II SA/Łd 739/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 maja 2022 r. nr SKO.4115.100.2022 w przedmiocie zasiłku stałego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu K. J., prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w K., przy ul. [...], gmina L. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. ał Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z 27 maja 2022 r. (po sprostowaniu), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 26 stycznia 2022 r. w przedmiocie zasiłku stałego. Wspomnianą decyzją z 26 stycznia 2022 r. organ pierwszej instancji przyznał J.S. zasiłek stały bezterminowo, począwszy od 1 stycznia 2022 r. w wysokości 719 zł miesięcznie. J.S., w odwołaniu m.in. wniósł o wyrównanie kwoty zasiłku stałego od 18 listopada 2020 r., tj. od dnia ustalenia stopnia niepełnosprawności. Wskazał, że jego sytuacja osobista była znana ówczesnemu pracownikowi socjalnemu, że uległ wypadkowi oraz, że w związku z tym złożył wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji wyjaśniło, że z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z J.S. w styczniu 2022 r. oraz oświadczenia strony wynika, że nie ma dzieci, mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Choruje na nadciśnienie tętnicze i depresję. Ma schorzenia kręgosłupa i zaburzenia widzenia. W związku z posiadanymi dolegliwościami jest pod stała opieką lekarską. Jest bezrobotny, zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Według oświadczenia, nie pracuje i nie pobiera świadczeń z ZUS. Zajmuje lokal w bloku bez wygód. Nie osiąga żadnego dochodu. Wobec tego, organ uznał, że strona spełnia przesłanki do otrzymania pomocy finansowej w formie zasiłku stałego i taka forma pomocy została przyznana stronie, począwszy od 1 stycznia 2022 r. w wysokości 719 zł miesięcznie. Zdaniem Kolegium kwota zasiłku została ustalona prawidłowo, zgodnie z dyspozycją art. 37 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy dodał, że przepisy ustawy nie przewidują wyrównania kwoty zasiłku stałego, od dnia ustalenia stopnia niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, skoro organ pierwszej instancji w sposób rzetelny zebrał materiał dowodowy, dokonał oceny sytuacji materialnej i potrzeb strony, po czym przyznał wnioskowaną pomoc w wymiarze zgodnym z przepisami ustawy o pomocy społecznej, to kwestionowanej odwołaniem decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Powyższą decyzję J.S. zaskarżył do tutejszego sądu, jako niezgodną z prawem. Zarzucił jej nieterminowe załatwienie sprawy. Opisał swoją sytuację zdrowotną i materialną, dodając, że Kolegium nie uwzględniło wszystkich przyczyn na nią się składających. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. W odpowiedzi na wezwanie sądu organ pomocowy, w piśmie z 28 listopada 2022 r. wyjaśnił, że postępowanie zakończone wspomnianą na wstępie decyzją SKO w Łodzi z 27 maja 2022 r. zostało wszczęte z urzędu, na podstawie art. 102 ust. 2 u.p.s. W piśmie procesowym z 28 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności stanu faktycznego, brak rozpatrzenia sprawy przez organ w sposób wnikliwy i wyczerpujący, a w konsekwencji poczynienie ustaleń i interpretacji błędnych i sprzecznych z owiązującym prawem, brak wskazania i odniesienia się w uzasadnieniu decyzji faktów które organ uznał za udowodnione w zakresie wniosku strony skarżącej o wyrównanie kwoty zasiłku stałego od dnia ustalenia stopnia niepełnosprawności, brak wskazania dowodów i podstawy prawnej na podstawie której odmówił wyrównania zasiłku stałego od dnia ustalenia stopnia niepełnosprawności, brak wskazania, odniesienia się i zbadania czy w sprawie zachodziła sytuacja o jakiej mowa w ust. 7-10 art. 106 u.p.s., dodając, że organy obu instancji z oczywistym naruszeniem treści art. 107 § 3 k.p.a. w swoich decyzjach do tej kwestii się nie odniosły. - art. 106 ust. 9, w zw. z art. 106 ust. 7 u.p.s., poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy z odwołania strony skarżącej od decyzji organu pierwszej instancji wynika, że strona skarżąca wnioskowała o przyznanie jej prawa do zasiłku stałego nie posiadając, jednakże orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ale złożyła oświadczenie o złożeniu wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. W związku z powyższym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie została ona opłacona w całości ani w części. Zarządzeniem z 6 grudnia 2022 r. sąd wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentacji potwierdzającej, że skarżący złożył wniosek o zasiłek stały wraz z potwierdzeniem złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 106 ust. 7 u.p.s. