II SA/Łd 77/10

Dnia 28 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA: Renata Kubot – Szustowska Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2010 roku przy udziale --- sprawy ze skargi E. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], Nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu R. A.prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w P. przy ul. [...] kwotę 292,80 (dwieście osiemdziesiąt dwa 80/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć 80/100) złotych. Decyzją z dnia [...]., nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], którą to decyzją uchylił decyzję własną z dnia [...], nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił E. M. przyznania uprawnień kombatanckich. Organ ustalił, że E. M. w 2000r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przepis ten stanowi, że przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Powołała się m.in. na fakt, że jej brat, poddany takim samym represjom uzyskał uprawnienia kombatanta. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] orzekł o umorzeniu postępowania ze względu na złożenie wniosku po terminie określonym w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Następnie E. M. złożyła 14.05.2003r. pismo z żądaniem ponowienia sprawy. Organ uznał, że pismo wpłynęło w sprawie zakończonej, strona nie powołała ustawowych podstaw wznowienia postępowania ani stwierdzenia nieważności, zatem pismo powyższe zostało stosownie do art. 235 § 1 k.p.a. zakwalifikowane przez Kierownika Urzędu jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 § k.p.a. Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003r., sygn. akt SK 4/02 (Dz.U. nr 72, poz. 658) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w oparciu, o który wydano poprzednią decyzję, z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP i dlatego należało ją uchylić. Zgodnie z art. 22 ust. 1 powołanej ustawy o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Z kolei według art. 8 ust. 2 ust. 2 lit. a powołanej ustawy okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 2 potwierdza na wniosek zainteresowanej osoby Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. Następnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że strona nie przedstawiła wymaganego potwierdzenia, dlatego nie można uznać wniosku za należycie udokumentowany. W dniu [...] Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z dnia [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił E. M. przyznania uprawnień kombatanckich. W dniu 2 października 2003r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ pouczył ją o obowiązku uzyskania zaświadczenia IPN potwierdzającego okoliczność podlegania represjom i procesowi wynaradawiania. W okresie od [...] do [...] postępowanie było zawieszone w związku z oczekiwaniem na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu. Postanowieniem z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podjął zawieszone postępowanie. W tym samym dniu organ wydał cytowaną na wstępie decyzję. Organ odwołał się do pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 27 listopada 2009r, w którym IPN poinformował, iż skarżąca wprawdzie wystąpiła z wnioskiem o wydanie potwierdzenia okoliczności, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, jednak 7 grudnia 2004r. odstąpiła od żądania. W związku z powyższym w dniu [...] Zastępca Prezesa IPN, działając z upoważnienia Prezesa IPN wydał decyzję nr [...] o umorzeniu postępowania. Wobec powyższego Kierownik Urzędu nie ma podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W skardze na powyższą decyzję skarżąca wyjaśniła, że pismem z dnia 21 września 2004r. IPN Oddział w Ł. została poinformowana o tym, że w zasobie archiwalnym odnaleziono materiały archiwalne dotyczące E. i S. M., w których znajdują się zapisy na temat ich dzieci. Materiały te zostały przesłane w dniu 21 września 2004r. do biura prawnego IPN w Warszawie. W związku z tym