II SA/Łd 74/10

Dnia 8 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi –Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak - Kolczyńska po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.R. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za nielegalne użytkowanie obiektu postanawia: przyznać skarżącemu M.R. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 (pięćset) złotych, w pozostałym zakresie wniosek oddalić. B.C. M.R. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za nielegalne użytkowanie obiektu, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, których źródłem dochodu są emerytury w łącznej wysokości 1.950 złotych miesięcznie. Wnioskodawca posiada zespół hotelowo-konferencyjny, mieszka w budynku restauracji i z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w wysokości 2.000 złotych miesięcznie. Nadto skarżący, nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, czy też wartościowych przedmiotów. Uzasadniając zgłoszony wniosek strona oświadczyła, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza nie pozwala na gromadzenie oszczędności, bowiem wybudowany kompleks hotelowo – konferencyjny nie przynosi spodziewanych zysków. Dodatkowo podniosła, że posiada kredyty inwestycyjne w łącznej wysokości 1.390.000 złotych oraz zaległości z tytułu opłat i podatków lokalnych w łącznej wysokości 16.915 złotych rocznie. Skarżący podkreślił, że po zapłaceniu kosztów związanych z działalnością gospodarczą, gazu, prądu, telefonu, okazjonalnego wynagrodzenia zatrudnianych osób oraz kredytów, na jego utrzymanie i opłacenie lokalnych podatków pozostaje mu średnio 3.000 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od wskazanego rozstrzygnięcia M.R. podniósł, że jego rodzice są ludźmi w podeszłym wieku, wymagającymi zwiększonych wydatków na opiekę medyczną, w tym w szczególności na leki oraz zabiegi rehabilitacyjne, a ich emerytury w całości są przeznaczane na ten cel. Pozostałe środki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej służą utrzymaniu rodziny i są znacznie niższe, aniżeli zostały podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem obecnie nie przekraczają 2000 zł miesięcznie. Skarżący podkreślił, że jakkolwiek obowiązkiem przedsiębiorcy jest wywiązywanie się z zaciągniętych zobowiązań, to jednak nie planował prowadzenia sprawy sądowej i aby mógł uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie, jego rodzice musieliby zrezygnować z leczenia, co przy ich stanie zdrowia i wieku byłoby tragiczne w skutkach. Na podstawie zarządzenia Sędziego z dnia 13 kwietnia 2010 r. skarżący został wezwany do złożenia: odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; odpisu aktualnych bilansów za okres od grudnia 2009 r. do marca 2010 r.; dokumentów potwierdzających wysokość emerytur M.R. i K.R. za ostatnie dwa miesiące oraz dokumentów potwierdzających wydatki M.R. i K.R. na opiekę medyczną, leki, zabiegi rehabilitacyjne, na które skarżący wskazał w sprzeciwie z dnia 10 marca 2010 r. - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, M.R. złożył dwa zaświadczenia lekarskie, potwierdzające, że jego rodzice M.R. oraz K.R. pozostają pod stałą opieką lekarską i wymagają stosowania leków, kopie zeznań podatkowych za rok 2008 i 2009, wyciąg z posiadanego rachunku bankowego za okres styczeń –kwiecień 2010 r., aktualny bilans za okres od 1 stycznia do 31 marca 2010 r. według którego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strona poniosła stratę w wysokości 14.985,44 złotych, bilans za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2009 r. potwierdzający dochód firmy na poziomie 35.312,83 złotych, oraz kopię dokumentów, z których wynika, że emerytura K.R. wynosi 996,99 złotych netto miesięcznie, zaś M.R. 1059,25 złotych netto miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 zd. 1, art. 244 § 1, art. 245 § 1 powołanej wcześniej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 2 – 4). Po myśli art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd doszedł do przekonania, że M.R. nie wykazał dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co w świetle przywołanych norm prawnych uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Niewątpliwym jest bowiem, że skarżący posiada kompleks hotelowo – konferencyjny i jego miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2009 r., po odliczeniu dochodu zwolnionego, strat i składek na ubezpieczenie społeczne w świetle zeznania podatkowego za 2009 r. wynosił 2.788,25 złotych (33.459 złotych : 12 miesięcy = 2.788,25 złotych). Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, których emerytury wynoszą łącznie 2.056,24 złotych netto miesięcznie i mimo, iż twierdzi, że rodzice ponoszą znaczne wydatki na opiekę medyczną, leki i zabiegi rehabilitacyjne, poza zaświadczeniami lekarskimi nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o ponoszeniu tego rodzaju wydatków. Ponadto wskazał, że obecnie jego dochody z działalności gospodarczej uległy zmniejszeniu i wynoszą około 2.000 złotych miesięcznie. Uwzględniając zatem złożone dokumenty i oświadczenie skarżącego o wysokości osiąganego obecnie dochodu nie budzi wątpliwości fakt, że dochód trzyosobowej rodziny skarżącego wynosi około 4.000 złotych miesięcznie. Przytoczone wyżej okoliczności świadczą - w przekonaniu Sądu - o tym, że M.R. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z tego też powodu, zasadnym jest - zdaniem Sądu - przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 złotych i oddalenie wniosku w pozostałym zakresie. Podkreślić należy, że w doktrynie oraz orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które zresztą Sąd w pełni podziela, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia) (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Zakamycze 2005, s. 593). Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 202/08). Z tych wszystkich powodów Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 4 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. B.C.