II SA/Łd 725/11

Dnia 15 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot - Szustowska, Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2011 roku przy udziale - sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. M., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. R., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] roku, Nr [...]. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [...] roku orzekł do zwrotu przez M. R. kwotę nienależnie pobranego zasiłku okresowego w okresie od stycznia do lutego 2011 roku w kwocie po 100 zł miesięcznie, co stanowi łącznie sumę 200 zł, którą organ rozłożył na 4 raty po 50 zł płatne miesięcznie. W odwołaniu od powyższej decyzji M. R. wskazała, że jest ona niesłuszna i niesprawiedliwa. Odwołująca się jest dyskryminowana przez organ. Nosząc ulotki starała się polepszyć swoją sytuację materialną i osiągnięte z tego tytułu dochody nie są kwotą godną zwrotu zasiłku okresowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 roku, Nr 175, poz. 1362 ze zm.), świadczenie nienależnie pobrane, to świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawidłowych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny (art. 98 ustawy o pomocy społecznej). Wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Jak wskazał organ, strona w stanie faktycznym sprawy została pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o każdej zmianie w jej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Tymczasem, strona mimo zmiany swojej sytuacji osobistej w związku z podjęciem w styczniu i lutym 2011 roku zatrudnienia, nie poinformowała wówczas o tym fakcie organu I instancji. Dopiero w dniu 11 marca 2011 roku, po otrzymaniu zasiłku okresowego za te miesiące strona poinformowała organ o uzyskanych dochodach z tytułu zatrudnienia za ten okres w wysokości po 150 zł miesięcznie. Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające w zakresie dochodów uzyskanych przez skarżącą za ten okres spowodowało, że w dniu 11 kwietnia 2011 roku złożyła ona ostatecznie oświadczenie, iż w styczniu i lutym 2011 roku pracowała, a wynagrodzenie za te miesiące otrzymała w marcu w wysokości po 200 zł miesięcznie. Jak już wskazano wyżej, zgodnie z art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Skoro zatem odwołująca się uzyskała jednorazowo dochód należny za styczeń i luty 2011 roku, to kwotę tego dochodu należało uwzględnić w jej dochodzie przez ten okres. Uwzględniając powyższe, stosownie do art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, organ I instancji prawidłowo ustalił decyzją I instancji, że zasiłek okresowy za miesiąc styczeń i luty 2011 roku został nienależnie pobrany w kwocie po 100 zł za każdy miesiąc. Odwołująca się osiągając własny dochód w wysokości 200 zł miesięcznie, otrzymać mogła zasiłek okresowy tylko w kwocie 138,50 zł, a nie w wysokości 238,50 zł miesięcznie. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo również orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stosownie do art. 98 w zw. z art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Podejmując rozstrzygnięcie w tej sprawie, organ oceniał jednocześnie w świetle art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, że w sprawie występuje przypadek szczególnie uzasadniony przemawiający za rozłożeniem należnej do zwrotu kwoty na 4 raty po 50 zł miesięcznie. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 104 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organ poinformował stronę, że ustalone raty będą potrącane z przysługującego stronie zasiłku okresowego poczynając od miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja stanie się ostateczna zaznaczając jednocześnie, że w przypadku braku uprawnień do zasiłku okresowego kolejne raty winny być wpłacane w kasie organu I instancji do 20 dnia każdego miesiąca. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że wbrew twierdzeniom strony decyzja I instancji nie jest niesłuszna, ani niesprawiedliwa, zaś sama strona nie jest dyskryminowana przez ten organ. W skardze do sądu administracyjnego M. R. ponownie wskazała, iż decyzje organów administracji są niesłuszne i niesprawiedliwe, a organ I instancji ją dyskryminuje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. W ocenie składu orzekającego, organy prowadzące postępowanie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Na wstępie wskazać należy, iż w styczniu i lutym 2011 roku strona otrzymała z pomocy społecznej pomoc w postaci zasiłku okresowego w kwocie po 238,50 zł miesięcznie. Tymczasem, w tym samym okresie strona podjęła pracę i osiągnęła z tego tytułu dochody. Okoliczność ta nie jest przez skarżącą kwestionowana. Uzyskane dochody podlegają uwzględnieniu w ogólnym dochodzie strony, co poskutkowało koniecznością obniżenia wysokości otrzymanego zasiłku okresowego. W dalszej kolejności poskutkowało to nałożeniem przez organ na skarżącą obowiązku zwrotu różnicy między kwotą pobranego zasiłku, a kwotą należnego zasiłku. Zgodnie bowiem z treścią art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Z zacytowanego przepisu wynika, iż dochód osiągnięty przez stronę skarżącą w czasie pobierania zasiłku okresowego powinien być uwzględniony w ogólnej kwocie dochodu stanowiącego podstawę obliczenia wysokości zasiłku. Jak wskazywano wcześniej, skarżąca o zmianie sytuacji dochodowej poinformowała organ w marcu 2011 roku po wypłacie zasiłku okresowego za styczeń i luty 2011 roku. . W dalszej kolejności rozważań dokonać należy wykładni pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego". Definicja tego pojęcia znajduje się w art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż jest to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Odnosząc zacytowany przepis do stanu faktycznego sprawy niepodważalnie należy stwierdzić i po raz kolejny powtórzyć, iż skarżąca powiadomiła organ o fakcie podjęcia pracy i osiągnięcia dochodu dopiero w marcu 2011 roku. Fakt ten nie jest kontestowany przez stronę i prowadzi do uznania, że zasiłek okresowy w części za miesiąc styczeń i luty 2011 roku był świadczeniem nienależnie pobranym. Stwierdzenie takie obliguje organ do zastosowania treści art. 98 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Przepis art. 98 odsyła do treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który w sprawie znajduje odpowiednie zastosowanie. W tym miejscu zatem przywołać należy zatem rzeczony przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który uprawnia organ, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, do odstąpienia od żądania takiego zwrotu, umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty. Zdaniem Sądy, przepis ten powinien być interpretowany w świetle zasad i celów pomocy społecznej. Odstąpienie od żądania zwrotu należności może mieć miejsce, jeżeli zwrot wydatków stanowiłby dla danego podmiotu nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Nadmierne obciążenie związane jest zwykle z trudną sytuację materialną zobowiązanego. Powołując regulację art. 104 ust. 4 w zw. z art. 98 ustawy o pomocy społecznej oraz znając sytuację materialną i osobistą skarżącej, organ I instancji rozłożył należność do zwrotu na 4 raty, po 50 zł każda. W ocenie składu orzekającego, rozstrzygnięcie organu w tym zakresie jest w pełni uzasadnione. Za zastosowaniem tego typu ulgi przemawia w szczególności realna możliwość podjęcia pracy przez skarżącą. Z uwagi na swój młody wiek – 30 lat – strona jest w stanie podjąć pracę, choćby dorywczą. W stanie faktycznym sprawy mieliśmy do czynienia właśnie z taką sytuacją. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi. W punkcie drugim wyroku Sąd postanowił o przyznaniu wynagrodzenia dla osoby pełniącej funkcje pełnomocnika skarżącej z urzędu na mocy art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" przy zastosowaniu § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). k.o.