II SA/Łd 775/19

Dnia 30 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. A. P. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania B.D., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako: k.p.a., art. 106 ust. 5, art. 8 ust. 3, art. 39 ust. 1, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) – dalej jako: ustawa, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. Jak wynika z dokumentów sprawy, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., decyzją z dnia [...] r.: - uchylił w całości swoją własną decyzję z dnia [...] roku, nr [...], dotyczącą przyznania świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 kwietnia 2018 roku do 30 czerwca 2018 roku w kwocie po 90 zł miesięcznie dla B.D. i M.D., przyznał świadczenie pieniężne - zasiłek celowy na zakup żywności w okresie od 1 kwietnia 2018 roku do 31 maja 2018 roku w kwocie po 90 zł na osobę dla B.D. i M.D., odmówił przyznania świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 czerwca 2018 roku do 30 czerwca 2018 dla B.D. i M.D.. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż w miesiącu maju 2018 roku, B.D. wykazywała dochód w kwocie 590,50 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę 295,25 zł. W dalszej części rozstrzygnięcia organ podkreślił, iż na podstawie zebranych dokumentów w sprawie ustalono, że B.D. w trakcie wnioskowania o pomoc finansową nie powiadomiła Ośrodka o opłacie czynszowej uregulowanej przez syna w maju 2018 roku, w kwocie 1000 zł oraz o posiadanych środkach finansowych, za które zostało zakupione auto w kwocie 1500 zł, w miesiącu maju 2018 roku. Zatem, faktyczny dochód w miesiącu maju 2018 roku wyniósł 3090,50 zł, tj. na osobę w rodzinie 1545,25 zł (na dochód ten złożył się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, zasiłek stały w kwocie 437,50 zł, opłata czynszowa uregulowana przez syna w kwocie 1000 zł, środki finansowe, za które zostało zakupione auto w kwocie 1500 zł) i przekroczył 150% kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania z pomocy w zakresie dożywiania. Wobec powyższego, stwierdzono, iż rodzinie B.D. nie przysługiwało świadczenie pieniężne - zasiłek celowy na zakup żywności w czerwcu 2018 roku. W odwołaniu od decyzji organu I instancji B.D. zarzuciła brak rozważenia istoty sprawy i zbadania całości materiału dowodowego. Strona wyjaśniła, iż syn nie dołożył się do zapłaty za czynsz, wprawdzie uregulował wydatki na czynsz, jednak całą kwotę strona oddała synowi, urząd zaś policzył tę kwotę dwukrotnie, co spowodowało w sposób nieuzasadniony odebranie świadczenia. W związku z tym strona wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji i umorzenie postępowania przed organem I instancji. Odwołująca dodała, iż kwestią niezrozumiałą pozostaje zakup samochodu, który jest własnością męża i nie wie skąd go dostał. Podkreśliła, iż mąż leczy się psychiatrycznie, nie może samodzielnie wnosić o "unieważnienie" zakupu tego auta, dlatego też, wliczenie samochodu do dochodu jest nieuczciwe. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzieliło ocenę wywiedzioną przez organ I instancji. Kolegium przypomniało, iż Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. decyzją z dnia [...] r., przyznał świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 kwietnia 2018 roku do 30 czerwca 2018 roku w kwocie po 90 zł miesięcznie, dla B.D. i M.D.. Powyższe świadczenie zostało przyznane na skutek ustalenia, iż zostały spełnione wymogi określone w przepisach ustawy o pomocy społecznej, jak i warunki określone w art. 7 ustawy. Następnie, organ I instancji decyzją z dnia [...] r., działając na podstawie art. 163 k.p.a. w związku z art. 106 ust. 5, art. 8 ust. 3, art. 109, art. 39 ust. 1, art. 110 ust. 1,7 i 8 ustawy o pomocy społecznej uchylił w całości swoją własną decyzję z dnia [...] roku, nr [...], dotyczącą przyznania świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 kwietnia 2018 roku do 30 czerwca 2018 roku w kwocie po 90 zł miesięcznie dla B.D. i M.D., przyznał świadczenie pieniężne - zasiłek celowy na zakup żywności w okresie od 1 kwietnia 2018 roku do 31 maja 2018 roku w kwocie po 90 zł na osobę dla B.D. i M.D. i odmówił przyznania świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 czerwca 2018 roku do 30 czerwca 2018 r. dla B.D. i M.D.. Kolegium, przytaczając zapis art. 163 k.p.a. i art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, podkreśliło, iż zmiana sytuacji dochodowej w rodzinie strony jest związana z uzyskaniem dochodu w postaci opłaty czynszowej uregulowanej przez syna strony w miesiącu maju 2018 roku w kwocie 1000 zł oraz nie poinformowaniem o posiadaniu środków finansowych na zakup auta w kwocie 1500 zł w miesiącu maju 2018 r., która to zmiana spowodowała konieczność uchylenia decyzji z dnia [...] r. Ponieważ decyzja przyznająca powyższe świadczenie została wydana przez organ I instancji w dniu [...] r., zaś zmiana sytuacji dochodowej strony miała miejsce po wydaniu decyzji przyznającej określone świadczenie, tj. w maju 2018 roku, zasadnym było uchylenie przedmiotowej decyzji na podstawie art. 163 k.p.a. Nie było zaś koniecznym uchylenie owej decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., a tym samym zastosowania instytucji wznowienia postępowania, określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., przepis art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej ma bowiem zastosowanie do zmian w sytuacji majątkowej lub osobistej strony, jakie nastąpiły po wydaniu decyzji przyznającej określone świadczenie. Zasadnie zatem organ I instancji przyjął, iż okoliczność zapłaty przez syna strony opłaty czynszowej w miesiącu maju 2018 roku w kwocie 1000 zł oraz nie poinformowanie o posiadaniu środków finansowych na zakup auta w kwocie 1500 zł w miesiącu maju 2018 r., stanowi przesłankę do wydania decyzji z dnia [...]r. Kolegium podniosło, iż istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ administracji publicznej zasadnie zaliczył opłatę za czynsz uregulowaną przez syna strony, jak i środki finansowe, za które zostało zakupione auto, do dochodu strony. Wskazując na zapis art. 8 ust. 3 ustawy Kolegium wyjaśniło, iż warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Ustawodawca w treści art. 8 ust. 3 ustawy nie definiuje przychodu, lecz określa je bardzo szeroko, niezależnie od tytułu i źródła jego otrzymania. Takie ujęcie przychodu pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są traktowane jako dochód. Dlatego też, organ I instancji, zasadnie przyjął, iż na dochód rodziny w maju 2018 roku złożyła się opłata czynszowa uregulowana przez syna w kwocie 1000,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł, zasiłek stały w kwocie 437,50 zł i środki finansowe, za które zostało zakupione auto w kwocie 1500 zł. Łączny dochód wyniósł 3090,50 zł, tj. 1545,25 zł na osobę w rodzinie i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe dla rodziny w wysokości 1056 zł, tj. 528 zł na osobę w rodzinie, jak i podwyższoną jej wartość o 150% zgodnie z uchwałą Rady Miasta Z. nr III/27/2018 z dnia 20 grudnia 2018 roku. Z uwagi na powyższe Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, jednocześnie nie dając wiary twierdzeniom strony, która wskazuje, iż syn nie dołożył się do zapłaty czynszu, lecz zapłacił za nią ten czynsz, ponieważ w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, strona nie wspominała o braku możliwości samodzielnego uregulowania opłat za mieszkanie i tym samym uregulowania opłat przez syna. Ponadto, twierdzenie odwołującej, iż nie stać jej na otwarcie konta i comiesięczne płacenie za przekazy pocztowe nie ma wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, gdyż opłatę za lokal można uregulować zarówno w formie przelewu bankowego, jak i udając się osobiście do zarządcy nieruchomością i opłacając czynsz w formie gotówkowej. Nie było więc konieczności przekazywania - jak twierdzi strona - środków pieniężnych na opłacenie czynszu synowi, lecz strona mogła uregulować osobiście ww. świadczenie. Kolegium zwróciło nadto uwagę, iż strona posiada konto bankowe, na które organ I instancji przekazywał kwoty świadczeń z pomocy społecznej, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. B.D. zarzuciła naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do wszechstronnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w szczególności poprzez uznanie, że organ I instancji słusznie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób pełni merytoryczny, w sytuacji gdy organ I instancji i Kolegium pominęły całkowicie wyjaśnienia odnośnie sytuacji strony, w tym informacje, iż czynsz płacony był przez konto syna z pieniędzy skarżącej. Wskazując na zasadność skargi strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: p.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć. W niniejszej sprawie kontroli Sądu została poddana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji uchylającą w całości swoją własną decyzję z dnia [...] roku, nr [...], dotyczącą przyznania świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 kwietnia 2018 roku do 30 czerwca 2018 roku w kwocie po 90 zł miesięcznie dla B.D. i M.D., przyznającą świadczenie pieniężne - zasiłek celowy na zakup żywności w okresie od 1 kwietnia 2018 roku do 31 maja 2018 roku w kwocie po 90 zł na osobę dla B.D. i M.D. i odmawiającą przyznania świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 czerwca 2018 roku do 30 czerwca 2018 r. dla B.D. i M.D.. Decyzja ta została wydana w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U z 2018 roku poz. 1508 ze zm.), zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Za okoliczności dające podstawę do zmiany decyzji przyznającej świadczenie uznano opłatę czynszową uregulowaną przez syna skarżącej w miesiącu maju 2018 roku w kwocie 1000 zł oraz posiadane środki finansowe, za które zostało zakupione auto w kwocie 1500 zł w miesiącu maju 2018 r. B.D. nie udokumentowała zatem faktycznej sytuacji materialnej swojej rodziny, co niewątpliwie miało wpływ na jej sytuację dochodową. Na wstępie należy wskazać, ze ustawodawca wyraźnie i jednoznacznie określił w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej zasady ustalania dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Przykładowo można wymienić zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu czy odszkodowanie z tytułu wypadku (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, LEX 2014). Z przepisu art. 8 ust. 3 u.p.s. wynikają zatem dwie zasady. Po pierwsze, przychodem w rozumieniu ustawy jest każdy rodzaj dochodu. Każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania. Po drugie, odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 ww. ustawy. Mając na uwadze treść powołanego przepisu organy uznały, że kwota, jaką w imieniu skarżącej uiścił tytułem czynszu za jej mieszkanie w Ł. syn skarżącej oraz środki finansowe, za które mąż skarżącej zakupił auto, bezsprzecznie stanowią dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., bowiem są przysporzeniem majątkowym, zwiększającym stan majątkowy rodziny skarżącej, bez względu na tytuł i źródło jego pozyskania. Uzyskanie tego dochodu wiązało się z polepszeniem sytuacji finansowej danej rodziny. Stąd też organy uwzględniły ten dochód w ponownym przeliczeniu dochodu rodziny skarżącej. W toku postępowania administracyjnego B.D. podnosiła jednak, że pieniądze na zapłatę czynszu za jej lokal w Ł. przekazała synowi, a pochodziły one z oszczędności poczynionych ze świadczeń otrzymanych w ramach pomocy społecznej. Natomiast co do samochodu skarżąca podniosła, że jest własnością męża i nie wie skąd go ma. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się zatem do oceny zebranego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień skarżącej. W ocenie Sądu organy słusznie nie dały wiary wyjaśnieniom skarżącej, według których przysporzenie finansowe w postaci opłat za czynsz pochodziło z jej środków pieniężnych, a syn S. dokonywał jedynie przekazania pieniędzy za pośrednictwem konta bankowego. W protokole z dnia 5 lipca 2019 r. skarżąca wskazała, że oszczędności poczyniła dzięki m.in. przyznanym zasiłkom celowym na żywność. Jednakże zestawienie sumy środków finansowych, jakimi dysponowała skarżąca, uzyskanych ze świadczeń pomocowych w roku 2016 i w roku 2017, uwzględniając przyznane zasiłki celowe, zasiłki stałe, zasiłki pielęgnacyjne, po odliczeniu stałych zadeklarowanych wydatków, jakie ponosi rodzina skarżącej (ok. 570 zł miesięcznie) prowadzi do wniosku, że skarżąca nie była w stanie ze świadczeń pomocowych poczynić oszczędności na rzecz opłat czynszowych przelanych w 2016, 2017 i 2018 r. na rachunek Zarządu Lokali Miejskich w Ł.. Co więcej, jak wynika ze wspomnianego wyżej protokołu, skarżąca nie jest w stanie wykazać i udokumentować, w jakich terminach oddawała synowi pieniądze i jakie to były kwoty. Skarżąca oświadczyła wówczas, że wyłożone przez syna S. środki pieniężne zostały przez nią uregulowane w terminie późniejszym. Jest to zatem klasyczny przykład pożyczki, a w świetle omawianych regulacji ustawowych nie ma żadnego znaczenia, że pożyczkodawcą była osoba najbliższa. Istotne jest jedynie to, że nastąpił przychód strony, który każdorazowo winien być uwzględniony przy obliczaniu sytuacji dochodowej beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej. Gdyby nawet podzielić stanowisko B.D. o przekazywaniu synowi pieniędzy na czynsz, to w ocenie Sądu, mogły to być wyłącznie środki pochodzące z nieujawnionych dochodów rodziny skarżącej, które winny być uwzględnione przez organy przy wyliczeniu należnych jej świadczeń. Ponadto, istotą zasiłków celowych jest to, że uzyskane z tego tytułu świadczenia powinny być w całości przeznaczone na cel, na który zostały przyznane. Tym samym świadczeń tych nie powinno, a nawet nie wolno przeznaczać na pokrycie innych wydatków, zwłaszcza na pokrycie opłat za mieszkanie, w którym się nie mieszka. Odnosząc się w dalszej kolejności do wyjaśnień skarżącej, zawartych w protokole z dnia 5 lipca 2019 r. podkreślić należy, że nawet jeśli skarżąca nie wiedziała o oszczędnościach męża, to powinna była powiadomić organ o dokonaniu przez niego zakupu samochodu w maju 2018 r., czego jednak nie uczyniła. Oświadczenie w tym zakresie zostało złożone dopiero w lutym 2019 r. Ponadto, skarżąca nie wskazała podczas przeprowadzanych wywiadów środowiskowych syna S. wśród swoich zstępnych. Tymczasem podkreślić należy, że wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., tj. umożliwienie dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Zgodnie z art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Niewskazanie przez skarżącą w wywiadzie środowiskowym jednego ze swoich synów mogło zatem uzasadniać utratę wiary w wyjaśnienia skarżącej. Co więcej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza twierdzeń skarżącej o możliwości dokonania oszczędności przeznaczonych na opłaty czynszowe z uzyskanych świadczeń pomocowych. Te wszystkie okoliczności dowodzą prawidłowości wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, prawidłowo oceniony i nie wymagający uzupełnienia chociażby o przesłuchanie syna skarżącej S. w charakterze świadka. W tym stanie rzeczy, nie sposób zarzucić organom naruszenia zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 77 i 80 K.p.a. Z przytoczonych względów, skarga jako bezzasadna podlegała z mocy art. 151 p.p.s.a. oddaleniu. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714 ze zm.). mn