II SA/Łd 761/03

Dnia 17 września 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Małgorzata Stahl, Sędzia NSA: Zygmunt Zgierski (spr.), p.o. Sędziego WSA: Renata Kubot-Szustowska, Protokolant: sekretarz sądowy Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 10 września 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego - oddala skargę - II SA/Łd 761/03 U z a s a d n i e n i e Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania J. L., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] Kierownika Oddziału Świadczeń Filii MOPS Ł. – Ś., odmawiającą J. L. przyznania zasiłku okresowego w kwietniu 2003 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, iż zgodnie z art. 11 ustawy o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) przyznawanie zasiłków okresowych jest zadaniem zleconym gminie. Powołano się na treść art. 31 ww. ustawy, wywodząc, iż zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny, ustalonego zgodnie z art. 4 ust. l, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia, brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Podano, iż stosownie do art. 2 ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych, a rodzaj i zakres udzielonej pomocy powinny być adekwatne do okoliczności, jak również do możliwości organów pomocy społecznej, które muszą obejmować pomocą jak najwięcej mieszkańców gminy, w tym przede wszystkim osoby pozostające bez żadnego źródła utrzymania. Zauważono, iż potrzeby osób ubiegających się o tę formę pomocy mogą być uwzględnione pod warunkiem posiadania przez gminę odpowiednich środków finansowych. Środki te, jak wynika z pisma z dnia [...] MOPS Filia Ł. – Ś., nie są wystarczające na pełną realizację zadań obligatoryjnych. Zapewnienie pomocy w wymiarze zgodnym z oczekiwaniami wnioskodawców, z uwagi na ograniczone środki finansowe będące w dyspozycji MOPS, nie jest możliwe. Podkreślono, że zasiłki celowe mogą być przyznane jedynie na dotychczasowym poziomie, zaś liczbę godzin przyznanych usług zwykłych zredukowano, z uwagi na zmniejszenie planu wydatków na ten cel w porównaniu z rokiem 2002 o 93.329 zł. W tej sytuacji nie ma żadnej możliwości przyznania świadczenia fakultatywnego, tj. zasiłku okresowego. Organ odwoławczy zauważył, iż organ I instancji działał w granicach uznania administracyjnego, a motywami, jakimi kierował się przy podejmowaniu decyzji, były ograniczone środki finansowe Ośrodka, zbyt mały budżet, jak na stale wzrastającą liczbę osób potrzebujących pomocy finansowej. Ponadto podkreślił, iż niekorzystna dla wnioskodawcy decyzja nie zamyka drogi do wystąpienia w przyszłości z wnioskiem o przyznanie pomocy, zaś Ośrodek stosownie do posiadanych funduszy podejmie rozstrzygnięcie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdziło, iż J. L. zajmuje wraz z uczącą się i wychowującą samotnie 2,5 roczne dziecko córką K. L. mieszkanie składające się z trzech pokoi i kuchni. W mieszkaniu znajduje się centralne ogrzewanie i zimna woda. Mieszkanie jest zadłużone na kwotę 30.000 zł, gaz został odłączony, a skarżąca nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego. Czynsz za mieszkanie wynosi 670 zł, zaś opłata za energię elektryczną 112,18 zł. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ma 52 lata, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną od dnia 17 marca 2003 r. bez prawa do zasiłku. Ze znajdującego się w aktach oświadczenia wynika, iż nie posiada żadnego dochodu, jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec dwóch córek w kwocie po 350 zł, których z braku dochodów obecnie nie płaci. Druga córka mieszka i studiuje w Warszawie, utrzymuje się z alimentów. Skarżąca cierpi na przewlekłą chorobę wrzodową dwunastnicy i wymaga stałego leczenia farmakologicznego, od 1999 r. znajduje się nadto pod opieką Poradni Onkologicznej oraz Miejskiego Ośrodka Profilaktyki i Terapii Uzależnień. Organ odwoławczy zauważył nadto, iż MOPS Filia Ł.-Ś. przyznał skarżącej w kwietniu i maju 2003 r. zasiłki celowe - po 50 złotych na dożywianie i zakup leków. Powyższe rozstrzygnięcie J. L. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Ł. W uzasadnieniu skargi zauważyła, iż mimo spełnienia przez nią przesłanki do ubiegania się o pomoc w formie zasiłku, co stwierdził organ pierwszej instancji i Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zasiłku nie przyznano z powodu "braku środków". Podkreśliła, iż w Polsce obowiązuje ustawa o ochronie zdrowia i życia - od poczęcia do naturalnej śmierci, każdy człowiek musi zaspokajać swoje niezbędne potrzeby. Z uzasadnienia skargi wynika, iż odmowa przyznania przedmiotowego zasiłku jest niezgodna z art. 68 i art. 67 Konstytucji RP oraz Deklaracją Praw Człowieka. W skardze powołano się także na art. 77 pkt. 2 Konstytucji RP. Podkreślono, iż przyznana na dożywianie i leki kwota 50 zł nie jest wystarczająca na utrzymanie, zakup odzieży, środków czystości i pokrycie opłat. