II SA/Łd 742/10

Dnia 28 października 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska, Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2010 roku przy udziale - sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Decyzją z dnia [...],nr [...], znak: [...], wydaną na podstawie art. 21, art. 23a ust. 9, art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. nr 139 z 2006r., nr 139) oraz na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm.), powoływanej dalej jako k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku E. Z. o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, Marszałek Województwa [...] orzekł o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci K. Z. i S. Z. w okresie od 1.lipca do 31.sierpnia 2008r. w postaci zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w łącznej wysokości 504 zł i odmowie umorzenia kwoty odsetek ustawowych od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, wyliczonych na dzień wydania tej decyzji w wysokości 100,46 zł. Marszałek Województwa [...] wskazał również, iż zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami należy dokonać w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, iż w dniu [...] Marszałek Województwa [...] decyzjami: nr [...] i [...] orzekł o braku uprawnienia do świadczeń rodzinnych oraz uznał za nienależne wyżej wskazane świadczenia rodzinne. Pismem z dnia 13.stycznia 2010r. E. Z. zwróciła się z prośbą o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wraz z ustawowymi odsetkami. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że E. Z. prowadzi gospodarstwo domowe z mężem P. Z. i ma na utrzymaniu dziecko – K. Z. Głównym źródłem dochodu rodziny są: wynagrodzenie P. Z. z tytułu zatrudnienia w firmie A Sp. z o. o. " z siedzibą w K. w wysokości netto 1.422,39 zł oraz renta z tytułu niezdolności do pracy E. Z. w kwocie 549,24 zł miesięcznie. Zatem łączny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi 1.971,63 zł. Z dokumentów przedstawionych przez E. Z. wynika, iż łączne koszty utrzymania wynoszą 412,09 zł miesięcznie (w tym: opłaty za energię – 107,23 zł, telefon – 73,99 zł, wodę i odprowadzenie nieczystości – 42,97 zł, podatek od nieruchomości – 145,00 zł oraz pozostałe opłaty – 42,90 zł). Po odjęciu kosztów utrzymania miesięczny dochód rodziny wynosi 1.559,54 zł, co daje kwotę 519,85 zł na osobę. Następnie organ pierwszej instancji stwierdził, iż bezspornym jest, że E. Z. nienależnie pobrała świadczenia rodzinne, bowiem od dnia 1.lipca 2008r. nie spełniała kryteriów ustawowych do ich przyznania. Zarówno decyzje przyznające świadczenia, jak i pouczenia we wnioskach zawierały informację o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, czego strona nie uczyniła. Z tej też przyczyny, zdaniem organu I instancji, wniosek strony nie może zostać uwzględniony, gdyż byłoby to sprzeczne z ogólnie pojętym interesem społecznym i nagradzałoby wnioskodawców, którzy pobierali świadczenia, a byli pouczeni o braku prawa do ich pobierania. Udzielanie ulg w postaci umarzania nadpłat z racji swego uznaniowego charakteru jest instytucja wyjątkową, której zastosowanie winny uzasadniać szczególne okoliczności. Organ prowadzący postępowanie musi nadto wziąć pod uwagę słuszny interes publiczny, który w rzeczywistości stanowi interes budżetu państwa. Interes publiczny to nie tyko potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa, ale także prawidłowe ich wydatkowanie na pomoc osobom, znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. W przypadku uwzględnienia wniosku strony, byłoby to sprzeczne z interesem ogólnym, gdyż w rzeczywistości wszyscy podatnicy zostaliby obciążeni kwotą nienależnie pobranych przez nią świadczeń. Nadto, organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwoty świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia zapłaty. Łączna kwota odsetek od świadczeń rodzinnych wynosi 0,18 zł na każdy dzień. Zatem do kwoty 604,46 zł (kwota główna – 504,00 zł i ustawowe odsetki – 100,46 zł), należy doliczyć kwotę odsetek licząc od dnia 12.marca 2010r. W odwołaniu od tej decyzji E. Z. podniosła, iż sytuacja finansowa jej rodziny jest bardzo trudna. Z uwagi na stan zdrowia odwołującej (potrzeba