II SA/Łd 751/19

Dnia 3 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi S. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji odmawiającej przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...]. a.bł. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z [...], działając na podstawie art.127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r, poz. 2096) oraz art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistyczny oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690) utrzymał w mocy decyzję własną z [...]., którą odmówił S. T. zmiany decyzji z [...] o odmowie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że własną decyzją z [...] odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, a S. T. nie złożył wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zatem ww. decyzja stała się ostateczna. Organ wyjaśnił dalej, że w dniu 13 marca 2019 r. do Urzędu, wpłynął kolejny wniosek strony, który został zakwalifikowany zgodnie z intencją wnioskodawcy jako wniosek o uchylenie bądź zmianę decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] odmówił zmiany decyzji własnej z [...], a S. T. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. w ocenie organu powołując się na okoliczności, które były znane we wcześniejszych etapach postępowania administracyjnego. Organ zaznaczył, że do wniosku inicjującego postępowanie administracyjne w trybie nadzwyczajnym strona załączyła min. legitymację potwierdzającą nadanie odznaczenia Krzyża Wolności i Solidarności z dnia 13 marca 2018 r. oraz oświadczenia świadków S. C. i S. N. złożone w dniu 23 kwietnia 2019 r., jednak oświadczenia pisemne ww. osób dotyczące potwierdzenia prowadzenia działalności opozycyjnej przez stronę w okresie od 1980 r. do czerwca 1989 r. znajdowały się już w aktach sprawy na etapie prowadzenia postępowania administracyjnego w 2016 r.. W konsekwencji organ uznał, że w toku obecnie prowadzonego postępowania strona po raz kolejny nie przedstawiła dostatecznych dowodów i nie wskazała na nowe okoliczności, które w ocenie organu przemawiałyby za uznaniem, iż interes społeczny lub słuszny interes strony nakazuje wzruszenie ostatecznej decyzji. Okoliczności, na które powołuje się strona były już brane pod uwagę w postępowaniu zakończonym decyzją o odmowie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Organ uznał zatem, iż w toku postępowania nadzwyczajnego nie zostały ujawnione żadne okoliczności, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że zostały spełnione wymogi art. 154 k.p.a.. Zatem Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W skardze S. T. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w zw. z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób rzetelny i całościowy, w tym zaniechanie przesłuchania świadków, a przez to niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy; - art. 75 § 1 i 2, w zw. z art. 2 i art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej (...), poprzez zaniechanie odebrania od strony oświadczenia złożonego pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania w sytuacji, gdy IPN nie potwierdził okoliczności podlegających ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, a żaden przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów przez IPN w drodze zaświadczenia; - art. 80 k.p.a., w zw. z art. 2 i art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej (...), poprzez błędne uznanie, że brak potwierdzenia przez IPN okoliczności wskazanych przez skarżącego i świadków dotyczących spełnienia przesłanek określonych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych uzasadnia odmowę przyznania stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej bez przeprowadzania dalszego wyjaśnienia okoliczności sprawy; - art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji w sposób niejasny i niezrozumiały dla skarżącego w zakresie okoliczności, które organ uznał za udowodnione, okoliczności które mają znaczenie dla sprawy i tych, które organ pominął, ze wskazaniem przyczyn pominięcia w rozstrzygnięciu sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając sprawę sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna. Kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło w wyniku postępowania nadzwyczajnego przeprowadzonego w trybie art. 154 k.p.a. Przepis ten stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony (§ 1). W przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji (§ 2). Wzruszenie decyzji ostatecznej we wskazanym trybie oparte jest zatem na dwóch przesłankach wyrażających się w stwierdzeniu, że za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Postepowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej uregulowane w art. 154 k.p.a. (a także analogicznie w art. 155 k.p.a.) jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany takiej decyzji ze względu na interes społeczny i słuszny interes strony. Przedmiotem postępowania w tym trybie nie jest zatem ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ostateczną w jej całokształcie. Nadto zmiana decyzji w tym trybie może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem postępowania zwyczajnego. Decyzja wydawana na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. jest przy tym decyzją