II SA/Łd 777/11

Dnia 13 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.), Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2011 roku przy udziale - sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. B., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...], nr [...] przyznającej M. W. pomoc w postaci zasiłku celowego w łącznej wysokości 86,93 zł, w tym: w wysokości 46,93 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zużycia gazu, w wysokości 20,00 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów biletu do Łodzi, w wysokości 20,00 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów biletu do R. Wskazana decyzja organu odwoławczego została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Kolegium wyjaśniło, że w dniu 18 kwietnia 2011r. M. W. wystąpił z wnioskiem o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na: zapłatę gazu za miesiąc kwiecień, bilet do R. w dniu 26 kwietnia 2011r. - badanie tomografem, bilet do Ł. w dniu 27 kwietnia 2011r. - sprawa w Sądzie w Ł. - stawiennictwo obowiązkowe. Do wniosku załączył fakturę na gaz na kwotę 46,93 zł z terminem płatności 18 kwietnia 2011r. oraz wezwanie na rozprawę w Sądzie Rejonowym dla Ł .–Ś. Wymienioną decyzją z dnia 20 kwietnia 2011r., organ pierwszej instancji przyznał M. W. zasiłek celowy na zgłoszone potrzeby w wysokości: 46,93 zł na pokrycie kosztów zużycia gazu, 20,00 zł na pokrycie kosztów biletu do Ł., 20,00 zł na pokrycie kosztów biletu do R.. W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepisy ustawy o pomocy społecznej, tj.: art. 39 określający przesłanki przyznania zasiłku celowego, art. 8 ust. 1 podający kryterium dochodowe, którego spełnienie uprawnia osobę samotnie gospodarującą (osobę w rodzinie) do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej i ust.3, zawierający definicję dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, przedstawił ustalenia dokonane w sprawie na podstawie zebranej dokumentacji i wskazał, że M. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia 31 marca 2012 r. Nadto decyzją, nr [...] z dnia [...] M. W. otrzymał zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2011r. do 31 marca 2012r. Dalej organ wskazał, że przy rozpatrywaniu wniosku wzięto pod uwagę sytuację materialno - bytową z miesiąca złożenia wniosku z kwietnia 2011r., zaś dochód strony w tym miesiącu stanowił zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 złotych i zasiłek stały w wysokości 324,00 złotych łącznie 477,00 zł, który nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Organ dodatkowo podniósł, iż ubiegając się o wnioskowaną pomoc M. W. przedłożył fakturę na gaz na kwotę 46,93 złotych i w takiej wysokości udzielono na ten cel pomocy, dołączył wezwanie na rozprawę w Sądzie Rejonowym dla ł. – Ś. w Ł. na dzień 27 kwietnia 2011r. ze stawiennictwem obowiązkowym; oraz informację, że na dzień 26 kwietnia 2011r. ma wyznaczony termin badania w szpitalu w R. Wobec powyższego, biorąc pod uwagę trudną sytuację zdrowotną zainteresowanego, konieczność kontynuowania leczenia i brak środków na pokrycie kosztów przejazdu przyznano zatem zasiłek celowy na pokrycie kosztów biletu do Ł. i do R.. Od powyższej decyzji Pan M. W. wniósł odwołanie, uważając ją za niesłuszną i niesprawiedliwą. Skarżący zakwestionował wysokość zasiłku celowego przyznanego na bilet do R., podnosząc, że przyznano mu pomoc na bilet po trzech dniach od złożenia wniosku i po wielokrotnych monitach telefonicznych w kwocie 20 zł. Kwota ta jest niewystarczająca bowiem musi odbyć podróż z osobą towarzyszącą. Najpierw busem do P. (gdzie koszty w dwie strony dla dwóch osób wynoszą już 16 zł), a potem pociągiem do R., aby na godzinę 9:30 być w szpitalu w R. na badaniu tomografem komputerowym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z dnia [...] wskazało, że z ustalonych i niekwestionowanych okoliczności sprawy (wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 11 marca 2011r.) wynika, że skarżący od marca 2011r. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada stałego zameldowania, przebywa w mieszkaniu, którego jest współwłaścicielem, jest w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, nie jest zarejestrowany w PUP (status bezrobotnego utracił w dniu 22 lutego 2011 r.), jest osobą chorą przewlekle, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 marca 2012r. Organ wskazał, że dane z powyższego wywiadu są aktualne na potrzeby rozpatrywanej sprawy, gdyż jak podał skarżący w piśmie z dnia 11 kwietnia 2011r. jego sytuacja zdrowotna i materialna nie uległa zmianie, poza tym, że jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Ze względu na zmianę sytuacji materialnej skarżącego w miesiącu kwietniu 2011r. – tj. przyznanie decyzją z dnia [...] zasiłku pielęgnacyjnego, zmiana wysokości zasiłku stałego oraz zaprzestanie wypłaty zasiłku okresowego – w ocenie organu zasadne było ustalenie dochodu strony z miesiąca złożenia wniosku, tj. z kwietnia 2011 r., który wyniósł ogółem 477,00 zł, w tym zasiłek stały w wysokości 324,00 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 152,00 zł. Dodatkowo wskazano, że wnioskodawca objęty jest stałą, miesięczną pomocą finansową ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., a jego sytuacja jest bardzo dobrze znana organowi. Podkreślono dalej, że tylko w miesiącu kwietniu 2011r. przyznano M. W. pomoc na różne zgłaszane przez niego potrzeby w ramach zasiłku celowego (poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania") ogółem na kwotę 292,19 zł, w tym na rozpatrzone zaskarżoną decyzją potrzeby (pokrycie kosztów zużycia gazu, kosztów biletu do Ł. i do R.) na ogólną kwotę 86,93 zł. Przy czym w zakresie zgłoszonej potrzeby na pokrycie kosztów zużycia gazu udokumentowanej fakturą z dnia 25 października 2010r. - potrzebę tą zaspokojono w całości, a wysokość udzielonej pomocy w formie zasiłku celowego na bilet do Ł. nie jest kwestionowana. Wskazano, iż średnia wysokość zasiłku celowego w kwietniu 2011r. przyznana osobom samotnym, z której skorzystało 15 osób, wyniosła zaś 107,44 zł. jest zatem znacznie niższa od łącznej kwoty zasiłków celowych, które w miesiącu kwietniu otrzymał skarżący. Dalej organ wyjaśnił, że skarżący w złożonym w dniu 18 kwietnia 2011r. wniosku nie zgłaszał potrzeby otrzymania zasiłku celowego na bilet do R. celem wykonania badania tomografem także dla osoby towarzyszącej, której obecność jest niezbędna. Bezspornie zaś to od zakresu żądania strony zależy przedmiot i zakres postępowania prowadzonego przez organ administracji. Jednocześnie podkreślono, iż z B. było bezpośrednie połączenie PKS do R. o godz. 7:10, dojazd na miejsce o godz. 8:35, które umożliwiało skarżącemu w dniu 26 kwietnia 2011r. stawienie się w szpitalu w R. na badanie tomografem komputerowym o wyznaczonej godz. 930. Niecelowe było skorzystanie w tej sytuacji z dwóch środków komunikacji, które podaje skarżący. Z informacji organu wynika jednocześnie, iż osoba posiadająca znaczny stopień niepełnosprawności (a taki posiada skarżący) uprawniona jest do ulgi dotyczącej przejazdu poza terenem miasta w wysokości 49% ceny biletu, natomiast jego opiekun do ulgi 95% ceny biletu - informacja uzyskana od pracownika PKS w B. oraz w Ośrodku Informacji Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B.. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, iż informował pracownika organu, iż na badanie tomografem musi udać się z opiekunem, ze względu na swój stan zdrowia, zaś z żadnych ulg, przewidzianych dla osób niepełnosprawnych nie mógł w owym czasie skorzystać, bowiem nie posiadał legitymacji potwierdzającej orzeczoną niepełnosprawność. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż nie narusza ona prawa. Przede wszystkim należy zwrócić uwagą na to, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 ustawy). Pomoc społeczna ma zatem na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to jedynie udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudnych sytuacji życiowych, a nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. Artykuł 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej natomiast stanowi, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 tego przepisu, stanowiącego podstawę prawną orzekania przez organy administracji w niniejszej sprawie, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie budzi wątpliwości, że posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "może być przyznany" w treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, oznacza, iż zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej przez organ administracji na podstawie decyzji wydawanej w ramach uznania administracyjnego, na co trafnie zwróciły uwagę organy administracji w uzasadnieniach wydanych w niniejszej sprawie decyzji. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Orzekanie w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem, że wybór sposobu załatwienia wniosku strony zależy wyłącznie od woli organu administracji nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Jest okolicznością powszechnie znaną, iż organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Jak wskazano wyżej, kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana przez sąd ogranicza się wyłącznie do zbadania jej zgodności z prawem, a nie jej celowości, czy też słuszności. W przypadku decyzji uznaniowej kontrola ta natomiast ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy przy jej wydaniu organ administracji nie przekroczył granic uznania, czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie i wreszcie, czy postępowanie poprzedzające jej wydanie, zostało prawidłowo przeprowadzone, w szczególności zaś, czy stan faktyczny został ustalony w prawidłowy sposób. Tego rodzaju uchybień w niniejszej sprawie sąd się jednak nie dopatrzył. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego trudnej sytuacji życiowej, świadczącej o tym, że jest on osobą uprawnioną do otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej. Z akt administracyjnych wynika, że decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...], nr [...] przyznano M. W. pomoc w postaci zasiłku celowego w łącznej wysokości 86,93 zł w tym: - w wysokości 46,93 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zużycia gazu; - w wysokości 20,00 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów biletu do Ł.; - w wysokości 20 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów biletu do R. Poza sporem pozostaje także to, iż dochód skarżącego w kwietniu 2011r. wynosił 477 zł, na który składały się zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. i zasiłek stały w kwocie 324 zł., zatem nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Niezakwestionowane pozostały również ustalenia organu, że w analizowanym okresie skarżący prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe. Bezsprzeczne w sprawie jest także to, że skarżący jest osobą schorowaną, z orzeczonym stopniem niepełnosprawności do dnia 31 marca 2012r. i z tego powodu pozostaje bez zatrudnienia. Na aprobatę zatem zasługuje stwierdzenie organu, że skarżący spełniła przesłankę kryterium dochodowego do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób przekonujący przedstawiło swoje stanowisko w sprawie, wskazując przy tym na ograniczoną wysokość środków finansowych, jakimi w 2011r. dysponuje organ pomocowy. Organ ten wprost wskazał, iż organ pierwszej instancji na realizację zadań własnych w 2011r. dysponuje środkami z budżetu gminy w łącznej wysokości 1.400.000 zł, z tego kwota 1.000.000 zł to środki zabezpieczone na realizację programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Na realizację pozostałych świadczeń, pozostaje kwota 400.000 zł. Z tego w pierwszej kolejności zabezpieczono środki: na zdarzenia losowe - 20.000 zł, na koszty pogrzebów - 12.000 zł, na posiłki w szkołach, jadłodajni i ŚDS - 60.000 zł, na opał 259. 000 zł. Na pozostałe zasiłki celowe pozostaje kwota 49.000 zł, co miesięcznie stanowi kwotę 4.083,33 zł. Środki te wydatkowane są na pokrycie kosztów leczenia czy innych "niezbędnych potrzeb". W tych okolicznościach, mając na względzie w szczególności to, że w kwietniu 2011r. skarżący skorzystał także z pomocy w formie zasiłków celowych przyznanych poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w łącznej wysokości 292,19 zł, w tym na rozpatrzone zaskarżoną decyzją potrzeby (pokrycie kosztów zużycia gazu, kosztów biletu do Ł. i do R.), stwierdzić należy, iż decyzja przedmiotowa przyznająca skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zużycia gazu i zakupu biletów, w wysokości 86,93 zł nie przekroczyła granic uznania administracyjnego i nie narusza prawa. Dodatkowo podnieść również należy, iż kwestia zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie, w której skarżący został wezwany do obowiązkowego stawiennictwa podlegała rozliczeniu w tymże postępowaniu. Nic nie stało bowiem na przeszkodzie, by stosowny wniosek został przez skarżącego w sprawie o sygn. akt X P 875/10, złożony przed Sądem Rejonowym dla Ł. – Ś. w Ł. Z kolei ustosunkowując się do argumentacji zaprezentowanej przez skarżącego, nie negując niewątpliwie trudnej sytuacji strony stwierdzić należy, że nie może ona odnieść zamierzonego skutku wobec przyjętych w ustawie o pomocy społecznej zasad przyznawania zasiłku celowego. Należy również podzielić stanowisko, że kwestia towarzyszenia osoby trzeciej w podróży do R. nie była przez skarżącego podnoszona we wniosku o przyznania przedmiotowego świadczenia, dodatkowo zaś okolicznością powszechnie znaną jest fakt 95% ulgi w opłatach za przejazd opiekuna osoby niepełnosprawnej autobusami P.K.S. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego oraz przepisów procedury. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd postanowił, jak w punkcie drugim wyroku na mocy art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przy zastosowaniu § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c", w związku z § 19 ust. 1, § 20 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm. k.ż.