II SA/Łd 721/24
WyrokWSA w Łodzi2024-12-17
Skład orzekający: Agata Sobieszek – Krzywicka, Robert Adamczewski, Michał Zbrojewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, która złożyła wniosek o nowe orzeczenie o niepełnosprawności przed upływem terminu ważności dotychczasowego orzeczenia, zachowuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., pomimo że nowe orzeczenie zostało wydane po upływie terminu ważności poprzedniego orzeczenia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, stosując wykładnię literalną, która prowadzi do wniosków sprzecznych z celami ustawy i zasadą ochrony praw nabytych. Skoro skarżący złożył wniosek o nowe orzeczenie o niepełnosprawności przed upływem ważności poprzedniego orzeczenia, a następnie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w ustawowym terminie, zachował prawo do świadczenia na dotychczasowych zasadach, nawet jeśli nowe orzeczenie zostało wydane po upływie terminu ważności poprzedniego. Błędna wykładnia przepisu miała istotny wpływ na wynik sprawy.Stan faktyczny
Skarżący B.Ś. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, powołując się na okres powstania niepełnosprawności żony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, argumentując, że żona skarżącego nie złożyła wniosku o nowe orzeczenie o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia. Skarżący złożył wniosek o nowe orzeczenie przed upływem ważności poprzedniego orzeczenia, a następnie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ł.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 17 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek – Krzywicka, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.), , Protokolant Asystent sędziego Tomasz Stańczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2024 roku sprawy ze skargi B. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 21 sierpnia 2024 roku znak: KO.4111.163.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia 15 lipca 2024 roku, znak: GOPS.8252.ŚP.44.2024. dc
Zaskarżoną decyzją z 21 sierpnia 2024 r. znak: KO.4111.163.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach po rozpatrzeniu odwołania B.Ś. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 323), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." w zw. z art. 63 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1429), powoływanej dalej jako: "u.ś.w." utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z 15 lipca 2024 r., znak: GOPS.8252.ŚP.44.2024 wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17, art. 20, art. 23 ust 1, ust. 2, art. 24 ust. 4, art. 27 ust. 4, ust. 5 i art. 32 ust.2 u.ś.r. oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na M.Ś..
Z akt sprawy wynika, że 5 lipca 2024 r. B.Ś. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad żoną M.Ś. W toku postępowania ustalono na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego z 11 lipca 2024 r., że skarżący mieszka i zajmuje się niepełnosprawną żoną, która posiada orzeczenie z [...] 2024 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności do 30 czerwca 2027 r. M.Ś. jest po wszczepieniu endoprotezy, ma uszkodzony kręgosłup i problemy zdrowotne kończyn dolnych. Skarżący nie może podjąć zatrudnienia ponieważ opiekuje się niepełnosprawną żoną, która ze względu na swoją niepełnosprawność wymaga dyspozycyjności i obecności 24 godziny na dobę. Podjęcie zatrudnienia i jego nieobecność zagrażałaby zdrowiu i życiu żony. Wszelkie czynności dnia codziennego tj. sprzątanie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, zakupy musi wykonywać skarżący.
W przywołanej na wstępie decyzji organ I instancji stwierdził, że spełniona jest przesłanka rezygnacji lub niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną. Skarżący nie posiada prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej, socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku, świadczenia przedemerytalnego, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna. Organ I instancji odmówił jednakże skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad żoną z uwagi na okres powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Od ww. decyzji odwołanie wniósł B.Ś. wskazując, że jest dla niego krzywdząca, ponieważ od wielu lat opiekuje się chorą żoną i dlatego nie może podjąć zatrudnienia. Wskazał, że żona wymaga całodobowej opieki ze względu na swój stan zdrowia i wykonuje przy niej wszelkie czynności. Wniósł o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ na wstępie wyjaśnił, że od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów u.ś.r., dokonana na mocy art. 43 u.ś.w. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał nowe brzmienie.
Przywołując treść art. 63 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.ś.w. stwierdził, że warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach dotychczasowych jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. W świetle art. 63 ust. 3 u.ś.w. zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zagwarantowane w przypadku wydania osobie, nad którą sprawowana jest opieka nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, jeżeli złożenie wniosku o nowe orzeczenie miało miejsce w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia, a następnie osoba sprawująca opiekę złoży wniosek o ustalenie prawa do ww. świadczenia opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 63 ust. 1 u.ś.w. (skarżący nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na żonę na podstawie wcześniejszego orzeczenia o niepełnosprawności na okres do 31 marca 2024 r.), to jednak nie wystarczy to do kontynuacji prawa do ww. świadczenia na tzw. starych zasadach, ponieważ nie są spełnione przesłanki, o których mowa w art. 63 ust. 3 u.ś.w. Osoba, nad którą sprawowana jest opieka uzyskała kolejne orzeczenie o niepełnosprawności z [...] 2024 r., po rozpoznaniu wniosku złożonego do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. 5 marca 2024 r., a więc de facto osoba wymagająca opieki nie złożyła wniosku o nowe orzeczenie w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego jej orzeczenia, tj. po 31 marca 2024 r. Wobec tego w literalne brzmienie art. 63 ust. 3 u.ś.w. wyklucza możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B.Ś. zaskarżył w całości decyzję organu II instancji stwierdzając, że jest ona dla niego krzywdząca.
W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że wiele lat opiekuje się chora żoną, która jest osobą z naruszoną sprawnością organizmu wymagającą stałej i długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Posiadane przez żonę schorzenia powodują znacznie ogranicza możliwości samodzielnego poruszania się i funkcjonowania. Skarżący nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na stałą konieczność bycia dyspozycyjnym. Żona nie może przebywać sama w domu, ponieważ wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego takich jak: przygotowywanie posiłków, podawanie leków, wizyty u lekarzy itp.
Skarżący wyjaśnił, że wniosek o kontynuację orzeczenia dla żony złożył 5 marca 2024 r. ponieważ wcześniejsze orzeczenie było ważne do 31 marca 2024 r. Chciał, żeby żona miała ciągłość orzeczenia i ze względu na długi czas oczekiwania na posiedzenie komisji złożył wniosek w miesiącu w którym kończy się orzeczenie. W jego ocenie spełnił należycie wszystkie przesłanki w celu uzyskania orzeczenia dla żony tj. złożył w odpowiednim czasie dokumenty w celu wydania kolejnego orzeczenia o ustalenia stopnia niepełnosprawności dla żony.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) [dalej: ustawa p.p.s.a.]. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 21 sierpnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z 15 lipca 2024 r. odmawiającą przyznania skarżącemu B.Ś. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną M.Ś., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie obydwu tych decyzji z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę decyzji odmownej organów obydwu instancji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.) [dalej: ustawa o ,świadczeniach rodzinnych] w nowym brzmieniu, obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) oraz art. 63 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) [dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym].
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (zob. art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W niniejszej sprawie istotne jest dokładne przedstawienie zaistniałego stanu faktycznego.
Pierwotnie decyzją z 21 maja 2021 r. organ pierwszej instancji przyznał B.Ś. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną M.Ś. na okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 marca 2024 r. Jedną z podstaw stwierdzenia spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było orzeczenie o niepełnosprawności z [...] 2021 r. wydane dla M.Ś. z terminem ważności do 31 marca 2024 r. Ważność tego orzeczenia - zgodnie z brzmieniem ustawy z 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2023 r., poz. 2768) – przedłużono do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Ponadto decyzją z 2 kwietnia 2024 r. organ I instancji przedłużył ważność decyzji z 21 maja 2021 r. (przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne) do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Skarżący zatem pobierała świadczenie pielęgnacyjne wobec spełnienia ustawowych przesłanek do jego przyznania, co nie jest kwestionowane.
Żona skarżącego – M.Ś. jeszcze przed upływem ważności wskazanego powyżej orzeczenia – mimo, iż nie miała takowego obowiązku, albowiem wciąż ważność zachowywało dotychczasowe orzeczenie - wystąpiła w dniu 5 marca 2024 r. z wnioskiem o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. wydał nowe orzeczenie o niepełnosprawności z datą [...] 2024 r. Od powyższego orzeczenia nie złożono odwołania i orzeczenie to stało się ostateczne. W praktyce – mając na uwadze treść i zakres orzeczenia - nowe orzeczenie stanowiło potwierdzenie posiadanej przez żonę skarżącego – M.Ś. niepełnosprawności i przedłużyło jego ważność do 30 czerwca 2027 r.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym "W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe". W art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym prawodawca doprecyzował brzmienie art. 63 ust. 1 tej ustawy stanowiąc, że "Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. do 31.12.2023 r.), albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od 01.01.2024 r.), na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4".
Organy nie kwestionują faktu spełnienia przesłanek ze wskazanego przepisu ust. 1 art. 63. ustawy o świadczeniu wspierającym. Organ I instancji odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad żoną z uwagi na okres powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki całkowicie pomijając dotychczasową ugruntowaną linię orzeczniczą i obowiązek zastosowania się do wyroków TK. Organ II instancji całkowicie pomijając podstawę odmowy wskazaną przez organ I instancji, podniósł natomiast, że osoba wymagająca opieki nie złożyła wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia, tj. po 31 marca 2024 r. Wobec tego w niniejszej sprawie – w ocenie organu II instancji - literalne brzmienie art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wyklucza możliwość przyznania wnioskodawcy – B.Ś. świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba wymagająca opieki wystąpiła bowiem o orzeczenie o niepełnosprawności przed upływem terminu ważności poprzedniego orzeczenia, a nie jak stanowi przepis art. 63 ust. 3 w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia.
