II SA/Łd 776/11

Dnia 13 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.), Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2011 roku przy udziale - sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. B., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z dnia[...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...], nr [...] przyznającą M. W. pomoc w postaci zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 105,00 złotych. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Kolegium wyjaśniło, że w dniu 18 kwietnia 2011r. M. W. wystąpił z wnioskiem o udzielenie pomocy formie zasiłku celowego na leki, prosząc o wydanie decyzji w dniu złożenia wniosku. Poinformował, że: na piątek ma termin odbioru ovosanu (2 op.) przepisanego w recepcie datowanej na dzień 10 kwietnia 2011r. (wycenionej na kwotę 878,00 zł bez eliksiru z granatów, który ma dostarczyć kurier), wymienione we wniosku leki (z recepty wystawionej dnia 18 kwietnia 2011 r. wycenionej na kwotę 201,68 zł – po 2op.) są niezbędne do dalszego leczenia, "brak ich zażywania będzie skutkował dalszą utratą zdrowia - życia". Wymienioną decyzją z dnia[...], organ pierwszej instancji przyznał M. W. zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 105,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepisy ustawy o pomocy społecznej, tj.: art. 39 określający przesłanki przyznania zasiłku celowego, art. 8 ust. 1 podający kryterium dochodowe, którego spełnienie uprawniaosobę samotnie gospodarującą (osobę w rodzinie) do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej i ust. 3 zawierający definicję dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, przedstawił ustalenia dokonane w sprawie na podstawie zebranej dokumentacji i wskazał, że M. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia 31 marca 2012 r. Nadto dochód strony w kwietniu 2011r. stanowił zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 złotych i zasiłek stały w wysokości 324,00 złotych - łącznie 477,00 zł, który nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Organ dodatkowo podniósł, iż ubiegając się o pomoc na leki M. W. przedłożył 2 recepty (na kwotę 201,68 zł i 878,00 zł) i 2 paragony za eliksir z granatów na kwotę 146,00 zł i 156,00 zł (w tym 13,00 zł to usługa wysyłki), Z uwagi na ograniczone środki finansowe organu pomocowego wyjaśniono, że nie ma możliwości pokrycia w całości przedłożonych recept i paragonów, zatem uwzględniając sytuację zdrowotną M. W. przyznano zainteresowanemu zasiłek celowy na leczenie: - decyzją nr [...]z dnia [...] w wysokości 93,02 zł (w tym 68,02 zł na zakup leków i 25,00 zł na badanie krwi); - decyzją, nr [...]z dnia [...]w wysokości 44,25 zł na pokrycie kosztów zakupu leków; - decyzją nr [...]z dnia[...] w wysokości 74,20 zł na pokrycie kosztów zakupu leków. W konkluzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że we wskazanych decyzjach przyznana pomoc pokrywała w całości udokumentowane koszty, jednak pokrywanie wszystkich kosztów leczenia, o które zainteresowany wnosi przekracza możliwości finansowe Ośrodka. Od powyższej decyzji Pan M. W. wniósł odwołanie, uważając ją za niesłuszną i niesprawiedliwą. Skarżący podniósł, że: przyznano mu zasiłek celowy na leki w kwocie 105 zł po trzech dniach, a inne osoby mają wniosek taki rozpatrywany w ciągu jednego dnia, leki są mu niezbędne do leczenia, kwestionuje też twierdzenie organu o braku środków, bowiem, jak twierdzi inne osoby dostają np. 700 zł zapomogi na czynsz miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z dnia [...] wskazało, że z ustalonych i niekwestionowanych okoliczności sprawy (wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 11 marca 2011r.) wynika, że skarżący od marca 2011r. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada stałego zameldowania, przebywa w mieszkaniu, którego jest współwłaścicielem, jest w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, nie jest zarejestrowany w PUP (status bezrobotnego utracił w dniu 22.02.2011r.), jest osobą chorą przewlekle, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31.03.2012r. Organ wskazał, że dane z powyższego wywiadu są aktualne na potrzeby rozpatrywanej sprawy, gdyż jak podał skarżący w piśmie z dnia 11 kwietnia 2011r. jego sytuacja zdrowotna i materialna nie uległa zmianie, poza tym, że jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Ze względu na zmianę sytuacji materialnej skarżącego w miesiącu kwietniu 2011r. – tj. przyznanie decyzją z dnia [...] zasiłku pielęgnacyjnego, zmiana wysokości zasiłku stałego oraz zaprzestanie wypłaty zasiłku okresowego – w ocenie organu zasadne było ustalenie dochodu strony z miesiąca złożenia wniosku, tj. z kwietnia 2011r., który wyniósł ogółem 477,00 zł, w tym zasiłek stały w wysokości 324,00 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 152,00 zł. Dodatkowo wskazano, że wnioskodawca objęty jest stałą, miesięczną pomocą finansową ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., a jego sytuacja jest bardzo dobrze znana organowi. Podkreślono dalej, że tylko w miesiącu kwietniu 2011 roku przyznano M. W. pomoc na różne zgłaszane przez niego potrzeby w ramach zasiłku celowego (poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania") ogółem na kwotę 292,19 zł, w tym na rozpatrzoną zaskarżoną decyzją potrzebę (zakup leków) w kwocie 105,00 zł. Średnia wysokość zasiłku celowego w kwietniu 2011r. przyznana osobom samotnym, z której skorzystało 15 osób, wyniosła zaś 107,44 zł. Przy czym na zasiłki celowe na rok 2011 organ dysponuje kwotą 49.000,00 zł, co daje w skali miesiąca kwotę 4.083,33 zł. Przyznany skarżącemu zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup leków w wysokości 105,00 zł odpowiada średniej wysokości zasiłków celowych przyznanych przez organ pierwszej instancji osobom samotnym. W skali całego miesiąca kwietnia 2011r. odwołujący się otrzymał zaś zdecydowanie wyższą pomoc. Kolegium dodatkowo zauważyło, iż organ pierwszej instancji nie ustalił wprawdzie, czy załączone do wniosku recepty dotyczą leków ratujących życie i muszą być przyjmowane stale, jednak uznało, że ze względu na stan zdrowia skarżącego - posiadane schorzenie onkologiczne - przyznanie skarżącemu na wnioskowany cel kwoty 105,00 zł, nie narusza uznania administracyjnego. Kwota ta, jak wynika z oceny sytuacji wnioskodawcy wystarcza na wykupienie leków z recepty wystawionej dnia 18 kwietnia 2011r. (na kwotę 201,68 zł) w ilości po 1 opakowaniu (skarżący w miesiącu marcu 2011r. przedstawił bowiem receptę na leki zawarte w w/w recepcie wycenioną na kwotę 105,88 zł). Dalej Kolegium wyjaśniło, że pomoc udzielona skarżoną decyzją we wskazanej wysokości, jak wynika z odwołania nie jest wystarczająca dla skarżącego, lecz - jak już wskazano wyżej - organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Nie bez znaczenia jest, że skarżący systematycznie korzysta z różnych form pomocy społecznej, w tym tylko w miesiącu kwietniu na wskazany cel (zakup leków) poza skarżoną decyzją otrzymał pomoc już 3 - krotnie, tj. decyzjami z dnia 7 kwietnia 2011r. w wysokości 44,25 zł i w wysokości 74,20 zł oraz decyzją z dnia 14 marca 2011r. w wysokości 93,02 zł (68,02 zł na zakup leków i 25,00 zł na badanie krwi). Rolą pomocy społecznej nie jest zaś, spełnianie wszystkich żądań wnioskodawców. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż nie narusza ona prawa. Przede wszystkim należy zwrócić uwagą na to, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 ustawy). Pomoc społeczna ma zatem na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to jedynie udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudnych sytuacji życiowych, a nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. Artykuł 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej natomiast stanowi, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 tego przepisu, stanowiącego podstawę prawną orzekania przez organy administracji w niniejszej sprawie, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie budzi wątpliwości, że posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "może być przyznany" w treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, oznacza, iż zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej przez organ administracji na podstawie decyzji wydawanej w ramach uznania administracyjnego, na co trafnie zwróciły uwagę organy administracji w uzasadnieniach wydanych w niniejszej sprawie decyzji. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Orzekanie w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem, że wybór sposobu załatwienia wniosku strony zależy wyłącznie od woli organu administracji nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Jest okolicznością powszechnie znaną, iż organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Jak wskazano wyżej, kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana przez sąd ogranicza się wyłącznie do zbadania jej zgodności z prawem, a nie jej celowości, czy też słuszności. W przypadku decyzji uznaniowej kontrola ta natomiast ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy przy jej wydaniu organ administracji nie przekroczył granic uznania, czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie i wreszcie, czy postępowanie poprzedzające jej wydanie, zostało prawidłowo przeprowadzone, w szczególności zaś, czy stan faktyczny został ustalony w prawidłowy sposób. Tego rodzaju uchybień w niniejszej sprawie sąd się jednak nie dopatrzył. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego trudnej sytuacji życiowej, świadczącej o tym, że jest on osobą uprawnioną do otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej. Z akt administracyjnych wynika, że decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia[...], nr [...] przyznano M. W. pomoc w postaci zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 105,00 złotych. Poza sporem pozostaje także to, iż dochód skarżącego w kwietniu 2011r. wynosił 477 zł, na który składały się zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. i zasiłek stały w kwocie 324 zł., zatem nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Niezakwestionowane pozostały również ustalenia organu, że w analizowanym okresie skarżący prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe. Bezsprzeczne w sprawie jest także to, że skarżący jest osobą schorowaną, z orzeczonym stopniem niepełnosprawności do dnia 31 marca 2012r. i z tego powodu pozostaje bez zatrudnienia. Na aprobatę zatem zasługuje stwierdzenie organu, że skarżący spełniła przesłankę kryterium dochodowego do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób przekonujący przedstawiło swoje stanowisko w sprawie, wskazując przy tym na ograniczoną wysokość środków finansowych, jakimi w 2011r. dysponuje organ pomocowy. Organ ten wprost wskazał, iż organ pierwszej instancji na realizację zadań własnych w 2011r. dysponuje środkami z budżetu gminy w łącznej wysokości 1.400.000 zł, z tego kwota 1.000.000 zł to środki zabezpieczone na realizację programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Na realizację pozostałych świadczeń, pozostaje kwota 400.000 zł. Z tego w pierwszej kolejności zabezpieczono środki: na zdarzenia losowe - 20.000 zł, na koszty pogrzebów - 12.000 zł, na posiłki w szkołach, jadłodajni i ŚDS - 60.000 zł, na opał 259. 000 zł. Na pozostałe zasiłki celowe pozostaje kwota 49.000 zł, co miesięcznie stanowi kwotę 4.083,33 zł. Środki te wydatkowane są na pokrycie kosztów leczenia czy innych "niezbędnych potrzeb". W tych okolicznościach, mając na względzie w szczególności to, że w kwietniu 2011r. skarżący skorzystał także z pomocy w formie zasiłków celowych przyznanych poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w łącznej wysokości 292,19 zł, w tym na rozpatrzoną zaskarżoną decyzją potrzebę (zakup leków), stwierdzić należy, iż decyzja przyznająca skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 105 zł nie przekroczyła granic uznania administracyjnego i nie narusza prawa. Z kolei ustosunkowując się do argumentacji zaprezentowanej przez skarżącego, nie negując niewątpliwie trudnej sytuacji strony stwierdzić należy, że nie może ona odnieść zamierzonego skutku wobec przyjętych w ustawie o pomocy społecznej zasad przyznawania zasiłku celowego. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego oraz przepisów procedury. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd postanowił, jak w punkcie drugim wyroku na mocy art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przy zastosowaniu § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c", w związku z § 19 ust. 1, § 20 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm. k.ż.