II SA/Łd 776/19

Dnia 30 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. A. P. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania B.D., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako: k.p.a., art. 8 ust. 3, art. 39 ust. 1, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) – dalej jako: ustawa, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r. Jak wynika z dokumentów sprawy, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., decyzją z dnia [...]r.: - uchylił w całości swoją własną decyzję z dnia z dnia [...] roku, nr [...] dotyczącą przyznania świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 sierpnia 2017 roku do 31 października 2017 roku w kwocie po 80 zł miesięcznie dla B.D. i M.D., - odmówił przyznania świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 sierpnia 2017 roku do 30 września 2017 roku dla B.D. i M.D., - przyznał świadczenie pieniężne - zasiłek celowy na zakup żywności w okresie od 1 października 2017 roku do 31 października 2017 roku w kwocie po 80 zł na osobę dla B.D. i M.D.. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż w miesiącu lipcu i sierpniu 2017 roku B.D. wykazywała dochód w wysokości 690,50 zł, tj. na osobę w rodzinie 3345,25 zł. Na podstawie przeprowadzonego postępowania i zebranych dokumentów w sprawie ustalono, że w trakcie wnioskowania o pomoc finansową B.D. nie poinformowała Ośrodka o opłacie czynszowej uregulowanej przez syna w lipcu 2017 roku, w kwocie 1502,42 zł oraz w sierpniu 2018 roku, w kwocie 1000 zł. Zatem, faktyczny dochód rodziny w miesiącu lipcu 2017 roku wyniósł 2192,92 zł, tj. na osobę w rodzinie 1096,46 zł (na dochód ten złożył się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, pomoc finansowa od teściowej w kwocie 200 zł, zasiłek stały w kwocie 337,50 zł, opłata czynszowa uregulowana przez syna w kwocie 1502,42 zł), natomiast w miesiącu sierpniu 2017 roku, faktyczny dochód wyniósł 1690,50 zł, tj. na osobę w rodzinie 845,25 zł (na dochód ten złożył się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, pomoc finansowa od teściowej w kwocie 200 zł, zasiłek stały w kwocie 337,50 zł, opłata czynszowa uregulowana przez syna w kwocie 1000 zł). Zatem dochód w miesiącu lipcu i sierpniu 2017 roku przekroczył 150% kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania z pomocy w zakresie dożywiania. Wobec powyższego, pomoc w formie świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w miesiącu sierpniu i wrześniu 2017 roku nie przysługiwała rodzinie B.D.. W odwołaniu od powyższej decyzji B.D. zarzuciła brak rozważenia istoty sprawy i zbadania całości materiału dowodowego. Strona wyjaśniła, iż syn nie dołożył się do zapłaty za czynsz, wprawdzie uregulował wydatki na czynsz jednak całą kwotę strona oddała synowi, urząd zaś policzył tę kwotę dwukrotnie, co spowodowało w sposób nieuzasadniony odebranie świadczenia. W związku z tym wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji i umorzenie postępowania przed organem I instancji. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzieliło ocenę wywiedzioną przez organ I instancji. Kolegium przypomniało, iż Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., decyzją z dnia [...] r. przyznał świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 sierpnia 2017 roku do 31 października 2017 roku w kwocie po 80 zł miesięcznie, dla B.D. i B.D.. Opisane świadczenie zostało przyznane na skutek ustalenia, iż zostały spełnione wymogi określone w przepisach ustawy o pomocy społecznej jak i warunki określone w art. 7 ustawy. Następnie, organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] r., powołując się na art. 145 § 1 pkt 5, 147, 149 § 1 oraz art. 150 § 1 k.p.a., jednocześnie podkreślając, iż w trakcie prowadzonego postępowania wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W konsekwencji powyższego, decyzją z dnia [...]r. organ I instancji uchylił w całości swoją własną decyzję z dnia z dnia [...] roku, nr [...] dotyczącą przyznania świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 sierpnia 2017 roku do 31 października 2017 roku w kwocie po 80 zł miesięcznie dla B.D. i B.D., odmówił przyznania świadczenia pieniężnego - zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 sierpnia 2017 roku do 30 września 2017 roku dla B.D. i B.D. oraz przyznał świadczenie pieniężne - zasiłek celowy na zakup żywności w okresie od 1 października 2017 roku do 31 października 2017 roku w kwocie po 80 zł na osobę dla B.D. i B.D.. Kolegium wskazując na nadzwyczajny charakter wznowionego postępowania przywołało przesłanki, w przypadku wystąpienia których uzasadnione jest wznowienie postępowania. Dalej SKO przypomniało, iż w niniejszej sprawie organ I instancji wznowił postępowanie z urzędu wskazując na zaistnienie dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, lecz nieznanych organowi, który wydał decyzję. Według Kolegium organ I instancji w sposób prawidłowy przyjął, iż okoliczność zapłaty przez syna strony opłaty czynszowej w