w dniu 7 czerwca 2004r. nie mogła przedłożyć wymaganej decyzji Prezesa IPN. Podniosła także, iż na przełomie listopada i grudnia 2004r. urzędnik z IPN kilka razy telefonicznie namawiał ją do odstąpienia od popierania wniosku. W związku z tym, nie zdając sobie sprawy z konsekwencji w dniu 7 grudnia 2004r. napisała pismo do IPN, w którym poinformowała o odstąpieniu od dalszych czynności związanych z postępowaniem w sprawie uprawnień kombatanckich. W wyniku nieporozumienia doszło do odstąpienia przez IPN od wydania potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W odpowiedzi na skargę organ administracji, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 13 kwietnia 2010r. skarżąca podniosła, iż wydając zaskarżoną decyzję organ administracji naruszył art. 7 – 9 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności związanych z wycofaniem przez nią wniosku z IPN. Nie została poinformowana o negatywnych dla niej skutkach z tego wynikających. Wręcz przeciwnie istnieje domniemanie faktyczne, iż to organ przyczynił się do dokonania przez nią czynności na swoją niekorzyść, co w okolicznościach sprawy miało istotny wpływ na jej wynik. Nadto organ administracji w sposób nieuzasadniony przedłużał postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje przede wszystkim orzekanie w sprawach skarg na rozstrzygnięcia, akty, czynności i bezczynność określone w art. 3 § 2 w/w ustawy. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności Skarga jest uzasadniona. Po złożeniu w dniu 15.05.2003r. przez E. M. pisma o ponowienie spawy organ wydał decyzję w trybie art. 154 k.p.a., bez wyjaśnienia, czy decyzja z dnia [...], którą umorzono postępowanie w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich jest decyzją ostateczną. Tymczasem zmiana decyzji w trybie art. 154 k.p.a. dotyczy jedynie decyzji ostatecznej. Wprawdzie decyzję z [...] doręczono E. M. w dniu 23.10.2000r., a pismo zatytułowane "Podanie", w którym skarżąca "ponawia sprawę o przyjęcie w poczet kombatantów" złożyła ona w dniu 15.05.2003r. i to mogłoby sugerować, że stała się ona decyzją ostateczną. Jednakże organ przeoczył, że w aktach administracyjnych (k.17) znajduje się postanowienie Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] o podjęciu postępowania zawieszonego w dniu [...]. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że postępowanie w sprawie uprawnień kombatanckich zostało zawieszone w dniu [...], zatem w tym samym dniu, w którym wydano decyzję o umorzeniu postępowania. Zawieszenie postępowania z datą wydania decyzji kończącej postępowanie w pierwszej instancji oznaczałoby, że nie biegną terminy do złożenia środka odwoławczego – odwołania czy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W takiej sytuacji rozważenia wymagało, czy pismo z 14.05.2003r. zawierające żądanie ponowienia sprawy nie jest w istocie wnioskiem o podjęcie postępowania, zawierającym jednocześnie wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wówczas po podjęciu postępowania (postanowienie z 13.06) organ winien wydać decyzję drugo instancyjną. Gdyby natomiast uznać, ze decyzja z [...] jest decyzją ostateczną, wówczas organ winien rozważyć, czy "podanie" skarżącej z 15.05.2003r. nie jest w istocie wnioskiem o wznowienie postępowania w trybie art. 145a § 1 k.p.a., na co wskazuje zresztą w ocenie sądu jego treść. Skarżąca wprost odwołuje się bowiem do treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Powołany art. 145a § 1 k.p.a. uprawnia do żądania wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Wówczas postępowanie winno zostać przeprowadzone po jego wznowieniu w trybie art. 149 i nast. k.p.a. Pismo skarżącej złożone w dniu 14.05, wyrok TK zapadł w dniu 15.04. zatem żądanie "ponowienia sprawy" zostało złożone w terminie przewidzianym w art. 145a § 2 k.p.a. Trudno więc zgodzić się z organem, że skarżąca nie powołała się w owym piśmie z 14.05.2003r. na przesłanki przemawiające za przyjęciem, iż jest