II SA/Łd 777/18

Dnia 23 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2018 roku sprawy ze skargi G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o prawie do świadczenia wychowawczego oddala skargę. A. P. II SA/Łd 777/18 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło nieważność ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r.: 1) przyznającej G. C. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko J. C. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.; 2) odmawiającej G. C. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. C. od dnia 1 października 2017 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji Kolegium wyjaśniło, że Prezydent Miasta Ł. (Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł.) pismem z dnia 20 kwietnia 2018 r. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. powołując się na treść art 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej "K.p.a.") doszło do przekonania, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z wydaniem przez organ l instancji decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Podstawę prawną decyzji z dnia [...] r. stanowiły przepisy ustawy z dnia ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm. – dalej u.p.p.). Wskazano dalej, że organ l instancji na podstawie wniosku P. J. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, decyzją z dnia [...] r: 1) przyznał P. J. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko J. C. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 październik 2017r. do 30 września 2018 r., 2) odmówił P. J. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. C. od dnia 1 października 2017 r. Przesyłka zawierająca powyższą decyzję z uwagi na nieobecność P. J. w miejscu zamieszkania została doręczona za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi G. C. w dniu 12 września 2017 r. Skarżący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2017/2018 złożył w organie l instancji w dniu 25 września 2017 r. We wniosku wskazał, że: 1) ubiega się o świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci, które z nim zamieszkują i które pozostają na jego utrzymaniu, 2) na potrzeby ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego rodzinę tworzą: 1. G. C. (strona, stan cywilny: rozwiedziony), 2. P. J. (partnerka) 3. H. C. (syn, ur. 15 stycznia 2013 r. - pierwsze dziecko), 4. J. C. (córka, ur. 4 stycznia 2015 r. - kolejne dziecko). Mając na uwadze powyższe, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że organ l instancji decyzją z dnia [...]r. przyznał G. C. prawo do świadczenia wychowawczego i odmówił prawa do świadczenia wychowawczego za ten sam okres i w odniesieniu do tych samych dzieci co wcześniej uczynił to w decyzji z dnia [...] r. Powołując się na treść art. 22 u.p.p. Kolegium podniosło, że jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że treść decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu art. 22 u.p.p., ponieważ stronie zostało przyznane świadczenie wychowawcze, które jej nie przysługuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stanęło na stanowisku, że ponieważ świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2017/2018 zostały przyznane P. J., która pierwsza złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2017/2018, to decyzja organu l instancji z dnia [...] r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł G. C. Zaskarżonej decyzji zarzucono obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na wynik sprawy: 1) art. 77 § 1 K.p.a. poprzez bezzasadne niezastosowanie, a w następstwie niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności poprzez pominięcie pisemnego stanowiska strony; 2) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego bezzasadne zastosowanie i stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji w sytuacji, w której nie doszło do wydania decyzji bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa; 3) art. 10 § 1 K.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie postępowania administracyjnego wzięcia należytego udziału w sprawie zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji, w szczególności poprzez niepoinformowanie skarżącego o zakończeniu postępowania; 4) art 107 § 6 w zw. z art. 140 K.p.a. polegającą na niewystarczającym uzasadnieniu decyzji, w szczególności poprzez brak rozpoznania zgłoszonych wniosków oraz twierdzeń strony; 5) art. 7 i 8 K.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania organów administracji publicznej tj. wydanie przez organ niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy było możliwe rozstrzygnięcie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony; 6) art. 77 i 107 K.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasady praworządności, naruszeniem słusznego interesu skarżącego, nienależytym wyjaśnieniu okoliczności sprawy wskutek niedostatecznego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego; Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 22 u.p.p. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż doszło do zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, w sytuacji, gdy faktyczną opiekę nad dziećmi sprawuje G. C.; - art. 22 u.p.p. poprzez jego błędną wykładnię, a w następstwie zaniechanie zwrócenia się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, celem ustalenia kto sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi J. C. i H. C. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podnosząc argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji, unormowana w art. 156 § 1 K.p.a. oraz przepisach następnych, stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Z tego względu przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły. W orzecznictwie stwierdza się, że ich zaistnienie powinno być bezsporne i mieć oczywisty charakter, co podkreśla wyjątkowość tej instytucji. W omawianej sprawie Kolegium jako podstawę decyzji wskazało jedną z przesłanek wynikających z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. rażące naruszenie prawa. W przypadku rażącego naruszenia prawa chodzi o naruszenie oczywiste. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce w szczególności wówczas, gdy decyzja została wydana wbrew zakazom lub nakazom ustanowionym w przepisie, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa lub obowiązki lub też odmówiono ich (wyrok NSA z 26 maja 1989 r., IV SA 339/89, ONSA 1989, nr 1, poz. 50)." W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że decyzja organu I instancji rażąco naruszyła art. 22 u.p.p. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jednakże w sytuacji gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Natomiast w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Należy w pierwszej kolejności wskazać, że w świetle przepisów u.p.p. złożenie większej ilości wniosków o wsparcie, nigdy nie może powodować przyznania i wypłacenia przez organ większej ilości świadczeń na te same dzieci. Co istotne, analizowany przepis zawiera w sobie dwie normy prawne - ustawodawca wyraźnie rozróżnia bowiem dwie sytuacje, w których dochodzi do zbiegu praw do świadczenia wychowawczego. W konwekcji, w stosunku do każdej z nich ustala odrębne reguły postepowania, pozwalające na jednoznaczne wskazanie, który z wnioskodawców jest właściwym beneficjentem świadczenia. Dodać należy przy tym, że – jak wynika z odpowiedzi na skargę – pierwsza decyzja z dnia [...] r. została wydana podstawie wniosku P. J., która jest partnerką skarżącego, ale zarazem matką dzieci wskazanych w treści zaskarżonej decyzji. P. J. i G. C. złożyli wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tymi samymi dziećmi, tj. J. C. i H. C. Wniosek P. J. wpłynął do organu jako pierwszy, jednakże z obu wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego wynika, że skarżący i jego partnerka i mieszkają pod tym samym adresem wspólnie z dziećmi. Wobec tego w sprawie nie mogła mieć zastosowania inna reguła niż ta, że świadczenie jest przyznawane i wypłacane temu z wnioskodawców, który pierwszy złoży wniosek. Zatem przyznanie i wypłata świadczenia rodzicowi, który jako drugi złożył wniosek, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, powinno być ocenione jako rażące naruszenie art. 22 u.p.p. Sąd dostrzega, że pomiędzy rodzicami dzieci istnieje konflikt, który przejawia się w tym, że ojciec dzieci kwestionuje jakość i zakres opieki drugiego rodzica nad wspólnymi dziećmi oraz finansowania ich potrzeb. Faktem jest jednak, że pomimo konfliktu, rodzice dzieci mieszkają razem i prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie ze swoimi dziećmi. W związku z tym, wbrew stanowisku skarżącego, bez znaczenia dla sprawy byłyby ustalenia organu dotyczące zakresu sprawowanej opieki nad dziećmi, zwłaszcza, że skarżący nie wskazuje, aby władza rodzicielska P. J. została w jakikolwiek sposób ograniczona lub wyłączona. Stąd też, trafnie Kolegium stwierdziło, że do przedmiotowej sprawy znajduje zastosowanie ta część art. 22 u.p.p., z której wprost wynika, że jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje z rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Tymczasem decyzją z [...] r. organ I instancji przyznał skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego w sytuacji, gdy jako drugi złożył wniosek o to świadczenie. W związku z tym doszło do rażącego naruszenia art. 22 u.p.p., bowiem wbrew wyraźnemu brzmieniu przepisu przyznano świadczenia wychowawcze skarżącemu mimo, że nie było ku temu podstaw. W tej sytuacji za nietrafne Sąd uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania, bowiem materiał dowodowy, a przede wszystkim treść wniosków złożonych przez skarżącego i jego partnerkę o przyznanie świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tymi samymi dziećmi, dawał podstawę do przyjęcia wspólnego wychowywania dzieci. Ponadto z akt wynika, że pismem z dnia 8 maja 2018 r., doręczonym skarżącemu w dniu następnym, został on zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] r. W dniu 14 maja 2018 r. skarżący zapoznał się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Natomiast rozstrzygając sprawę Kolegium nie dysponowało żadnymi innymi dowodami, które nie byłyby znane skarżącemu i co do których nie miał on możliwości wypowiedzenia się. Reasumując, Sąd nie stwierdził aby organ dopuścił się naruszenia przepisów wymienionych w skardze. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. A.B.