uznaniową, wobec czego – co do zasady – można nią zmienić lub uchylić decyzję ostateczną tylko w takich sprawach, w których przepisy prawa materialnego stanowiące podstawę prawną jej wydania, przewidywały dla organu administracji pewien luz decyzyjny. Możliwość zastosowania powyższego unormowania w odniesieniu do decyzji tzw. związanych jest natomiast obarczona konkretnymi ograniczeniami, które powinny wynikać bezpośrednio z okoliczności danej sprawy, a ewentualne podjęcie rozstrzygnięcia, w tym pozytywnego dla wnioskodawcy i tak nie może prowadzić do stanu naruszenia prawa. Zaskarżoną decyzją Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną decyzję z [...], którą odmówił S. T. zmiany decyzji z [...] o odmowie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ uznał, że w toku postępowania nadzwyczajnego strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów i nie wskazała na nowe okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, iż interes społeczny lub słuszny interes strony nakazuje wzruszenie ostatecznej decyzji. Skarżący załączył wprawdzie legitymację potwierdzającą nadanie odznaczenia Krzyża Wolności i Solidarności oraz oświadczenia świadków S. C. i S. N. lecz w ocenie organu materiały te były już brane pod uwagę w trakcie postepowania prowadzonego.w trybie zwykłym, zakończonego decyzją z [...]. Taka teza organu nie może zostać uznana za zasadną, już choćby z tego względu, że uroczystość wręczenia Krzyża Wolności i Solidarności odbyła się 27 września 2018., a legitymacja została wystawiona 19 czerwca 2018 r., zatem po wydaniu decyzji której wzruszenia domagał się skarżący. Wśród nadesłanych przez skarżącego kserokopii jest kopia uzasadnienia wniosku o nadanie wskazanego odznaczenia, w którym napisano, że "współtworzył struktury NSZZ Rolników Indywidualnych "Solidarność" w gminie K.", a nadto m.in. brał udział a manifestacji i prowadził działalność opozycyjną w rejonie R. Wskazane okoliczności, stanowiące podstawę przyznania przez Prezesa IPN Krzyża Wolności i Solidarności, w ocenie sądu mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, zaś organ pominął je przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, bowiem nie odniósł się do nich w jej uzasadnieniu. Podkreślić także należy, iż we wniosku wszczynającym postępowanie nadzwyczajne, zakończone zaskarżoną decyzją skarżący wprawdzie wskazuje art. 154 k.p.a. jako podstawę wniosku, ale dalej prosi "o wznowienie postępowania administracyjnego i zmianę decyzji oraz przyznanie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowane z powodów politycznych". Tym samym, kluczowym zagadnieniem w niniejszej sprawie jest ocena, czy organ prawidłowo zakwalifikował żądanie strony jako wniosek o zmianę decyzji w trybie art. 154 k.p.a.. Zdaniem sądu należy wyjaśnić jaka była intencja skarżącego, czy faktycznie domagał się zmiany decyzji z [...], czy też wnosił o wznowienie postępowania zakończonego ową decyzją ostateczną, choćby ze względu na ww. nowe okoliczności jakie pojawiły się w sprawie po jej wydaniu. W ocenie sądu, organ nie wyjaśnił należycie intencji i woli strony zawartej we wniosku, co zdeterminowało dalsze postępowanie a w konsekwencji mogło również mieć wpływ na końcowe rozstrzygnięcie. Podkreślić przy tym należy, że z uwagi na treść art. 9 k.p.a. na organie administracji spoczywał obowiązek jednoznacznego ustalenia treści wniosku tak, aby strona nie poniosła szkody wobec nieznajomości przepisów prawa. Nie czyniąc żadnych ustaleń przed wydaniem decyzji pierwszej instancji, organ zakwalifikował żądanie strony jako wniosek w trybie art. 154 k.p.a., a w konsekwencji odmówił zmiany spornej decyzji. Tymczasem analiza wniosku skarżącego budzi wątpliwości co do prawidłowości takiego działania, o czym mowa powyżej. Stanowi to w ocenie sądu naruszenie fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego zawartych w przepisach art. 7, 8, 9 k.p.a., obligujących organ do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes strony, do prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywatela do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywatela, a nadto należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, czuwając przy tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, udzielając w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Aby uczynić więc zadość powyższemu należało jednoznacznie ustalić wolę strony w oparciu o wskazywane przez nią okoliczności i ewentualne dodatkowe wyjaśnienia. Materiał zgromadzony w aktach sprawy wskazuje jedynie na wolę strony dokonania weryfikacji decyzji ostatecznej z[...] , co może nastąpić ewentualnie w jednym z trybów nadzwyczajnych, o ile oczywiście zostaną spełnione przesłanki ustawowe. Aby uczynić zadość powyższemu, należało jednoznacznie ustalić wolę strony w oparciu o wskazywane przez nią okoliczności i ewentualne dodatkowe wyjaśnienia i rozstrzygnąć, czy i który z trybów nadzwyczajnych odnosi się do sytuacji skarżącego, stosując właściwe przepisy prawa, co organ zobligowany będzie uczynić ponownie rozpoznając sprawę, mając na uwadze wskazania zawarte w motywach wyroku. Wobec powyższego sąd orzekł jak w sentencji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c., w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). MR