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 wyżej powołanego aktu). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku wykazania istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Takie wady i uchybienia nie wystąpiły w rozpatrywanej sprawie. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona. Organy wydające decyzje w niniejszej sprawie dokonały prawidłowych ustaleń odnośnie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej, a odmowa przyznania zasiłku okresowego została należycie uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 31 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na: długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia, brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Zasiłek okresowy ustala się do wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowym rodziny, ustalonym zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochodem tej osoby lub rodziny, nie niższej jednak niż 19 zł. Użycie w treści art. 31 ust. 1 ustawy określenia "może" oznacza, iż nawet w przypadku zaistnienia wymienionych w nim przesłanek organ administracji nie jest bezwzględnie zobowiązany do przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Spoczywa na nim obowiązek szczegółowego i wnikliwego wyjaśnienia stanu rodzinnego, sytuacji materialnej i życiowej osoby (rodziny) starającej się o przyznanie pomocy, przy wzięciu jednocześnie pod uwagę potrzeb innych osób i rodzin występujących o pomoc, a także wysokość posiadanych środków finansowych. Ocena przedstawionych przez wnioskodawców ich potrzeb, rodzaj i rozmiar świadczenia, pozostawione zostały przeto uznaniu organu pomocy społecznej. Uznanie to może być tylko wówczas zakwestionowane przez Sąd administracyjny, jeżeli nosi cechy dowolności, naruszając przepisy postępowania administracyjnego, traktujące o obowiązku dokładnego wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego oraz uwzględnienia słusznego interesu strony w powiązaniu z interesem społecznym. Rozpoznając niniejszą sprawę organy obu instancji w sposób właściwy, zgodnie z wymogami wynikającymi z treści art. 7 i 77 § 1 kpa, wyjaśniły sytuację finansową Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł.-Ś. w Ł. oraz aktualną sytuację życiową skarżącej. W szczególności ustalono, że J. L. ma 52 lata, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł. od dnia [...]. Nie przysługuje jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Nie osiąga żadnego dochodu, dodatkowo zobowiązana jest płacić alimenty na rzecz dwóch córek po 350 zł, którego to obowiązku z uwagi na brak środków obecnie nie spełnia. Skarżąca mieszka w trzypokojowym mieszkaniu. Wraz z nią mieszka córka, wychowująca samotnie 2,5-roczne dziecko. Występują znaczne zaległości w opłatach czynszowych. Ustalono jednak również, że zaplanowane na rok 2003 z budżetu centralnego środki na zadania zlecone gminie, zarówno obligatoryjne jak i fakultatywne, wynosiły ogółem 5 788 977 zł, z czego 5 313 662 zł przeznaczono na wypłaty zasiłków, a 475 315 zł na opłacenie składek na ubezpieczenia społeczne. Planowane środki finansowe pokrywają jedynie koszty realizacji świadczeń obligatoryjnych (rent socjalnych, zasiłków stałych, zasiłków stałych wyrównawczych, okresowych zasiłków gwarantowanych, okresowych zasiłków macierzyńskich), które należy wypłacać w pierwszej kolejności. Dlatego też, z uwagi na niedostatek środków, MOPS Filia Ł. nie jest w stanie wypłacać fakultatywnych świadczeń, do jakich należą również zasiłki okresowe. Nawiązując do zarzutów skargi podnieść należy, że w motywach wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. akt SK 15/01 (OTK ZU Nr 8, poz. 252), Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że "cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy. W komentarzu do art. 67 Konstytucji wskazuje się, że stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych". Pomoc społeczna nie jest i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu służące zaspokajaniu choćby tylko najbardziej uzasadnionych potrzeb, a organy administracji publicznej nie przekroczyły w rozpoznawanej sprawie granic uznania administracyjnego (wzięto pod uwagę okoliczności istniejące po stronie skarżącej, jak też uwzględniono cele i możliwości pomocy społecznej). W tej sytuacji nie można stwierdzić ani naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania administracyjnego przez organy administracyjne, które prawidłowo przeprowadziły postępowanie w sprawie. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Taka ocena jest wynikiem obowiązujących regulacji prawnych i wypływającego z nich wniosku, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Oddziału Obsługi Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filii Ł.- Ś. z dnia 3 kwietnia 2003 r., nie naruszają prawa. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.