskazanym w art. 1-4 ustawy kombatanckiej", decyzja nr [...] z dnia [...] zaś sformułowanie wedle, którego organ stwierdził, iż "podnoszone przez stronę okoliczności nie uzasadniają przyznania jej uprawnień kombatanckich, gdyż w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371) nie stanowią one represji". Wskazane sformułowania, zdaniem Sądu, nie spełniają wymogu powołanego wyżej przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 9, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 64 § 2 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazane uchybienia procesowe odnoszące się również do braku pozytywnych, bądź negatywnych ustaleń materialnoprawnych winny stać się przedmiotem poczynań oraz rozważań organu rozpoznającego ponownie wniosek skarżącej. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne. O kosztach postępowania między stronami orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze jak i fakt, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przytoczonych wcześniej przepisów postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 135 ustawy p.s.a. (Dz. U.Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, przy uwzględnieniu treści przepisu art. 119 § 2 p.p.s.a. co do trybu uproszczonego w jakim sprawa niniejsza została rozpoznana.