Wskazany przepis art. 63 ust. 3 stanowi natomiast, że "Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności".
Zasadniczy problem w sprawie dotyczy zatem rozumienia i sposobu interpretacji art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym.
W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie sposób zgodzić się z koncepcją Kolegium ściśle literalnego rozumienia przepisu art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. W szczególności w sytuacji, gdy taka jego interpretacja prowadzi do wniosków sprzecznych z założeniami samej ustawy. Należy zatem zastosować inne reguły wykładni.
Wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to jednak nie można się jedynie do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski, Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i nast. oraz powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo). Zauważyć także należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnienia wyroku z 10 grudnia 2002 r. (P 6/02, OTK-A 2002/7/91) wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Należy zatem sięgnąć do zasad wykładni prawa, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele czy funkcje regulacji prawnej. Sądy winny stosować Konstytucję wprost - kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe - wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją - zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (zob. uzasadnienie wyroku TK z 8 listopada 2000 r., SK 18/99, OTK 7/00, s.1273).
Wniosek taki zatem, zmierzający do systemowego i celowościowego odczytania spornego przepisu, wywieść można chociażby z treści uzasadnienia projektu ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim w sposób bezpośredni, iż nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Zamiarem ustawodawcy nie było zatem pozbawianie praw już nabytych osób, które do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne pobierały. Wskazuje na to także jednoznacznie dalsza treść powoływanego uzasadnienia do ustawy, gdzie czytamy "Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego" (por. Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130 Sejm RP IX kadencji). W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.
Naturalnie Sąd dostrzega treść powoływanego przez organy art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, gdzie wskazuje się, iż warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
Zwrócić należy jednak raz jeszcze uwagę na jego brzmienie i odnieść powyższe do realiów, stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.
Po pierwsze, skarżący nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na żonę na "starych zasadach" i prawo to przysługiwało mu w dacie 31 grudnia 2023 r. Po drugie, zauważyć należy, iż sporny przepis art. 63 ust. 3 - w ocenie Sądu - miał ograniczyć sytuacje występowania z wnioskami o świadczenie pielęgnacyjne bez ograniczenia terminu do składania wniosków. Stąd też ustawodawca wprowadził zastrzeżenie, że wnioski muszą być złożone w określonym terminie od daty utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności – najpierw wniosek o nowe orzeczenie o stwierdzenie niepełnosprawności, a następnie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. Po trzecie wreszcie zauważyć należy, iż w praktyce orzeczenie dotyczące żony skarżącego faktycznie miało termin ważności do 30 września 2024 r. w związku z ustawowym przedłużeniem terminu jego obowiązywania.
Nie sposób zatem przyjąć za racjonalne założenia, iż w sytuacji (jak w niniejszej sprawie), gdzie skarżący wystąpił o orzeczenie o niepełnosprawności przed datą utraty jego ważności, w konsekwencji pozbawiony został prawa do kontynuowania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem z wnioskiem wystąpił zbyt wcześnie. W praktyce skarżący zrobił więcej niż się od niego wymagało. Winny wystąpić z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od daty utraty ważności dotychczasowego orzeczenia, tymczasem wystąpił z takowym wnioskiem niejako "na zapas" – przed upływem jego terminu ważności. Raz zatem jeszcze należy podkreślić, iż nie było celem przepisu art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wykluczenie z kręgu osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne "na starych zasadach" osób które jeszcze przed terminem upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności wystąpiły o nowe orzeczenie.
Dodatkowo zauważyć należy, iż zgodnie z art. 6bb ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność.
Warto także zauważy, iż skarżący formalnie dochowała terminu 3 miesięcy do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W tych warunkach – w ocenie Sądu – doszło do naruszenia przepisu art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, co miało oczywisty wpływ na wynik sprawy, bowiem błędna wykładnia treści art. 63 ust. 3 powoływanej ustawy ukierunkowała charakter rozstrzygnięcia, tj. utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji z przyjęciem, że odmowa przyznania świadczenia jest zasadna. Wszystko to uzasadniało zakwestionowanie prawidłowości decyzji organu I jak i II instancji i powodowało konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Ponadto należy zauważyć, że organ odwoławczy, całkowicie pominął obowiązek odniesienia się do stanowiska organu I instancji w zakresie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia czym naruszył przepisy postępowania. Sąd wskazuje, że w ugruntowanej już linii orzeczniczej uwzględnia się treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tak więc moment powstania u żony skarżącego niepełnosprawności, wbrew nieprawidłowemu stanowisku organu I instancji, nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji przede wszystkim uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. W konsekwencji sprawa powinna zostać rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych (sprzed nowelizacji, która weszła w życie 1 stycznia 2024 r.), z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r.tj., o ile nie zajdą inne przesłanki wyłączające prawo przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.
dc
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło