II SA/Łd 743/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant Asystent sędziego Marcelina Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2022 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz radcy prawnego M. S. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ulicy A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł. II SA/Łd 743/21 Uzasadnienie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga L.W. na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. (znak SKO [...]) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] r. (znak [...]) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego. Z akt sprawy wynika, że 24 marca 2021 r. L.W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna A.K., urodzonego [...] r. Decyzją z [...] r., organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia rodzicielskiego na dziecko- A.K. Od niniejszej decyzji odwołała się L.W. wyrażając niezadowolenie z niniejszego rozstrzygnięcia. Skarżąca podkreśliła, iż w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Ł. z [...] r. w sprawie o sygn. akt [...] otrzymanego wraz z uzasadnieniem 19 stycznia 2021 r., który przesądził o oddaleniu odwołania od decyzji ZUS - zgodnie z tą decyzją ZUS stwierdził, że skarżąca nie podlega jako pracownik ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 9 marca 2018 r. - odmówiono stronie wypłaty zasiłku chorobowego i macierzyńskiego. Skarżąca podniosła, że wcześniej uzyskała informację od pracownika MOPS, iż świadczenie rodzicielskie nie zostanie jej przyznane dopóki ww. sprawa sądowa się nie zakończy. W chwili obecnej została pozbawiona jakichkolwiek świadczeń. W ocenie strony ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje, że terminy w niej określone są nieprzywracalne. Złożenie wniosku po terminie w okolicznościach wskazanych, na które nie miała wpływu powinno być potraktowane jako złożone w terminie. Termin ten powinien być liczony od prawomocności ww. wyroku. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w toku postępowania administracyjnego ustalono, że L.W. dopiero 24 marca 2021 r. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna A.K. Organ stwierdził, że wniosek niniejszy został złożony po terminie, tj. po upływie 52 tygodni od urodzenia A.K. (ur. [...] r.), czyli po upływie okresu, o którym mowa art. 17 c ust. 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. Prawo do świadczenia rodzicielskiego na dziecko przysługiwało skarżącej od 26 października 2018 r. przez okres 52 tygodni. Kolegium podniosło, że wnioskodawczyni w swoim odwołaniu opisuje wprawdzie przyczynę niezłożenia wniosku w terminie (tocząca się sprawa sądowa przeciwko ZUS), jednak okoliczność ta pozostaje bez wpływu na końcowe rozstrzygniecie sprawy. Odpowiadając na zarzuty wnioskodawczyni Kolegium podkreśliło, iż przepis prawa wyraźnie stanowi, iż świadczenie przysługuje w przypadku matki lub ojca od dnia urodzenia dziecka (art. 17 c ust 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) przez okres 52 tygodni (art. 17 c pkt 3 ppkt 1 tej ustawy) i nie przewiduje w tym zakresie żadnych odstępstw od tej zasady. Po upływie terminu wskazanego w ustawie prawo do świadczenia rodzicielskiego wygasa, zaś przywrócenie terminu prawa materialnego jest niedopuszczalne. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w żaden sposób nie pozwalają na wsteczne przyznanie świadczeń, niezależnie od przyczyny opóźnienia w złożeniu wniosku. W skardze do sądu L.W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przedstawiła argumentację tożsamą jak w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) [dalej: ustawa p.p.s.a.]. Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. W przypadku stwierdzenia braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, gdy zaskarżona decyzja lub postanowienie nie narusza przepisów prawa, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17c ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], który uprawnia do świadczenia rodzicielskiego w wysokości 1.000 zł miesięcznie między innymi matkę na okres 52 tygodni (w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, przysposobienia jednego dziecka lub objęcia opieką jednego dziecka). Zgodnie z art. 24 ust. 9 powoływanej ustawy, prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się począwszy od miesiąca urodzenia lub przysposobienia dziecka, w przypadku osób, o jakich mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3 powoływanej ustawy, od miesiąca objęcia dziecka opieką, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego został złożony w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia lub przysposobienia dziecka. W przypadku osób, o których mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, od dnia objęcia dziecka opieką. W sytuacji gdy wniosek zostanie złożony po terminie, nie później jednak niż w okresach, o jakich mowa w art. 17c ust. 3 analizowanej ustawy, prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, zgodnie z art. 24 ust. 2 tej ustawy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. W świetle art. 24 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 61 § 3 k.p.a. doręczenie organowi wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia. Należy przy tym zaakcentować, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje systemu wyrównania za okres przed złożeniem wniosku. W realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca urodziła syna [...] r., okres, o którym mowa w art. 17c ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (52 tygodni od tej daty) minął 25 października 2019 r., zaś skarżąca złożyła wniosek dopiero 24 marca 2021 r., czyli po znacznym upływie rozważanego okresu. Oceniając skutki jakie rodzi taka sytuacja koniecznym jest najpierw wyjaśnienie charakteru terminu zawartego w we wskazanym powyżej przepisie oraz konsekwencji niezachowania wspomnianego terminu. Kluczowe znaczenie przypisać należy temu, że termin określony w art. 17c ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter materialnoprawny. Zatem po jego upływie uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego wygasa. Wynika to z faktu, że to wniosek strony zainteresowanej jest niewątpliwie czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia, przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie, co oznacza, że decyzja w przedmiocie świadczenia wywołuje skutki od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Wskazany bowiem w art. 17c ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych termin nie jest terminem, który podlega przywróceniu, skoro jest terminem prawa materialnego, które nie są - co do zasady - przywracalne. Terminy materialnoprawne ustanawiane są dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych. Wykładnia historyczna również potwierdza wolę ograniczenia przez ustawodawcę okresu, w jakim może być wypłacane świadczenie rodzicielskie. Uzasadnienie projektu ustawy, a zwłaszcza konstrukcja przepisów intertemporalnych, zakładających objęcie regulacją rodziców, których dzieci urodziły się przed datą wejścia w życie ustawy, ale jedynie na okres 52 tygodni od ich urodzenia świadczy o wspomnianej intencji (projekt ustawy o zmianie Ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, druk nr 3335, Sejm VII kadencji, Uzasadnienie, s. 5). "Świadczenie to będzie mogło być pobierane przez 12 miesięcy (czyli 52 tygodnie) – co do zasady do ukończenia przez dziecko 1 roku życia – po urodzeniu dziecka" (ibid, s. 7), prowadzi do wniosku, iż celem ustawodawcy była pomoc rodzicom, którym nie przysługuje zasiłek macierzyński, przez pierwsze 52 tygodnie życia dziecka. Skarżąca wywodzi, że późniejsze złożenie wniosku spowodowane było oczekiwaniem na wydanie rozstrzygnięcia przez sąd powszechny w sprawie dotyczącej ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym (wyrok w tej sprawie zapadł 23 listopada 2020 r.). Jednak - w ocenie Sądu - słusznie organy przyjęły, że na gruncie obowiązującego stanu prawnego okoliczność ta jest pozbawiona znaczenia z punktu widzenia biegu terminu do złożenia wniosku o świadczenie rodzicielskie. Ze względu bowiem na charakter terminu, przyczyna niezłożenia wniosku w przypisanym terminie jest bez znaczenia. Brak jest bowiem jakichkolwiek formalnych podstaw prawnych wyłączających możliwość złożenia wniosku przez podmiot zainteresowany o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego w sytuacji prowadzenia postępowania w zakresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Skarżąca mogła więc powyższy wniosek złożyć do właściwego organu niezależnie od toczącego się innego postępowania (administracyjnego czy też sądowego) prowadzonego w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Oczekiwanie na prawomocne zakończenie postępowania w zakresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu skarżącej nie usprawiedliwia - z perspektywy normatywnej - wystąpienia z wnioskiem dopiero w 2021 r. Innymi słowy, oczekiwanie na orzeczenie sądu w sprawie dotyczącej decyzji ZUS nie uchyla przekroczenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego. Nie mógł też wywołać oczekiwanych przez stronę skutków wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. Trzeba bowiem podkreślić, że w analizowanej sprawie termin prawa materialnego dla skarżącej wygasł jeszcze przed 20 marca 2020 r., tj. przed ogłoszeniem do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.W tej sytuacji nie ma zastosowania art. 15zzzzzn² ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021r., poz. 2095). Wspomniany przepis odnosi się bowiem wyłącznie do przypadku stwierdzenia uchybienia terminów prawa administracyjnego przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zatem także argumentacja pełnomocnika skarżącej zawarta w piśmie z 9 listopada 2021 r., a odwołująca się właśnie do tych okoliczności nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając na względzie dotychczasowe rozważania stwierdzić należy zatem, że zaskarżona decyzja Kolegium jest prawidłowa. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego organy prawidłowo uznały, iż w związku z wystąpieniem przez skarżącą o świadczenie rodzicielskie po upływie terminu z art. 17c ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżącej nie przysługiwało świadczenie rodzicielskie. Odnosząc się końcowo do zarzutów i argumentacji skarżącej, że konsultowała z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie możliwość ubiegania się o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, lecz otrzymała nieprawidłowe informacje, że świadczenie to jej nie przysługuje, wskazać należy, iż Sąd nie ma podstaw, aby jednoznacznie zaprzeczyć, iż skarżąca mogła ewentualnie otrzymać od pracowników organu niewłaściwe informacje. Zarazem jednak nie można w żaden pewny sposób stwierdzić, iż winę za zaistniały stan rzeczy ponosi organ, gdyż kontakty skarżącej z pracownikami ośrodka pomocy rodzinie nie zostały w jakikolwiek sposób udokumentowane. Nie wiadomo także, jakie fakty skarżąca pracownikom organu przytoczyła zasięgając ich porady. Najważniejsze z perspektywy tej sprawy jest jednak to, że skarżąca obiektywnie - abstrahując od przyczyn - przez wiele miesięcy licząc do daty urodzenia dziecka nie występowała o przyznanie jej świadczenia, przez co uchybiła terminowi z art. 24 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie dopełniła zatem warunku materialnoprawnego, aby otrzymać świadczenie za okres wsteczny. Reasumując, w ocenie Sądu organy ustaliły w niniejszej sprawie wszystkie istotne okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy. Przeprowadziły postępowanie wyjaśniające z zachowaniem zasady określonej w art. 7 k.p.a., a znajdującej rozwinięcie w art. 77 § 1 k.p.a. Nie będąc związany zarzutami skargi Sąd nie stwierdził naruszenia innych przepisów postępowania, w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie nie stwierdzono również naruszenia przepisów prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę w całości. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika skarżącej wyznaczonego z urzędu orzeczono na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. o ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715), który stanowi, że stawka minimalna za udział radcy prawnego w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w "innej sprawie" wynosi 240 zł. is