II SA/Łd 766/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant Tomasz Furmanek, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 12 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M. C. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu wysiedlenia i świadczenia pracy na rzecz III Rzeszy. W uzasadnieniu decyzji organ administracji publicznej powołując się na treść art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) stwierdził, że przepisy powołanej ustawy nie przewidują możliwości przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego przez stronę tytułu, a okoliczność przebywania przez wnioskodawczynię w obozie w R. nie została poparta żadnymi dowodami. Po rozpoznaniu wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich, postanowieniem z dnia[...] , nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wznowił postępowanie. Decyzją z dnia[...] , nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia[...] , nr [...] odmawiającej przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji podniósł, iż strona występując z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b powołanej ustawy, nie przedstawiła w toku postępowania wiarygodnych dokumentów, z których w sposób jednoznaczny wynikałoby, że przybywała w obozie przesiedleńczym w Ł. Przedstawione zeznania świadków uznano za niewiarygodne, ponieważ złożone zostały przez osoby wysiedlone, ale pochodzące z innych niż strona miejscowości. Przeciętny natomiast stan osób przebywających w obozach przesiedleńczych wynosił od kilkuset do kilku tysięcy osób, a pobyt w obozie trwał od kilku dni do kilku tygodni. Wskazano, że postępowanie poprzedzające wydanie decyzji z dnia [...] odmawiającej M. C. przyznania uprawnień kombatanckich nie zostało dotknięte wadliwością, decyzja została wydana zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, który dotychczas nie uległ zmianie. W dniu 30 marca 2006 roku M. C. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, iż decyzja jest dla niej krzywdząca, a organ w toku prowadzonego postępowania nie zapoznał się dokładnie z przedstawionymi dokumentami. Skarżąca wskazała, iż przedstawione zeznania świadków niesłusznie zostały uznane za niewiarygodne, ponieważ z zaświadczeń wystawionych przez Archiwum Państwowe w Ł. wynika, że wszyscy świadkowie w tym samym czasie przebywali w obozie przesiedleńczym w Ł. , rodziny świadków i wnioskodawczyni znały się i utrzymywały bliskie kontakty przed wywiezieniem do obozu, podczas pobytu w obozie przesiedleńczym, jak i po zakończeniu wojny. Składający natomiast zeznania świadkowie – A. O. i A. G. posiadają uprawnienia kombatanckie przyznane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia[...] , nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy podnosząc, iż strona nie wykazała we wniosku, aby w rozpoznawanej sprawie zaistniały nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie ostatecznej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Dla stwierdzenia zatem, czy strona podlegała określonym represjom konieczne jest spełnienie dwóch przesłanek: udowodniony fakt przebywania w miejscu odosobnienia, w którym pobyt dziecka miał charakter eksterminacyjny i granica wieku, która oznacza, że w chwili przebywania w obozie dziecko nie mogło mieć ukończonych 14 lat. Analiza zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego uzupełnionego o informacje uzyskane z Archiwum Państwowego w Ł. oraz Instytutu Pamięci Narodowej dotyczące wysiedlenia wsi D. w byłym powiecie łęczyckim wykazała, że w wykazach osób i rodzin wysiedlonych w 1941 roku z byłego powiatu Ł. nie odnaleziono nazwiska strony i jej rodziny. Z pisma Archiwum Państwowego w Ł. wynika natomiast, że w zasobach Centrali Przesiedleńczej odnaleziono nazwę wsi D. na liście osób wywożonych w dniu 7 kwietnia 1943 roku do jednego z obozów przesiedleńczych III Rzeszy. Z dokumentu w postaci "Zestawienia zbiorczego zbrodni hitlerowskich dokonanych w latach 1939-1945 w sołectwie D., grom. M. wynika, że w czasie wojny ze wsi D. wysiedlono ogółem 101 osób, wysiedlenia miały miejsce w maju 1940 i lipcu 1941 roku, część rodzin wywieziono do Niemiec i Francji, a pozostałe rodziny wywieziono na wsie do pracy dla Niemców, natomiast