wysokości 1502,42 zł w miesiącu lipcu 2017 roku oraz w wysokości 1000 zł w miesiącu sierpniu 2017 r., stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, gdyż wydając decyzję z dnia [...] r., nie posiadał wiedzy na temat uzyskania przez stronę wskazanych kwot pieniężnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ administracji publicznej zasadnie zaliczył opłatę za czynsz uregulowaną przez syna strony do dochodu strony. Wskazując na zapis art. 8 ust. 3 ustawy Kolegium wyjaśniło, iż warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Ustawodawca w treści art. 8 ust. 3 ustawy nie definiuje przychodu, lecz określa je bardzo szeroko, niezależnie od tytułu i źródła jego otrzymania. Takie ujęcie przychodu pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są traktowane jako dochód. Dlatego też, organ I instancji, zasadnie przyjął, iż na dochód rodziny w lipcu 2017 roku złożyła się opłata czynszowa uregulowana przez syna w kwocie 1502,42 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, zasiłek stały w kwocie 337,50 zł, pomoc finansowa teściowej w kwocie 200 zł. Łączny dochód wyniósł 2192,92 zł, tj. 1096,46 zł na osobę w rodzinie i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe dla rodziny w wysokości 1056 zł, tj. 528 zł na osobę w rodzinie, jak i podwyższoną jej wartość o 150% zgodnie z Uchwałą Rady Miasta Z. nr III/27/2018 z dnia 20 grudnia 2018 roku. Prawidłowo również w ocenie SKO, organ pierwszej instancji uznał, iż na dochód rodziny B.D. w sierpniu 2017 roku złożyła się opłata czynszowa uregulowana przez syna w kwocie 1000 zł, zasiłek stały w kwocie 337,50 zł, pomoc finansowa teściowej w kwocie 200 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. Łączny dochód wyniósł zatem w ww. miesiącu 1690,50 zł, tj. 845,25 zł na osobę w rodzinie i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe dla rodziny w wysokości 1056 zł, tj. 528 zł na osobę w rodzinie, jak i podwyższoną jej wartość o 150% zgodnie z Uchwałą Rady Miasta Z. nr III/27/2018 z dnia 20 grudnia 2018 roku. Następnie podniesiono, że w decyzji organu I instancji zaistniały dwie oczywiste omyłki pisarskie, nie mające wpływu na rozstrzygnięcie. Nadto wskazano, że Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, jednocześnie nie dając wiary twierdzeniom strony, która wskazuje, iż syn nie dołożył się do zapłaty czynszu, lecz zapłacił za nią ten czynsz, ponieważ w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, strona nie wspominała o braku możliwości samodzielnego uregulowania opłat za mieszkanie i tym samym uregulowania opłat przez syna. Ponadto, twierdzenie odwołującej, iż nie stać jej na otwarcie konta i comiesięczne płacenie za przekazy pocztowe nie ma wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, gdyż opłatę za lokal można uregulować zarówno w formie przelewu bankowego, jak i udając się osobiście do zarządcy nieruchomością i opłacając czynsz w formie gotówkowej. Nie było więc konieczności przekazywania - jak twierdzi strona - środków pieniężnych na opłacenie czynszu synowi, lecz strona mogła uregulować osobiście ww. świadczenie. Kolegium zwróciło nadto uwagę, iż strona posiada konto bankowe, na które organ I instancji przekazywał kwoty świadczeń z pomocy społecznej, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B.D. zarzuciła powyższej decyzji naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do wszechstronnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w szczególności poprzez uznanie, że organ I instancji słusznie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób pełni merytoryczny, w sytuacji gdy organ I instancji i Kolegium pominęły całkowicie wyjaśnienia odnośnie sytuacji strony, w tym informacje, iż czynsz płacony był przez konto syna z pieniędzy skarżącej. Wskazując na zasadność skargi strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: p.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć. W niniejszej sprawie kontroli Sądu została poddana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji uchylającą w całości własną decyzję dotyczącą przyznania skarżącej zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od 1 sierpnia 2017 r. do 31 października 2017 roku i odmawiającą przyznania ww. świadczenia na zakup żywności w okresie od 1 sierpnia 2017 r. do 30 września 2017 r. oraz przyznającą świadczenie – zasiłek celowy na zakup żywności w okresie od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r. w kwocie po 80 zł na osobę dla B.D. i M.D.. Decyzja ta została wydana po wznowieniu postępowania w oparciu o przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., tj. zaistnienie dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, lecz nieznanych organowi, który wydał decyzję. Za okoliczności te uznano opłatę czynszową uregulowaną przez syna skarżącej w miesiącu lipcu 2017 roku w kwocie 1502,42 zł i w miesiącu sierpniu 2017 r. w kwocie 1000 zł. B.D. nie udokumentowała zatem faktycznej sytuacji materialnej swojej rodziny, co niewątpliwie miało wpływ na jej sytuację dochodową. Na wstępie należy wskazać, że ustawodawca wyraźnie i jednoznacznie określił w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U z 2018 roku poz. 1508 ze zm.) zasady ustalania dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Przykładowo można wymienić zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu czy odszkodowanie z tytułu wypadku (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, LEX 2014). Z przepisu art. 8 ust. 3 u.p.s. wynikają zatem dwie zasady. Po pierwsze, przychodem w rozumieniu ustawy jest każdy rodzaj dochodu. Każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania. Po drugie, odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 ww. ustawy. Mając na uwadze treść powołanego przepisu organy uznały, że kwota, jaką w imieniu skarżącej uiścił tytułem czynszu za jej mieszkanie w Ł. syn skarżącej bezsprzecznie stanowi dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., bowiem jest przysporzeniem majątkowym, zwiększającym stan majątkowy rodziny skarżącej, bez względu na tytuł i źródło jego pozyskania. Uzyskanie tego dochodu wiązało się z polepszeniem sytuacji finansowej danej rodziny. Stąd też organy uwzględniły ten dochód w ponownym przeliczeniu dochodu rodziny skarżącej. W toku postępowania administracyjnego B.D. podnosiła jednak, że pieniądze na zapłatę czynszu za jej lokal w Ł. przekazała synowi, a pochodziły one z oszczędności poczynionych ze świadczeń otrzymanych w ramach pomocy społecznej. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się zatem do oceny zebranego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień skarżącej. W ocenie Sądu organy słusznie nie dały wiary wyjaśnieniom skarżącej, według których przysporzenie finansowe w postaci opłat za czynsz pochodziło z jej środków pieniężnych, a syn S. dokonywał jedynie przekazania pieniędzy za pośrednictwem konta bankowego. W protokole z dnia 5 lipca 2019 r. skarżąca wskazała, że oszczędności poczyniła dzięki m.in. przyznanym zasiłkom celowym na żywność. Jednakże zestawienie sumy środków finansowych, jakimi dysponowała skarżąca, uzyskanych ze świadczeń pomocowych w roku 2016 i w roku 2017, uwzględniając przyznane zasiłki celowe, zasiłki stałe, zasiłki pielęgnacyjne, po odliczeniu stałych zadeklarowanych wydatków, jakie ponosi rodzina skarżącej (ok. 570 zł miesięcznie) prowadzi do wniosku, że skarżąca nie była w stanie ze świadczeń pomocowych poczynić oszczędności na rzecz opłat czynszowych przelanych w 2016 i 2017 r. na rachunek Zarządu Lokali Miejskich w Ł.. Co więcej, jak wynika ze wspomnianego wyżej protokołu, skarżąca nie jest w stanie wykazać i udokumentować, w jakich terminach oddawała synowi pieniądze i jakie to były kwoty. Skarżąca oświadczyła wówczas, że wyłożone przez syna S. środki pieniężne zostały przez nią uregulowane w terminie późniejszym. Jest to zatem klasyczny przykład pożyczki, a w świetle omawianych regulacji ustawowych nie ma żadnego znaczenia, że pożyczkodawcą była osoba najbliższa. Istotne jest jedynie to, że nastąpił przychód strony, który każdorazowo winien być uwzględniony przy obliczaniu sytuacji dochodowej beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej. Gdyby nawet podzielić stanowisko B.D. o przekazywaniu synowi pieniędzy na czynsz, to w ocenie Sądu, mogły to być wyłącznie środki pochodzące z nieujawnionych dochodów rodziny skarżącej, które winny być uwzględnione przez organy przy wyliczeniu należnych jej świadczeń. Ponadto, istotą zasiłków celowych jest to, że uzyskane z tego tytułu świadczenia powinny być w całości przeznaczone na cel, na który zostały przyznane. Tym samym świadczeń tych nie powinno, a nawet nie wolno przeznaczać na pokrycie innych wydatków, zwłaszcza na pokrycie opłat za mieszkanie, w którym się nie mieszka. Dodać przy tym należy, że skarżąca nie wskazała podczas przeprowadzanych wywiadów środowiskowych syna S. wśród swoich zstępnych. Tymczasem podkreślić należy, że wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., tj. umożliwienie dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Zgodnie z art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Niewskazanie przez skarżącą w wywiadzie środowiskowym jednego ze swoich synów mogło zatem uzasadniać utratę wiary w wyjaśnienia skarżącej. Co więcej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza twierdzeń skarżącej o możliwości dokonania oszczędności przeznaczonych na opłaty czynszowe z uzyskanych świadczeń pomocowych. Te wszystkie okoliczności dowodzą prawidłowości wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, prawidłowo oceniony i nie wymagający uzupełnienia chociażby o przesłuchanie syna skarżącej S. w charakterze świadka. W tym stanie rzeczy, nie sposób zarzucić organom naruszenia zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 77 i 80 K.p.a. Z przytoczonych względów, skarga jako bezzasadna podlegała z mocy art. 151 p.p.s.a. oddaleniu. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714 ze zm.). a.bł. mn