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Z-cy Przewodniczącego Wydziału II z 5 grudnia 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 - ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19). W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 20 września 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że pełnomocnik skarżącego nie potwierdził możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 5 grudnia 2022 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji. Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 - p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 - p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. W tak określonym zakresie kognicji sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 - u.p.s.). W świetle art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, bądź pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Stosownie zaś do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., w związku z § 1 pkt 1 lit.a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 14 lipca 2021r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz.1296) kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł. Wysokość zasiłku stałego ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy). W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje wysokość zasiłku stałego przyznanego skarżącemu w styczniu 2022 r. Sporna jest natomiast możliwość wstecznego ustalenia prawa do zasiłku stałego, tj. od 18 listopada 2020 r. ze względu na treść orzeczenia z 5 stycznia 2022r. o stopniu niepełnosprawności skarżącego. w myśl którego niepełnosprawność datuje się od 18 listopada 2020 r. W myśl art. 106 ust. 3 u.p.s. świadczenie pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją - z zastrzeżeniem ust. 7-11 (...). Przepis ten otrzymał powołane wyżej brzmienie z dniem 1 stycznia 2017 r. na mocy ustawy z dnia 2 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2016). Dodany przez wyżej wymienioną ustawę ust. 7 do 11 art. 106 ustawy otrzymał następujące brzmienie: 7. "W przypadku złożenia przez osobę, która nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wniosku o przyznanie zasiłku stałego wraz z wymaganą dokumentacją oraz potwierdzeniem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia uzależnionego od niezdolności do pracy albo wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wszczyna się postępowanie o ustalenie uprawnienia do zasiłku stałego, a następnie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego: 1) w przypadku spełnienia warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 i 4. z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - postępowanie zawiesza się do dnia dostarczenia orzeczenia: 2) w przypadku niespełnienia któregokolwiek z warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 lub 4, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - odmawia się przyznania zasiłku stałego. 8. Na okres zawieszenia postępowania przyznaje się z urzędu zasiłek okresowy w wysokości i na zasadach określonych w art. 38. 9. Jeżeli orzeczenie, o którym mowa w ust. 7, zostanie dostarczone w terminie 60 dni od dnia jego otrzymania, zawieszone postępowanie podejmuje się, a prawo do zasiłku stałego ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie zasiłku stałego wraz z potwierdzeniem, o którym mowa w ust. 7. Do ustalenia kwoty zasiłku stałego za okres pobierania zasiłku okresowego w trakcie zawieszenia postępowania art. 37 ust. 6 nie stosuje się. 10. Jeżeli orzeczenie, o którym mowa w ust. 7, zostanie dostarczone po upływie 60 dni od dnia jego otrzymania, zawieszone postępowanie podejmuje się, a prawo do zasiłku stałego ustala się począwszy od miesiąca, w którym dostarczono orzeczenie. Do ustalenia kwoty zasiłku stałego za miesiąc, w którym dostarczono orzeczenie, o którym mowa w ust. 7, nie stosuje się art. 37 ust. 6 w przypadku pobierania zasiłku okresowego w trakcie zawieszenia postępowania. 