obozu przesiedleńczego, co wyraźnie wskazano nie było. Celem wyjaśnienia istniejących wątpliwości i zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy przesłuchano w charakterze świadka A. O., która zeznała, że została wysiedlona z miejscowości D., nie pamięta jednak czasu wysiedlenia oraz faktu, czy cała wieś została wysiedlona. Z pobytu w obozie przesiedleńczym nie pamięta również żadnych szczegółów i nikogo oprócz pobytu skarżącej, ponieważ jak wskazała "nasi rodzice przed wojną się znali (...), nasze rodziny spotykały się w kościele". W ocenie organu, nie można dać wiary zapewnieniom świadka o wspólnym pobycie ze stroną w obozie przesiedleńczym w Ł., ponieważ w pamięci świadka zostały jedynie ogólne zarysy wydarzeń, które miały miejsce ponad sześćdziesiąt lat temu, zaś znajomość rodziny świadka i strony przed wojną miała jedynie charakter symboliczny. Świadek nie pamięta pobytu w obozie w tym samym czasie najbliższych sąsiadów, a młody wiek świadka, wyjątkowo trudne warunki i krótki okres pobytu w obozie wskazują, że nie sposób dać wiarę by świadek zapamiętał pobyt osoby praktycznie obcej. Powyższe uwagi zdaniem organu administracji publicznej zachowują swą aktualność również w stosunku do drugiego świadka – A. G., która zapamiętała pobyt strony w obozie tylko dlatego, że jak sama wskazała "mama powiedziała, że W. tutaj są". Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma jednak własnoręcznie napisany przez skarżącą życiorys oraz kwestionariusz, w którym wskazała, że wraz z rodziną od maja 1941 roku przebywała w miejscowości Z., powiat Ł., gdzie pracowała dla Niemca – R. B. do czasu wyzwolenia i jak sama jednoznacznie wskazała nie przebywała w żadnym obozie przesiedleńczym i nie była przenoszona w inne miejsca pracy. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując, iż nie zgadza się z dokonaną oceną materiału dowodowego, a zwłaszcza oceną zeznań świadków, którym odmówiono mocy dowodowej. Podniosła, iż stwierdzenie organu, iż była dla świadków praktycznie obcą osobą jest nieprawdziwe, ponieważ po wojnie, jak i w chwili obecnej zarówno jej rodzina, jak i ona sama utrzymuje kontakty towarzyskie z rodziną świadków, a jej mąż jest bratem występującej w charakterze świadka – A. G. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanego aktu ). Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. W pierwszej kolejności należy podnieść, iż M. C. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który stanowi, iż represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Niespornym pozostaje fakt, iż skarżąca urodzona w 1940 r. spełniała przesłankę wymaganego wieku. Należy podzielić również twierdzenie Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy było zweryfikowanie kwestii pobytu skarżącej w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. A, który to obóz został wymieniony w § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r., nr 106 poz. 1154). Podstawą zasadą postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym jest zasada swobodnej oceny dowodów. Organ rozpatrując materiał dowodowy nie może w swojej ocenie pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest swoje stanowisko logicznie i przekonywująco uzasadnić. W rozpatrywanej sprawie badanie legalności zaskarżonej decyzji przez Sąd sprowadzało się w istocie do badania, czy ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonana przez organ nie uchybia zasadzie swobodnej oceny dowodów, a tym samym, czy nie ma charakteru oceny dowolnej, naruszającej reguły wyrażone w art. 77 § 1 i 80 K.p.a. W ocenie Sądu, organ administracji wszechstronnie i wnikliwie wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do każdego przeprowadzonego w toku postępowania dowodu poddając go szczegółowej analizie. Należy w pełni podzielić stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miał własnoręcznie napisany przez skarżącą życiorys oraz kwestionariusz, w którym wskazała, że wraz z rodziną od maja 1941 roku przebywała w miejscowości Z. powiat Ł., gdzie pracowała dla Niemca – R. B. do czasu wyzwolenia i jak sama jednoznacznie stwierdziła, iż nie przebywała w żadnym obozie przesiedleńczym i nie była przenoszona w inne miejsca pracy. Dokumenty