ciągłej rehabilitacji i leczenia schorzeń kończyn dolnych, wyjazdów na turnusy rehabilitacyjne), rodzina zmuszona jest na ponoszenie dodatkowych kosztów. Po odjęciu bieżących kosztów, dochód jej rodziny wynosi około 300 zł na jednego członka rodziny i jest to kwota poniżej minimum socjalnego. Zadłużenie za okres od 1.lipca do 31.sierpnia 2008r. powstało w związku z wyjazdem jej męża w poszukiwaniu pracy poza granicami kraju. Z chwilą wyjaśnienia się jego sytuacji, dotyczącej pracy zarobkowej, zaprzestała pobierania zasiłków. Nienależnie świadczenia zostały przez nią pobrane w trudnym i niepewnym dla jej rodziny okresie, co było związane z wyjazdem jej męża za granicę i kłopotami zdrowotnymi. W tym czasie zmuszona była kupić rower magnetyczny służący do rehabilitacji, gdyż nie było jej stać na odpłatną rehabilitację, a na tę finansowaną z Narodowego Funduszu Zdrowia był zbyt długi okres oczekiwania. W toku postępowania wyjaśniającego, organ pierwszej instancji nie uwzględnił wszystkich ponoszonych przez jej rodzinę kosztów utrzymania, takich jak rata kredytu zaciągniętego na ustanowienie drogi koniecznej do ich nieruchomości w wysokości 250 zł miesięcznie, zakupu książek, pomocy naukowych, odzieży dla dziecka, dla niej i męża, kosztów opału, utrzymania 20 – letniego samochodu, który jest niezbędny do ich egzystencji, częstych remontów 100 – letniego domu, w którym mieszkają. Skarżąca nadto podniosła, iż rentę będzie otrzymywała do końca czerwca 2010r. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12.października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz.U. nr 79 z 2001r., poz. 856 ze zm.), art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracji ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową, bytową i zdrowotną wnioskodawczyni. Podzieliło przy tym ustalenia faktyczne organu I instancji, co do sytuacji rodzinnej strony, wysokości dochodów i miesięcznych kosztów utrzymania jej rodziny. Stwierdziło ponadto, iż niskie dochody strony nie stanowią, na podstawie obowiązujących przepisów, jedynej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji umorzenia całości nienależnie pobranych świadczeń, a umorzenie stronie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi byłoby sprzeczne z interesem społecznym, gdyż w rzeczywistości wszyscy podatnicy zostaliby obciążeni kwotą nienależnie pobranych przez nią świadczeń. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, brak jest podstaw do przyjęcia, iż w niniejszej sprawie zaistniały szczególne okoliczności, uzasadniające umorzenie w całości nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. W skardze na powyższą decyzję E. Z., wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzuciła naruszenie: 1. art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieustalenie stanu faktycznego sprawy; 2. art. 8 w związku z art. 75 § 1k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz nierozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż nie zataiła przed organem okoliczności uzyskiwania dochodów przez męża. W swoim odwołaniu wskazała, że nienależnie pobrane świadczenia dotyczyły dwóch miesięcy bardzo trudnych i niepewnych dla jej rodziny. Jej mąż w tym czasie nie miał zapewnionych "stałych" dochodów i nie miał pewności, czy będzie miał zapewnioną pracę na kolejne miesiące. W związku z tak niepewną sytuacją finansową, skarżąca nie czyniła żadnych kroków celem zawieszenia świadczeń. Jak tylko sytuacja finansowa jej męża się ustabilizowała, od razu zawiesiła pobieranie świadczeń. Takie zachowanie świadczy o wywiązywaniu się przez nią z obowiązku powiadomienia organu o wszelkich zmianach, mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Organ pierwszej instancji błędnie uznał, iż skarżąca nie powiadomiła organu wypłacającego świadczenia o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Skarżąca odniosła się do tego faktu w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło tej okoliczności pod uwagę. Skarżąca podniosła także, iż sytuacja finansowa jej rodziny uległa pogorszeniu. W chwili obecnej dochód męża wynosi 1.160 zł netto, wysokość renty chorobowej skarżącej wynosi 549 zł netto miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 