to wniosek o wznowienie postępowania. W każdym razie organ winien był tę kwestię wyjaśnić. Co prawda i postępowanie wznowieniowe i postępowanie w trybie art. 154 k.p.a. należą do trybów nadzwyczajnych, ale prowadzenie postępowania w niewłaściwym trybie stanowi obrazę przepisów postępowania. Ponadto inny jest zakres postępowania wyjaśniającego w każdym z tych postępowań, w każdym przypadku organ bada inne przesłanki, przy czym w razie wznowienia postępowania zakres ten jest znacznie szerszy, odpowiada zakresowi postępowania prowadzonemu w trybie zwyczajnym. Taki sam jest zakres ponownego rozpoznania sprawy po podjęciu postępowania zawieszonego na etapie postępowania odwoławczego. Także te okoliczności wskazują, że prowadzenie postępowania w niewłaściwym trybie jest nie do zaakceptowania. Niezależnie od powyższych zarzutów sąd dostrzega naruszenie art. 10 §1 k.p.a. Organ nie powiadomił E. M. o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, nie umożliwił jej zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w sprawie. Mogłaby już wówczas wnioskować o ponowne udzielenie jej terminu do uzyskania niezbędnej dokumentacji Instytutu Pamięci Narodowej. IPN udzielił informacji o umorzeniu postępowania, w którym badano okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach (Dz.U. nr 42 poz. 371 z 2002r. ze zmianami), nie nadesłał jednak tego dokumentu. Ponadto w aktach administracyjnych brak dowodów, na które powołuje się IPN w piśmie z 12.11.2004r. Skarżąca od początku powołuje się na fakt, że jej brat E. M. z tego samego tytułu otrzymał już uprawnienia kombatanckie w 1997r. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych kserokopii skierowanych do jej brata E. M. pism Polskiego Czerwonego Krzyża z dnia 19 listopada 1982r. oraz Międzynarodowej Organizacji Poszukiwań z 24 września 1982r. wraz z tłumaczeniem z języka niemieckiego wynika, że zarówno skarżąca, jak i jej brat należeli do grupy 1500 dzieci, które wraz ze szpitalem św. Anny Marii w Ł. zostały ewakuowane do Niemiec. Po wojnie zostały odnalezione w ówczesnej w sowieckiej strefie okupacyjnej w Niemczech skarżąca u E. H. w B., zaś jej brat w domu dziecka. Do kraju powróciły dopiero w dniu 18 kwietnia 1950r. Nie wyjaśniono tej okoliczności. Tymczasem nawet ewentualność, iż brat skarżącej nie musiał potwierdzać zaświadczeniem IPN przesłanki niezbędnej dla przyznania uprawnień kombatanckich, a gdy rozpatrywano wniosek jego siostry wymóg taki już obowiązywał, zasada równości wobec prawa nakazuje sprawdzenie tej okoliczności. Wydaje się, iż celowym i nie pobawionym racji było wyjaśnienie w toku postępowania administracyjnego, jakich ustaleń dokonał IPN i jakie były przesłanki umorzenia przez niego postępowania. W świetle powyższych rozważań zasadne okazały się zarzuty niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych, co doprowadziło do zastosowania niewłaściwego trybu, ponadto brak wyczerpującej oceny materiału dowodowego i pobawienia skarżącej czynnego udziału w sprawie. Nie umożliwiono też skarżącej zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co spowodowało, że uwagi i zarzuty do postępowania mogła zgłosić dopiero w skardze. Uchybienia te stanowią naruszenie zasad postępowania administracyjnego zawartych w art. 7, 10 § 1, 77 80 k.p.a. Z uwagi na powyższe sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono z mocy art. 200 p.p.s.a. Wskazania co dalszego postępowania, które organy winny przeprowadzić, wynikają z wcześniejszych uwag. Przede wszystkim organy winny wyjaśnić kwestię zawieszenia postępowania w dniu [...] i zweryfikować tryb, w jakim można rozpoznać wniosek skarżącej, następnie uzupełnić postępowanie wyjaśniające. Organy winny rozważyć udzielenie skarżącej ponowne zwrócenie się do IPN oraz ocenić dowody przez nią przedstawione, w tym także dotyczące uprawnień brata, wynikających - według twierdzeń E. M. - z tych samych przesłanek faktycznych. Z uwagi na powyższe orzeczono, jak w sentencji.