11. W przypadku niedostarczenia orzeczenia, o którym mowa w ust. 7, w terminie 3 lat od dnia zawieszenia postępowania, zawieszone postępowanie podejmuje się z urzędu". Z powyższego przepisu wynika, że osoba, która spełnia niektóre warunki z art. 37 (ust. 1 i 4 ustawy), a nie posiada orzeczenia o całkowitej niepełnosprawności do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ma możliwość złożenia wniosku o przyznanie świadczenia - zasiłku stałego, który może zostać przyznany od daty złożenia wniosku, o ile dostarczy orzeczenie o niepełnosprawności w terminie 60 dni od daty jego wydania. Złożenie wniosku po upływie 60 dni powoduje, iż zasiłek zostaje przyznany od daty wydania orzeczenia. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie, bowiem jak wynika z akt sprawy postępowanie zakończone wydaniem decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały zostało wszczęte z urzędu. Takiej bowiem informacji udzielił organ pomocowy, w piśmie z 28 listopada 2022 r. (k – 43 akt sadowych) wyjaśniając, że postępowanie zostało wszczęte na podstawie art. 102 ust. 2 u.p.s. Także strona skarżąca, mimo wezwania nie przedstawiła żadnego dowodu na okoliczność złożenia przez nią wniosku o zasiłek stały wraz z potwierdzeniem złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 106 ust. 7 u.p.s. W tej sytuacji skarżący nie mógł skorzystać z możliwości określonych w art. 107 ust. 7- 10 u.p.s. Aby organ pomocy społecznej mógł ustalić skarżącej prawo do zasiłku stałego od listopada 2020 r., musiałby dysponować stosownym wnioskiem, spełniającym kryteria przewidziane wskazanymi wyżej przepisami. Tym samym, w ocenie sądu, organy obu instancji prawidłowo zastosowały w niniejszej przepisy ustawy, przyznając skarżącemu zasiłek stały począwszy od stycznia 2022 r., czyli miesiąca w którym wydano orzeczenie o niepełnosprawności, wszczynając postępowanie z urzędu. Jak wskazał NSA w wyroku z 12 marca 2020 r.,I OSK 2670/19 analiza art. 106 ust. 3, w zw. z art. 106 ust. 7 pkt 1 i ust. 9 u.p.s. wskazuje, że przepis ten łączy datę, od której przysługuje zasiłek stały, z miesiącem, w którym złożono wniosek o przyznanie świadczenia, wprowadzając jednocześnie uregulowania, które zapewniają ochronę strony w sytuacji toczącego się równolegle postępowania w przedmiocie orzeczenia o niepełnosprawności. Przywołane przepisy jednoznacznie wskazują więc, że ustalenie uprawnień do zasiłku stałego następuje w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony, skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący nie złożył wniosku o ustalenie prawa do zasiłku stałego, a postępowanie zostało wszczęte z urzędu to w realiach niniejszej sprawy zasiłek stały mógł zostać przyznany od stycznia 2022 r. W tej sytuacji sąd uznał, że w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób pełny i ocenione w świetle mających zastosowanie przepisów prawa materialnego bez naruszenia norm tego prawa a zarzuty skargi są niezasadne. W niniejszej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i art. 77 k.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w rozstrzygnięciu zawarto podstawowe jego elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazać także wypada, że organy nie naruszyły także zasady informowania stron zawartej w art. 9 k.p.a. Organy pomocy społecznej nie mają obowiązku z urzędu pouczać zainteresowanych o wszelkich możliwych świadczeniach, które ewentualnie może uzyskać strona z pomocy społecznej. Przepis art. 9 k.p.a. nie nakłada na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych stronom, czy też doradztwa. Z akt sprawy nie wynika, aby przed styczniem 2022 r. toczyło się postępowanie w przedmiocie przyznania zasiłku stałego, organ nie mógł zatem strony informować o zasadach przyznania tego świadczenia. W tym stanie rzeczy sąd oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a. O kosztach niepłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a., w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68). k.ż.