796 zł. Dodatkowo mąż skarżącej ponosi koszt w wysokości 180 zł miesięcznie na dojazd do pracy oraz utrzymanie samochodu. Wraz z rodziną zamieszkuje w 100 – letnim domu, który wymaga częstych remontów. W związku z ciężką sytuacją finansową oraz niskimi dochodami wydatek w kwocie 604,46 zł stanowić będzie uszczerbek dla utrzymania rodziny. Wskazała, iż w dniu 9.listopada 2010r. będzie miała operację wymiany stawu biodrowego, która jest bardzo kosztowna i chociaż nie jest w stanie wskazać konkretnej kwoty, to jednak wszystkie wolne środki będą przeznaczone na ten cel. Nadto, skarżąca podniosła, że korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracji ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności. W niniejszej sprawie organ nie rozpatrzył wszystkich okoliczności sprawy, bowiem nie uwzględnił jej bardzo trudnej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. nr 153, poz. 1279 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami, uzasadniającymi jej wzruszenie. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadą jest, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Po myśli art. 30 ust. 9 powołanej ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może wszakże umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeśli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Z przepisu tego wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady. Tym samym umorzenie takich świadczeń dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jak wynika z akt sprawy dochód trzyosobowej rodziny skarżącej ustalony został przy uwzględnieniu wynagrodzenia P. Z. z tytułu zatrudnienia w firmie "A Sp. z o. o. " z siedzibą w K. w wysokości netto 1.422,39 zł oraz renty z tytułu niezdolności do pracy E. Z. w kwocie 549,24 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi zatem 1.971,63 zł. zaś łączne koszty utrzymania (wyliczone przezeń w postępowaniu administracyjnym) wynoszą 412,09 zł miesięcznie. Po odjęciu kosztów utrzymania miesięczny dochód rodziny wynosi 1.559,54 zł, co daje kwotę 519,85 zł na osobę. Okoliczności podnoszone w skardze, wskazujące na zmianę sytuacji rodziny skarżącej po wydaniu zaskarżonej decyzji nie mogą odnieść zamierzonego skutku, albowiem zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka, co do zasady, na podstawie akt sprawy, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący, w dacie wydania zaskarżonej decyzji. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.sierpnia 2008r., sygn.akt II FSK 835-07, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 485127). Zmiana sytuacji życiowej rodziny skarżącej po dacie wydania zaskarżonej decyzji pozostaje zatem bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż organ po ustaleniu dochodu strony skarżącej zasadnie uznał, iż sytuacja materialna rodziny E. Z. nie jest sytuacją "szczególną" w myśl cytowanego art. 90 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzasadniałaby umorzenie skarżącej kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem Sądu, użyty w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe. A zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. W rozpoznawanej prawie wskazać natomiast należy, że obowiązek zwrotu dotyczy należności głównej w kwocie 504,00,-zł. Ustalony miesięczny dochód rodziny skarżącej wynosi blisko 1.600,-zł. Nie bez znaczenia jest i ta okoliczność, że jak podnosi skarżąca, pobierając świadczenia rodzinne w miesiącach lipcu i sierpniu 2008r. miała świadomość, iż świadczenia te jej nie przysługują, jednakże z uwagi na "niepewną sytuację" męża, nie informowała o tym organu. Uczyniła to zaś dopiero wówczas, gdy sytuacja wspomniana się ustabilizowała. Zakładać zatem należy, iż musiała liczyć się z obowiązkiem zwrotu pobranych świadczeń, decydując się wszakże na ich pobieranie do czasu uregulowania sytuacji zawodowej męża. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. jest prawidłowa, albowiem ustalona prawidłowo sytuacja rodziny skarżącej nie stanowi przypadku "szczególnie uzasadnionego", o którym mowa w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono zatem o oddaleniu skargi jako niezasadnej, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia. A.D.