te, sporządzone zostały przez skarżącą w grudniu 2004 r., a zatem przed wszczęciem postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich i są w ocenie organu najbardziej wiarygodne. Zważywszy na zmianę stanowiska skarżącej zarówno co do roku wysiedlenia oraz pobytu w obozie przesiedleńczym, ale wyrażoną dopiero w lutym 2006 r., kiedy to skarżąca złożyła wniosek o wznowienie postępowania, nie sposób nie podzielić poglądu organu, iż zmiana ta nastąpiła na użytek postępowania i miała na celu uzyskanie uprawnień kombatanckich. Odnosząc się do zeznań zgłoszonych przez skarżącą i przesłuchanych w toku postępowania świadków należy stwierdzić, że organ dokonał wszechstronnej i wnikliwej oceny tego materiału dowodowego dochodząc do trafnego wniosku, iż nie może on stanowić podstawy jednoznacznego i nie budzącego wątpliwości ustalenia, że skarżąca w maju 1942 r. przebywała w obozie przesiedleńczym w Ł. W aktach sprawy znajdują się zaświadczenia Archiwum Państwowego (k. 21 i 24), z których wynika , że A. O. i A. G. były osadzone w obozach przesiedleńczych, jednakże deportowania miały miejsce z innych miejscowości niż D. W ocenie Sądu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych słusznie zakwestionował wiarygodność zeznań wskazanych powyżej świadków podnosząc m. innymi, że kontakty rodziny O. i rodziny G. z rodziną "W" (panieńskie nazwisko skarżącej) miały charakter symboliczny i ograniczały się do niedzielnych spotkań w kościele. Szczególnie jaskrawo jawi się to w świetle wyjaśnień A. O. która stwierdziła, iż "nikogo innego, oprócz rodziny skarżącej, z pobytu w obozie nie pamięta", w tym także sąsiadów z rodzinnej wsi. Trudno w tej sytuacji uznać za wiarogodne twierdzenie świadka, iż zapamiętała osoby pochodzące z innej miejscowości, a tym samym w zasadzie obce. Odnośnie zeznań A. G., nie bez znaczenia dla ich wartości dowodowej pozostaje fakt, iż świadek jest bratową skarżącej, a więc osobą spowinowaconą, zainteresowaną korzystnym dla skarżącej wynikiem postępowania. Ponadto świadek zeznała, iż dowiedziała się o obecności rodziny "W." w obozie jedynie z opowiadania matki. Trzeci z powołanych przez skarżącą świadków S. R. ze względu na stan zdrowia nie został bezpośrednio przesłuchany przez organ. W ocenie Sądu organ nie uchybił jednak przepisom postępowania administracyjnego pomijając dowód z zeznań tego świadka. Z wyjaśnień złożonych przez S. R. w piśmie z dnia 27 czerwca 2006 r. wynika wszak, że informację o wysiedleniu i pobycie M. C. w Ł. powziął od jej matki, osoby już nieżyjącej, a zatem nie był świadkiem pobytu skarżącej w obozie przesiedleńczym w Ł. w maju 1942 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych trafnie uznał, iż relacji skarżącej o jej pobycie w obozie przesiedleńczym w Ł. w maju 1942 r. nie potwierdzają również obiektywne dowody w postaci pism Instytutu Pamięci Narodowej ( k.50 i 52 ) oraz Archiwum Państwowego ( k.51 i 53). Z dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej wynika bezspornie, iż we wsi D. miały miejsce zbiorowe wysiedlenia w maju 1940 r. i lipcu 1941 przy jednoczesnym zaznaczeniu, iż odbywały się one z pominięciem obozu przesiedleńczego. Natomiast dokumenty Archiwum Państwowego w Ł. potwierdziły wysiedlenia mieszkańców wsi D., ale dopiero w kwietniu 1943 r. Reasumując, należy stwierdzić, iż w świetle zgromadzonych dowodów organ orzekający trafnie uznał, iż prawdziwe losy skarżącej odzwierciedlają przede wszystkim – pierwotnie złożony życiorys (k. 5) oraz kwestionariusz dla osób deportowanych do pracy przymusowej (k. 9). Dokumenty te skarżąca osobiście wypełniła i podpisała, a zatem potwierdziła zgodność zawartej w nich treści z rzeczywistym stanem rzeczy. Pozostałe dowody, przedstawione przez skarżącą dopiero w postępowaniu prowadzonym w wyniku wznowienia postępowania organ niewadliwie ocenił, jako złożone na potrzeby tego postępowania i z zamiarem uzyskania korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy konstatacja organu, iż materiał dowodowy, który został zebrany w sprawie nie pozwala na uwzględnienie wniosku skarżącej i przyznanie jej uprawnień kombatanckich, nie może być uznana za dowolną. Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) skargę jako bezzasadną oddalił.