II SA/Łd 733/04

Dnia 7 kwietnia 2005roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski, Asesor WSA Ewa Alberciak (spr.), Protokolant asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2005 roku przy udziale - sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...]. Nr [...]. II SA/Łd 733/04 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z upoważnienia Burmistrza G. orzekł o odmowie przyznania D. G. prawa do zasiłku rodzinnego oraz do dodatków do zasiłku rodzinnego. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, iż prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatkiem z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejsce zamieszkania przysługuje osobie pełnoletniej, uczącej się, niepozostającej na utrzymaniu rodziców, w związku z ich śmiercią lub zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów - do czasu ukończenia 21 lat życia, lub 24 w przypadku kontynuowania nauki w szkole wyższej, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a dochód nie przekracza kwoty 504 zł /w przypadku osoby niepełnosprawnej -583 zł/. Organ I instancji wskazał, iż wnioskodawczyni deklaruje, że nie pozostaje na utrzymaniu rodziców, a jej dochód nie przekracza kwoty ustawowego kryterium. W toku postępowania administracyjnego ustalono, iż D. G. ma zasądzone alimenty od ojca, matka żyje, jednak brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących jej partycypowania w kosztach utrzymania córki. Od powyższej decyzji odwołała się D. G. Podniosła, iż czuje się pokrzywdzona, że nie przyznano jej zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu kontynuowania nauki poza miejscem zamieszkania. D. G. wskazała, że uczy się w Policealnym Studium Fryzjerstwa A w Ł.. Potrzebne są jej pieniądze na utrzymanie i dojazdy do szkoły. Jej matka od 3 lat mieszka i pracuje w Niemczech, co miesiąc przesyła jej przekazem pocztowym 250 zł na utrzymanie. Ojciec nie interesuje się nią, od wielu lat jest bezrobotny, toteż alimenty w wysokości 250 zł otrzymywała z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania D. G., utrzymało w mocy powyższą decyzję. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało art. 138 § l pkt l Kodeksu postępowania administracyjnego /tekst jedn. Dz. U . 2000 r .nr 98 poz. 1071 z późn. zm. /, art. 4 ust. l pkt 3 , art. 5 ust. l pkt l, art. 6 ust. l pkt 2, art. 8 pkt 7, art. 3 pkt 13, art. 23 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2003 r nr 228 poz. 2255 z późn. zm .). W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych / Dz.U. z dnia 30 grudnia 2003 r. nr 228 poz. 2255 z późn. zm . / - zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców lub opiekunowi prawnemu, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom wymienionym w ww. przepisie, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę lub dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. Art. 6 ust. l pkt 2 ustawy stanowi, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 do ukończenia przez dziecko nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do ukończenia 21 roku życia, - albo do 24 roku życia, jeśli kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei w art. 8 wymienione zostały dodatki, jakie przysługują z tytułu nabycia prawa do zasiłku rodzinnego - wśród nich znajduje się m.in. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego, podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wskazało, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż D. G. / ur. 11. 12. 1983 r /jest słuchaczką Europejskiego Studium Zawodowego A -/ II semestr /. Nie przekroczyła wieku 21 lat, zgodnie więc z art. 6 ust. l pkt 2 ma prawo ubiegać się o zasiłek rodzinny. Nie pozostaje też na utrzymaniu rodziców - z akt sprawy wynika, iż na podstawie ugody zawartej w dniu 21 marca 2003 przed Sądem Rejonowym w Z. ojciec zobowiązał się płacić na jej rzecz alimenty w wysokości 250 zł, miesięcznie /poprzednio - 150 zł./ . Kolegium stwierdziło, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie pozwala ustalić, czy i w jakim stopniu matka D. G. partycypowała w 2002 r. w kosztach utrzymania córki, brak bowiem jakiegokolwiek oświadczenia, dowodu wpłaty itp. potwierdzającego jej udział w kosztach utrzymania strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż zgodnie z art. 47 ust.2 ww. ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2002. Akta sprawy zawierają postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...], na mocy którego odmówiono wydania D. G. zaświadczenia o wysokości dochodu z 2002 r. ze względu na niezłożenie zeznania podatkowego. Brak jest w aktach administracyjnych innych dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego w tym czasie przez odwołującą dochodu. Zdaniem organu kwestia ta ma istotne znaczenie dla sprawy, w myśl bowiem art. 23 ust. 4 pkt 2 ustawy wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych winien zawierać zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów. Tego typu dokumentu akta nie zawierają. Z tego też względu odmówiono wnioskodawczyni przyznania zasiłku rodzinnego i towarzyszących mu dodatków. Ponadto SKO w Ł. wyjaśniło, iż sposób i tryb postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne reguluje Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 /Dz. U. z dnia 19 marca 2004 r./ z uwzględnieniem § 17 tego przepisu. Organ podkreślił, iż przepisy ustawy mające zastosowanie w niniejszej sprawie mają charakter kategoryczny nie pozostawiając organowi zarówno I, jak i II instancji żadnych innych możliwości rozstrzygnięcia sprawy w ramach tzw. uznania administracyjnego. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu nauki poza miejscem zamieszkania. Skarżąca podniosła, iż posiada zasądzone alimenty od matki w kwocie 250 zł zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 17 października 2003 r. Ojciec nie interesuje się nią, ponieważ od wielu lat jest bezrobotny, otrzymywała pieniądze z funduszu alimentacyjnego 250 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca podniosła, iż nie ma środków na opłacenie czesnego w wysokości 290 zł miesięcznie oraz dojazdów do szkoły w Ł.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. l § l ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. l cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § l sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § l wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : l/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przechodząc do oceny zasadności wniesionej skargi stwierdzić należy, że w ocenie Sądu skargę należało uwzględnić, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiła ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, określająca warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania wypłacania tych świadczeń (art. 1). Zgodnie z art. 3 cyt. ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o: [...] pkt 13) osobie uczącej się – oznacza to osobę pełnoletnią ucząca się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów; [...]. Stosownie do art. 4 ust. 2 cyt. ustawy prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: [...] pkt 3) osobie uczącej się. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 zasiłek rodzinny przysługuje tej osobie do ukończenia nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, [...]. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli [...] dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. W niniejszej sprawie skarżąca w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie ukończyła 21 lat (chociaż istnieją rozbieżności w dacie urodzenia skarżącej - z wniosku wynika data 11.11.1983 r., a z decyzji organu II instancji 11.12.1983 r.) i była uczniem Europejskiego Studium Zawodowego A. A zatem ustalenia wymagało, czy skarżąca spełnia pozostałe przesłanki określające osobę ucząca się tj. czy nie pozostaje na utrzymaniu rodziców w związku z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów i czy dochód nie przekracza 504 zł. Zauważyć należy, iż organy administracji zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy – co wynika z art. 7 k.p.a. oraz zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. muszą w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 9 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. (Dz.U. Nr 45, poz. 433), obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, do wniosku o zasiłek rodzinny należało dołączyć kopię wyroku zasądzającego alimenty w przypadku osoby uczącej się. W niniejszej sprawie organy administracji jako przyczynę odmowy przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego podały to, iż zgromadzona dokumentacja nie pozwala ustalić w jakim stopniu matka skarżącej partycypowała w 2002 r. w kosztach utrzymania córki. Tymczasem z załączonej do skargi decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] wynika, iż wyrokiem z dnia 17 października 2003 r. Sygn. akt XIU 1110/03 Sąd Rejonowy w Ł. zasądził od W. G. na rzecz córki D. G. alimenty w wysokości 250 zł. W sytuacji, gdy organy administracji uznały, iż w niniejszej sprawie zachodzi konieczność ustalenia, czy matka skarżącej jest obciążona kosztami jej utrzymania, mając na uwadze treść art. 9 k.p.a. winny o tym poinformować skarżącą i zobowiązać do dołączenia kopii odpisu wyroku zasądzającego alimenty od matki, tym bardziej, że skarżąca w odwołaniu wskazała, iż matka pokrywa miesięczne koszty jej utrzymania w wysokości 250 zł . Zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza, iż skarżąca została o powyższym pouczona. Bierność organu w tym zakresie narusza prawo. Wprawdzie ww. wyrok zapadł w 2003 r., a organ II instancji powołując się na art. 47 ust. 2 cyt. ustawy stwierdził, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2002, to należy zauważyć, iż przepis ten mówi o dochodzie rodziny, a nie osoby uczącej się z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, zaś art. 3 cyt. ustawy rozróżnia dochód rodziny (pkt 2) oraz dochód osoby uczącej się (pkt 3). Jeżeli jednak organ administracji uważał inaczej, to stosownie do art. 107 § 3 k.p.a winno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W tym miejscu podkreślić należy, że organ administracji ma obowiązek udzielania informacji zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego. Taki pogląd potwierdza też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 lipca 1992 r. Sygn. akt III ARN 40/92, w którym przyjął, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. A zatem w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, 8, 9 ,77 § 1 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny wyeliminować powyższe uchybienia. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) powołanej wyżej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Mając na uwadze treść art. 152 cyt. ustawy Sąd stwierdza, iż ze względu na brak przymiotu wykonalności – orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji jest w tym przypadku bezprzedmiotowe.