II SA/Łd 74/10

Dnia 23 lutego 2010 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M.R. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.R. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za nielegalne użytkowanie obiektu postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. AG M. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za nielegalne użytkowanie obiektu. Jednocześnie skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Strona deklaruje osiąganie dochodów z działalności gospodarczej w wysokości 2000 złotych, rodzice skarżącego otrzymują emerytury w łącznej wysokości 1950 złotych. Skarżący posiada zespół hotelowo – konferencyjny. Skarżący oświadczył jednocześnie, iż mieszka w mieszkaniu w budynku restauracji. Ponadto nie zadeklarował posiadania wartościowych przedmiotów, oszczędności ani papierów wartościowych. W uzasadnieniu strona wskazała, iż prowadzona działalność gospodarcza nie pozwala na gromadzenie jakichkolwiek oszczędności. Oświadczył jednakże, iż posiada kredyty inwestycyjne w łącznej kwocie 1.390.000 złotych. Po zapłaceniu kosztów związanych z działalnością gospodarczą, gazu, prądu, telefonu i okazjonalnego wynagrodzenia dla zatrudnianych osób oraz kredytów na utrzymanie i podatków lokalnych pozostaje średnio 3.000 złotych. Strona oświadczyła, iż ma zaległości w gminie, które spłaca ratalnie, a inwestycja nie przynosi spodziewanych dochodów. Zdaniem skarżącego, obowiązek uiszczenia opłat sądowych pozbawi go dostępu do sądu. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, publ. System Informacji Prawnej Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Przede wszystkim zauważyć należy, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, iż spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący położył akcent na ciężary wynikające z obowiązku spłaty kredytów inwestycyjnych. W tym kontekście należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania. Zwolnienie z kosztów sądowych - będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Strona postępowania sądowoadministracyjnego, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Odmowa przyznania stronie prawa pomocy znajduje uzasadnienie także w fakcie, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Nie do zaakceptowania jest tym samym sytuacja, w której strona żąda zwolnienia od kosztów sądowych spłacając np. kredyty inwestycyjne i ponosząc wydatki na rozwój. Ponadto na uwagę zasługuje fakt, iż skarżący deklaruje osiąganie dochodów z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 2000 złotych, podczas gdy z analizy przedstawionych zestawień przychodów i kosztów działalności wynika, iż średni dochód strony to 3.311 złotych. Mając na uwadze dochody rodziców skarżącego, oznacza to, iż łączny dochód rodziny kształtuje się na poziomie 5.261 złotych, co w ocenie Referendarza sądowego pozwala na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym.. Reasumując, mając na uwadze sytuację osobistą oraz materialną przedstawioną przez stronę skarżącą, w szczególności posiadany majątek w postaci nieruchomości i deklarowane tylko dochody, za nieuzasadnione należało uznać przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG