II SA/Łd 754/06

Dnia 9 lutego 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant asystent sędziego Joanna Wegner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2007 roku sprawy ze skargi K.L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia [...]. W dniu [...] K.L. złożyła w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia się na deportacji, w [...], w miejscowości G. Załączyła rekomendację wniosku sporządzoną przez Kombatancki Związek Dzieci Wojny. Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 - 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych o okresu powojennego (Dz. U. z 2002 roku Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił K.L. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia się na terenie [...] i wspólnego pobytu z rodzicami deportowanymi do pracy przymusowej. W uzasadnieniu organ podał, że wskazany we wniosku rodzaj represji nie jest represją w rozumieniu ustawy. W dniu 2 marca 2004 roku K.L. odwołała się od powyższej decyzji podnosząc, że ze środków masowego przekazu uzyskała informację o tym, że dzieci urodzone na deportacji mają prawo do uzyskania dodatku kombatanckiego. Komisja Historyczna Polskich Ofiar Wojny, Porozumienia Związków i Organizacji Dzieci Wojny także wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji wskazując, że K.L. pozostawała wraz z rodzicami na deportacji i tam się urodziła. W wyniku rozpatrzenia odwołania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podał, że strona w odwołaniu nie podała nowych faktów, które nie byłyby znane wcześniej. W ocenie organu okoliczność urodzenia i pobytu z rodzicami deportowanymi do pracy przymusowej nie stanowi represji w rozumieniu ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Na powyższą decyzję K.L. w dniu 9 listopada 2004 roku wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Podniosła, że od 6 lat ubiega się o przyznanie dodatku do emerytury. Urodziła się w dniu [...] w [...] w miejscowości G. w trakcie zesłania rodziców na przymusowe roboty do [...] w dużym gospodarstwie. Rodzice skarżącej pracowali bardzo ciężko, dziecko pozostawiając głodne w domu. Jesienią 1943 roku ojciec K.L. został poturbowany przez konie. Po trudnej podróży do Polski ojciec skarżącej zmarł w wieku 23 lat. Matka skarżącej chorowała na serce, zmarła w 1986 roku. K.L. ma wadę wzroku, widzi tylko lewym okiem, leczy się na nadciśnienie i osteoporozę. Ma niską emeryturę. Podkreśliła swoją trudną sytuację materialną oraz wysokie poczucie krzywdy. W odpowiedzi na skargę z dnia 9 grudnia 2004 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu podniósł, że podtrzymuje w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Skarżąca w piśmie procesowym z dnia 17 marca 2005 roku nie wyraziła zgody na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Postanowieniem z dnia 11 maja 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę K.L. przyjmując, iż została złożona z uchybieniem terminu określonego w art. 53 § 1 ustawy o – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p. p. s. a. Postanowieniem z dnia 13 lipca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę K.L. o wznowienie postępowania zakończonego powyższym postanowieniem Sądu z dnia 11 maja 2005 roku o odrzuceniu skargi. W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od przedmiotowego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 maja 2005 roku o odrzuceniu skargi Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2006 roku uchylił zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: W niniejszej sprawie organy administracji nie ustrzegły się uchybień skutkujących koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada praworządności, która kodeksowe uregulowanie znalazła w art. 7 k. p. a. Filarem prawidłowego przeprowadzenia postępowania jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. W tym celu organ zobowiązany jest podjąć wszelkie możliwe kroki. W myśl art. 77 § 1 i 80 k. p. a. materiał dowodowy w sprawie należy zebrać i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący, a rozstrzygnięcie sprawy powinna poprzedzać należyta ocena całokształtu zgromadzonych w sprawie dowodów. Ustawodawca nałożył na organy administracji nadto obowiązek pogłębiania zaufania społeczeństwa do organów Państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli (art. 8 k. p. a.) oraz zobligował organy administracji do informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków (art. 9 k. p. a.). Wagę wymienionych wyżej dyrektyw postępowania potwierdzają liczne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz poglądy wyrażone w doktrynie postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2002 roku, sygn. akt I SA 2188/00, publ. Lex nr 81741, wyrok z dnia 29 czerwca 2004 roku, sygn. akt OSK 532/04/04, niepubl., wyrok z dnia 12 czerwca 2001 roku, sygn. akt II SA/Łd 1080/99, niepubl., B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2003, s. 64 i nast.). O ile powyższe postulaty zostają spełnione, czynności organu zyskują walor prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie organy rozpatrując wniosek K.L. z dnia [...] przeprowadziły postępowanie wbrew przedmiotowym zasadom. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż uprawnienia przysługujące w związku z szeroko rozumianą represją doznaną w związku z Drugą Wojną Światową regulowane są przez dwa odrębne akty prawne. Świadczenia z tytułu działalności kombatanckiej przysługują na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 371 ze zm.), natomiast świadczenia, których przesłankę przyznania stanowi fakt deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy oraz ZSRR mają swe źródło w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Wymienione akty prawne przewidują odmienne rodzaje świadczeń i zasady ich przyznawania. Uprawnienia z tytułu działalności kombatanckiej mają na celu uhonorowanie osób wyróżniających się działalnością, walką na rzecz suwerenności i niepodległości Ojczyzny. Świadczenia z tytułu deportacji przysługują natomiast w odmiennych stanach faktycznych; zarezerwowane są dla osób represjonowanych wskutek osadzenia w obozach pracy przymusowej lub deportacji do pracy przymusowej poza granice Polski w okresie II Wojny Światowej. Jednocześnie, w myśl art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym (...) osobie uprawnionej do dodatku kombatanckiego, świadczenie z tytułu deportacji nie przysługuje. W obydwu przypadkach organem właściwym do rozpoznawania wniosków jest Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na którym spoczywa pełna odpowiedzialność za prawidłowość prowadzonego postępowania. Zważyć przy tym należy, iż z natury rzeczy o przyznanie w. w. uprawnień ubiegają się z reguły osoby starsze, często schorowane, nieposiadające prawniczego wykształcenia, które w organach administracji poszukują fachowej pomocy w uzyskaniu należnych im świadczeń, w tym w szczególności należytego pouczenia o przysługujących im prawach (art. 9 k. p. a.). To organ administracji dysponuje przecież profesjonalną wiedzą i na nim ciąży nakaz zbadania wszelkich elementów stanu faktycznego, w tym także, jeżeli zachodzi taka konieczność, ustalenia, czy też uzyskania doprecyzowania treści składanego przez stronę wniosku. Ważki obowiązek przestrzegania zasady praworządności, pogłębiania zaufania, a nadto – informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw przybierają zatem w przedmiotowym postępowaniu postać realnych, namacalnych czynności procesowych. Będą do nich w szczególności należały: wskazane wyżej pouczenie o możliwych do zgłoszenia żądaniach, wyjaśnienie treści wniosku, fachowa i cierpliwa pomoc w wypełnieniu składanych dokumentów, precyzyjne ustalenie stanu faktycznego poprzez uzyskanie od wnioskodawcy koniecznych historycznych faktów warunkujących konkretne uprawnienia, zastosowanie obowiązującego aktu prawnego adekwatnego do zgłoszonego żądania, dokładne pouczenie o możliwym sposobie i terminie załatwienia sprawy, o przysługujących środkach odwoławczych i terminach oraz sposobach zaskarżenia wydawanych rozstrzygnięć, a w razie potrzeby - wysłuchanie powziętych w tym zakresie przez stronę wątpliwości i poczynienie starań o ich usunięcie. W niniejszej sprawie organy postąpiły wbrew powyższym, wymienionym w art.7, 8 i 9 k. p. a. dyrektywom postępowania. Zarówno decyzja organu I, jak też II instancji zostały wydane bez wymaganej prawem podbudowy w postaci poczynienia dokładnych ustaleń stanu faktycznego, wszechstronnej oceny materiału dowodowego w kontekście zgłoszonego przez K.L. żądania. Organy apriorycznie i bezkrytycznie przyjęły, iż strona domaga się przyznania uprawnień kombatanckich. Tymczasem z treści wniosku (k. 7v. akt administracyjnych) wynika, że skarżąca wniosek swój złożyła z uwagi na urodzenie się na terenie [...], na deportacji. Również w odwołaniu K.L. podniosła, że wnosi o przyznanie świadczenia z tytułu pobytu na deportacji wraz z rodzicami. Nie ulega zatem wątpliwości, iż rzeczywistą intencją strony było zgłoszenie roszczenia przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (art. 2 pkt 2 b ustawy). Rozstrzygnięcie wniosku strony w oparciu o przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego było zatem bezpodstawne, nie korespondowało z treścią żądania skarżącej; pozostawało w sprzeczności ze stanem faktycznym sprawy. Nawet, jeżeli po stronie organu występowały wątpliwości, co do treści wniosku K.L., organ zobowiązany był wątpliwości te, przy pomocy wszystkich dostępnych środków, usunąć (w myśl art. 77 § 1 k. p. a.), np. poprzez wezwanie strony do sprecyzowania wniosku. Z takich czynności procesowych jednak zrezygnowano. Powyższe naruszenia przepisów proceduralnych po raz pierwszy popełniono na etapie postępowania przed organem I instancji. Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie wady te powielił, akceptując wszystkie czynności procesowe przeprowadzone w fazie postępowania przed organem I instancji. Rozpatrując ponownie sprawę organy nie pominą obowiązku należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, przeprowadzą rzetelną ocenę materiału dowodowego w aspekcie żądania zgłoszonego przez skarżącą. Przede wszystkim zaś rozstrzygną sprawę w sposób adekwatny do treści wniosku i uwzględnią obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa. O ile wniosek strony budziłby nadal jakiekolwiek wątpliwości organów, wówczas podejmą stosowne ku temu działania, by niejasność tę usunąć. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, uznając iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają wskazane przepisy proceduralne w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił oba akty administracji.